نقرس چیست ؟

نقرس شکل رایجی از آرتریت التهابی است هنگامی که بدن اسید اوریک اضافی تولید می‌کند، کریستال‌های تیزی به نام اسید اوریک در انگشت شست پا یا سایر مفاصل به وجود می‌آید. به یاد بسپارید که این بیماری باعث درد و تورم در یک یا حتی چند مفصل به صورت همزمان می‌شود. البته به طور معمول شست پا است که با این بیماری تحت تاثیر قرار می‌دهد. اما به این معنا نیست که در سایر مفاصل شاهد این درد نخواهیم بود. نقرس می‌تواند در قسمت‌های مختلفی از جمله زانو، مچ پا، دست، مچ دست و آرنج مشاهده شود. 
نقرس در مردان شایع‌تر از زنان بوده است. در مردان بالای 30 سال و زنان بعد از یائسگی بروز پیدا می‌کند. این بیماری می‌تواند بسیار دردناک و ناتوان کننده باشد، اما درمان‌هایی برای کمک به کاهش علائم شدید و جلوگیری از حملات بیشتر آن در دسترس هستند.

انواع نقرس

نقرس بسته به شدتش می‌تواند انواع مختلف داشته باشد.

● هایپراوریسمی بدون علامت 

گاهی سطح اسید اوریک در فرد بدون هیچ‌گونه علائم ظاهری بالا می‌رود. در این مرحله امکان دارد کریستال‌های اسید اوریک در بافت رسوب‌کرده و آسیب جزئی وارد کنند، ولی نیازی به درمان دارویی نیست و افراد می‌توانند برخی ملاحظات را برای کاهش سطح اسید اوریک انجام دهند.

● نقرس حاد

نقرس حاد زمانی اتفاق می‌افتد که کریستال‌های اسید اوریک رسوب‌کرده‌اند و به‌طور ناگهانی باعث التهاب حاد و درد شدید می‌شوند. از این حمله ناگهانی به‌عنوان «حمله بیماری» یاد می‌شود و به‌طورمعمول طی ۳ تا ۱۰ روز فروکش می‌کند. این حمله‌ها گاهی می‌توانند در اثر حوادث استرس‌زا، مصرف الکل و مواد مخدر و همچنین هوای سرد ایجاد شوند.

● نقرس بین حمله‌ای

این مرحله دوره‌ی مابین حملات نقرس حاد است. حملات بعدی ممکن است ماه‌ها یا سال‌ها رخ ندهند. اگر این حملات درمان نشوند، با گذشت زمان ماندگارتر شده و بیشتر اتفاق می‌افتند. در طی این مرحله بیشتر کریستال‌های اسید اوریک در بافت رسوب می‌کنند.

● نقرس توفوسی مزمن

این نوع ناتوان‌کننده‌ترین مرحله نقرس است. در این حالت امکان دارد آسیب دائمی در مفاصل و کلیه‌ها رخ دهد. ممکن است بیمار دچار آرتریت مزمن شده و در نواحی از بدن مانند مفاصل انگشتان که دمای پایین‌تری دارند دچار برآمدگی‌ها و توده‌های بزرگ ناشی از بلورهای اسید اوریک شود.

رسیدن به مرحله نقرس توفوسی مزمن در صورت عدم درمان زمان زیادی می‌برد‌‌‌ حدود ۱۰ سال؛ اما بسیار بعید است که بیمار تحت درمان مناسب به این مرحله برسد.

● نقرس کاذب یا شبه نقرس

یکی از شرایطی که به‌راحتی با نقرس اشتباه گرفته می‌شود، بیماری نقرس کاذب یا شبه نقرس است. تفاوت عمده نقرس با نقرس کاذب در این است که مفاصل به‌جای بلورهای اسید اوریک با کریستال‌های پیروفسفات کلسیم درگیر می‌شوند. درمان این دو عارضه با هم متفاوت است.

علائم و نشانه‌های نقرس

معمولاً علائم نقرس روی مفصل تأثیر می‌گذارند. به‌طورمعمول درد شدید است که نشانگر شدت التهاب در مفصل است. مفصل آسیب‌دیده اغلب نسبت به لمس بسیار حساس است تا حدی که برخی از افراد مبتلابه حملات نقرس، از درد ناشی از تماس ملحفه یا پتو با مفصل ملتهب نیز شکایت دارند. عموماً مفصل آسیب‌دیده متورم می‌شود.

نشانه‌های مشخص و علائم نقرس عبارت‌اند از:

● درد شدید مفصل

نقرس معمولاً انگشت شست پا را تحت تأثیر قرار می دهد، اما ممکن است هر مفصل دیگری را نیز درگیر کند. مفاصل دیگری که غالباً در معرض خطر هستند شامل مچ پا، زانو، آرنج، مچ و انگشتان است.

● ناراحتی طولانی بعد از فروکش کردن دردهای شدید

احتمال دارد برخی از ناراحتی های مفصلی چندین روز تا چند هفته ادامه دار باشد. حمله های بعدی معمولا طولانی تر بوده و مفاصل بیشتری را تحت تأثیر قرار می دهند.

● التهاب و قرمزی

مفصل یا مفاصل آسیب دیده متورم، ملتهب، قرمز و دارای حرارت هستند.

● دامنه حرکتی محدو

با پیشرفت نقرس، ممکن است نتوان مفاصل را به طور عادی حرکت داد.

● شروع ناگهانی درد مفصل

● تورم مفصل

● گرما در منطقه آسیب‌دیده 

عوامل زمینه‌ساز ابتلا به نقرس

دو نوع مختلف نقرس میان افراد شایع است. هنگامی که شما با یکی از این موارد روبرو شده‌اید؛ جستجوی علت آن مسئله مهمی برای پیدا کردن بهترین روش درمان نقرس خواهد بود. این مسئله را به یاد بسپارید که شروع این بیماری با علائم ساده را  «نقرس اولیه» می‌نامند. اما هنگامی که به این بیماری بی‌توجه کرده و درمان آن را نادیده بگیرید با «نقرس ثانویه» مواجه خواهید شد. نقرس ثانویه می‌تواند به دلایل زیر ایجاد شود:

● بیماری مزمن کلیوی

با چنین بیماری باید داروهای خاصی استفاده کنید؛ بنابراین در طولانی مدت این داروها بر میزان اورات بدن تاثیر گذاشته و شما را مستعد بیماری نقرس خواهند کرد. البته این به معنای درگیری صددرصدی با این بیماری نیست.

● سابقه خانوادگی

گاهی ممکن است به هیچ سطحی از بیماری کلیوی دچار نباشید؛ اما همچنان به صورت ارثی، اورت را به درستی دفع نکنید. در واقع  گاهی اوقات ژن‌هایی که به ارث برده‌اید این احتمال را بیشتر می‌کنند که کلیه‌ها اورات را آن‌طور که باید از بدن خارج نکنند.
این مسئله شایع‌ترین علت نقرس اولیه است. به خصوص زمانی که چندین عضو خانواده، مانند والدین یا پدربزرگ و مادربزرگ شما تحت تاثیر این وضعیت قرار گرفته باشند.

●داشتن اضافه وزن

نقرس در افرادی که اضافه وزن دارند بسیار شایع‌تر از افرادی است که وزن معمولی خود را حفظ می‌کنند. در نتیجه این افراد باید با روش‌های درمان نقرس هم آشنا باشند. هر چه اضافه وزن بیشتر باشد، بدن شما اورات بیشتری تولید خواهد کرد. بدن ممکن است بیش از نیاز اوراتیت تولید کند تا جایی کلیه‌های می‌توانند با این اضافات مقابله کنند.
اضافه وزن همچنین احتمال ابتلا به فشار خون بالا، دیابت نوع 2، کلسترول بالا و دیگر بیماری‌های مشابه را افزایش می‌دهد.

● جنسیت و سن

بیماری نقرس در مردان حدود چهار برابر بیشتر از زنان است. این مسئله می‌تواند مردان را در هر سنی تحت تاثیر قرار دهد، اما با افزایش سن بیشتر می‌شود. در مقابل زنان به ندرت قبل از یائسگی دچار نقرس می‌شوند. این مورد هم به این دلیل است که افزایش هورمون زنانه استروژن تولید مقدار اورات توسط کلیه‌ها را فیلتر می‌کند. اما پس از یائسگی، سطح استروژن کاهش پیدا کرده و سطح اورات بالا می‌رود.

● رژیم غذایی غلط 

مصرف یک رژیم غذایی غنی از گوشت و غذاهای دریایی و نوشیدن نوشیدنی‌هایی که با قند افزودنی شیرین شده‌اند، سطح اسید اوریک را در بدن افزایش می‌دهد که خطر ابتلا به نقرس را به دنبال دارد. مصرف مشروبات الکلی، به‌ویژه آبجو نیز خطر ابتلا به نقرس را افزایش می‌دهد.

● شرایط پزشکی

برخی بیماری‌ها و شرایط خاص، خطر ابتلا به نقرس را افزایش می‌دهند. این موارد شامل فشارخون بالا و بیماری‌های مزمن مانند دیابت، سندرم متابولیک و بیماری‌های قلبی و کلیوی هستند.

● داروهای خاص

استفاده از دیورتیک‌های تیازید – که معمولاً برای درمان فشارخون بالا استفاده می‌شود – و آسپرین با دوز پایین نیز می‌تواند سطح اسید اوریک را افزایش دهد؛ داروهای پیشگیری‌کننده از رد پیوند نیز می‌توانند همین اثر را داشته باشند.

● جراحی یا ضربه

سابقه‌ی جراحی یا ضربه با افزایش خطر ابتلا به حمله نقرس همراه است.

میزان سطح اسیداوریک خون چقدر است؟

سطح اسید اوریک می‌تواند بر اساس جنسیت متفاوت باشد. مقادیر طبیعی برای زنان 1.5 تا 6.0 میلی‌گرم در دسی‌لیتر (mg/dL) و برای مردان 2.5 تا 7.0 mg/dL است. البته ممکن است مقادیر اسید اوریک بر اساس روش انجام آزمایش متفاوت باشد.معمولاً مقادیر کم اسید اوریک بیشتر مشاهده می‌شود و نسبت به سطح بالای آن کمتر برای سلامتی افراد مشکل‌ساز است.هایپراوریسمی یا سطح اسید اوریک بالا در خون به بیشتر از 6.0 mg/dl در زنان و بیشتر از 7.0 mg/dL در مردان گفته می‌شود.مقادیر بالای اسید اوریک در خون نشان‌دهنده‌ی تولید بیش از حد آن در بدن یا عدم دفع مناسب آن از کلیه‌ها است. ابتلا به سرطان یا تحت درمان سرطان قرار داشتند نیز می‌تواند سطح اسید اوریک شما را افزایش دهد.

خطرات و عوارض نقرس

● آرتریت شدید تحلیل برنده

● عفونت‌های ثانویه

● نفروپاتی ناشی از اسید اوریک

● افزایش حساسیت به عفونت

● نفروپاتی ناشی از اوره

● سنگ کلیه

● گیر افتادگی عصب یا نخاع

● شکستگی در مفاصل دچار نقرس توفوسی

تشخیص نقرس

نقرس معمولاً با معاینه‌ی بالینی تشخیص داده می‌شود، اما آزمایش‌هایی برای کمک به تشخیص وجود دارند که شامل موارد زیر هستند:

● آزمایش خون

ممکن است در قدم اول آزمایش خون برای اندازه‌گیری میزان اسید اوریک و کراتینین در خون شما توصیه شود؛ البته نتایج آزمایش خون می‌تواند گمراه‌کننده باشد، چراکه برخی از افراد سطح اسید اوریک بالا دارند، اما هرگز نقرس را تجربه نمی‌کنند؛ و بعضی از افراد نشانه‌ها و علائم نقرس دارند، اما سطح اسید اوریک غیرمعمول در خون ندارند.

● آزمایش مایعات مفصل

این روش مرسوم‌ترین راه برای تمایز بین نقرس و نقرس کاذب است. در این روش با سرنگ از مایعات منفصل شما نمونه‌برداری و در زیر میکروسکوپ بررسی می‌شود. در این آزمایش احتمال دارد بلورهای اسید اوریک در زیر میکروسکوپ قابل مشاهده باشند.

● تصویربرداری با اشعه ایکس

تصویر اشعه ایکس از مفصل می‌تواند برای رد سایر دلایل التهاب مفصل مفید باشد.

● تشخیص با سونوگرافی

سونوگرافی اسکلتی عضلانی می‌تواند بلورهای اسید اوریک را در مفصل یا در توفوس تشخیص دهد.

● تشخیص با سی‌تی‌اسکن با انرژی دوگانه

این نوع تصویربرداری، حتی اگر مفاصل به‌شدت ملتهب نباشند می‌تواند وجود کریستال‌های اسید اوریک را در مفصل تشخیص دهد. معمولاً این آزمایش به دلیل هزینه بالا به‌طور معمول در معاینه بالینی استفاده نمی‌شود و به‌طور گسترده‌ای در دسترس نیست.

درمان نقرس

● داروها

از داروهای نقرس می‌توان برای درمان حملات حاد و جلوگیری از حملات بعدی استفاده کرد. داروها همچنین می‌توانند خطر ابتلا به عوارضی مانند ایجاد گره‌ها و توده‌های حاصل از رسوبات کریستال اسید اوریک را کاهش دهند.

در ادامه با داروهایی که برای درمان حملات حاد و جلوگیری از حملات بعدی مورد استفاده قرار می‌گیرند آشنا خواهید شد:

۰ داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs)

پزشک برای درمان حمله حاد، ممکن است دوز بالاتر از دارو را تجویز کند و به دنبال آن برای جلوگیری از حملات آتی مقدار روزانه کمتری از دارو را تجویز می‌کند.داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی عوارض معده درد، خونریزی و زخم معده دارند.

۰ کلشی‌سین داروي نقرس 

 نوعی مسکن است که به‌طور مؤثر باعث کاهش درد نقرس می‌شود. اثربخشی دارو ممکن است با عوارض جانبی مانند حالت تهوع، استفراغ و اسهال همراه باشد؛ به‌خصوص اگر در دوزهای زیاد مصرف شود.پس از برطرف شدن حمله حاد نقرس، پزشک می‌تواند برای جلوگیری از حملات آتی بیماری، دوز کم کلشی‌سین را برای شما تجویز کند.

۰ درمان با کورتیکواستروئیدها

داروهای کورتون‌دار، مانند داروی پردنیزون، ممکن است التهاب و درد نقرس را کنترل کنند. کورتیکواستروئیدها ممکن است به‌صورت قرص تجویز شوند یا به‌صورت آمپول در مفصل شما تزریق می‌شوند.

● نقش تغذیه در نقرس

تغذیه نقش مهمی در افزایش یا کاهش سطح اسیداوریک خود دارد. با بهبود سبک زندگی خود می‌توانید از ابتلا به نقرس پیشگیری کنید. در ادامه با عوامل موثر در پشگیری از نقرس آشنا خواهید شد. دکتر ساینا به‌زودی مقاله جامعی درخصوص تغذیه بیماران نقرسی منتشر خواهد کرد.

● بهبود سبک زندگی برای پیشگیری

۰ برای کمک به عملکرد بهتر کلیه‌ها و جلوگیری از کمبود آب مقدار زیادی آب بنوشید.

۰ برای داشتن وزن مناسب مرتباً ورزش کنید. یادتان باشد که اضافه وزن، اسید اوریک را در بدن افزایش می‌دهد و فشار بیشتری را بر روی مفاصل وارد می‌کند.

۰ غذا و نوشیدنی‌هایی که باعث تجمع اسید اوریک می‌شوند .