یائسگی چیست؟

یائسگی که به طور طبیعی در زندگی تمامی زنان رخ می دهد، در برخی افراد می تواند بسیار آزاردهنده باشد. برخی علائم آن مثل احساس گرگرفتگی، خستگی، افسردگی، خشکی واژن و نزدیکی دردناک می تواند تاثیر بسیار نامطلوبی بر روی کیفیت زندگی افراد ایجاد کند. در نتیجه شناخت دقیق و درمان صحیح عوارض آن، نقش بسیار مهمی در بهبود کیفیت زندگی ایجاد می کند.

در بدن تمامی زنان، دو تخمدان وجود دارد که پس از رسیدن به سن بلوغ، ماهیانه یک عدد تخمک آزاد می کنند. به اتمام عملکرد تخمک گذاری توسط تخمدان ها و اتمام سیکل های قاعدگی متعاقب آن، یائسگی گفته می شود. البته این اتفاق به صورت “ناگهانی” رخ نمی دهد. معمولا از چندین سال پیش از وقوع یائسگی (به طور معمول از ۴ سال قبل)، نظم چرخه های قاعدگی برهم می خورد، و برخی علائم مانند گرگرفتگی، تعریق شبانه و خشکی واژن شروع می شود.

به قطع کامل سیکل های قاعدگی به مدت حداقل یک سال، یائسگی گفته می شود.

سن یائسگی زنان متفاوت است، اما به طور معمول در اواخر دهه 40 یا اوایل دهه 50 زندگی (بین 45 تا 55 سالگی) رخ می‌دهد.

یائسگی سه مرحله دارد:

▪ پیش یائسگی (perimenopause): دورانی است که تغییرات هورمونیِ منجر به یائسگی آغاز و سیکل قاعدگی نامنظم شده است. در این دوران، ممکن است فرد برخی علائم یائسگی مانند گر گرفتگی را تجربه کند.

▪ یائسگی (menopause): هنگامی که تولید هورمون‌های مسئول قاعدگی متوقف شده و فرد برای 12 ماه متوالی پریود نشده است. هنگامی که این اتفاق رخ دهد، فرد وارد دوران پس‌یائسگی می‌شود.

▪ پس یائسگی (postmenopause): این دوران هنگامی است که علائم یائسگی مانند گر گرفتگی، ملایم شده یا به طور کل برطرف شده‌اند. دوران پس‌یائسگی تا پایان عمر ادامه دارد. فرد در این دوران نابارور است زیرا تخمدان‌های او دیگر تخمک آزاد نمی‌کنند.

علائم یائسگی

یائسگی و کاهش تولید استروژن و پروژسترون، تغییرات زیادی را در بدن خانم‌ها ایجاد می‌کند. اولین علامت یائسگی، به هم ریختگی پریود است. با از کارافتادن عملکرد تخمدان ها در بدن، سطح هورمون استروژن افت پیدا می کند، و متعاقب آن علائم یائسگی پدیدار می شوند.

❃ احساس گرگرفتگی

 احساس گرگرفتگی در ۶۰ الی ۸۰ درصد افراد پس از یائسگی دیده می شود و لذا شایع ترین علامت یائسگی می باشد. معمولا به صورت دفعات متعدد گرگرفتگی ابتدا در سر و صورت و قفسه سینه می باشد و سپس مابقی نواحی بدن را نیز درگیر می کند، و طی دو الی چهار دقیقه نیز برطرف می شود. در بسیاری از موارد همراه با لرز و تعریق فراوان و احساس طپش قلب و اضطراب نیز می باشد. تعداد این حملات از یک الی دو بار در روز تا هرساعت یک مرتبه متغیر می باشد.

❃ تعریق شبانه

برخی افراد حین خواب با احساس گرما یا سرمای شدید و با تعریق فراوان در حالی که لباس هایشان خیس از عرق می باشد، بیدار می شوند. این اتفاق ممکن است چندین مرتبه طی شب رخ داده و مانع خواب کافی و موثر باشد، و لذا با احساس خستگی و افسردگی در طول روز نیز همراه باشد.

❃ اختلال خواب

حتی بدون وجود تعریق های شبانه، یکی از علائم شایع یائسگی می باشد که در بسیاری از زنان در طی یائسگی دیده می شود.

❃ خشکی واژن

یکی دیگر از علائم شایع یائسگی، خشکی واژن می باشد که می تواند با خارش، درد و احساس ناراحتی در واژن و حین نزدیکی همراه باشد.

در دوران یائسگی، واژن به دلیل آتروفی (تحلیل رفتن) خشک شده و بافت آن نیز نازک و ملتهب می‌شود. به همین دلیل ممکن است مقاربت برای خانم‌ها دردناک شود.

❃ افسردگی

 اختلال حافظه، اختلال تمرکز، احساس افسردگی، بی حوصلگی، زیاد شدن ساعات خواب در شبانه روز نیز می تواند در شماری از افراد در دوران یائسگی دیده شود.

❃ تغییرات شناختی

به خصوص ضعف حافظه، مانند مشکل در به یاد آوردن اسامی و آدرس‌ها، عدم تمرکز و ناتوانی در حفظ رشت

❃ پریودهای نامنظم

زمانی که فرد به دوره‌ یائسگی (menopause) نزدیک می‌شود، فرد نامنظم بودن چرخه‌ قاعدگی را تجربه خواهد کرد. با افزایش سن شانس ابتلا به سرطان رحم در زنان افزایش می‌یابد؛ بنابراین در دوران یائسگی فرد در صورت مشاهده‌ هرگونه خونریزی غیر طبیعی باید با پزشک خود مشورت کند.

❃ لرز

پس از آ‌نکه بدن‌تان به‌دنبال یک گرگرفتگی خنک شد، شما ممکن است سرما، سردشدن پاها و لرز را تجربه کنید

❃ تغییرات خلق‌وخو

اگر مشکلات مربوط به خلق و خو را در دوران یائسگی تجربه می کنید و سابقه افسردگی بعد از زایمان را داشته اید و در طول بارداری مشکلات عاطفی زیادی داشتید ممکن است شما هم در زمره این گروه از افراد باشید. این گروه از افراد به تغییرات هورمونی حساسیت زیادی دارند ، اگر علت تغییرات خلق و خو در دوران یائسگی تان این بود بهتر است از هورمون درمانی برای بهبود شرایط تان کمک بگیرید

❃ افزایش وزن و کاهش متابولیسم

تغییرات هورمونی که در دوران یائسگی وجود دارد، عمده‌ترین علت بالا رفتن وزن است. در پی این موضوع افزایش سایز در قسمت دور کمر، شکم، ران و باسن بیشتر دیده می‌شود.
ولی باید در نظر داشته باشید که تغییرات هورمونی این دوران تنها دلیل بالارفتن وزن در این دوران نیستند.

خیلی از موارد دیگری مانند گزینه‌های زیر در بالا رفتن وزن در دوران یائسگی دخیل هستند:

. بالا رفتن سن
. سبک زندگی
. استرس
. خواب کم
. فعالیت بدنی کم
. تغذیه نامناسب
. ژنتیک

❃ موهای کم پشت و خشکی پوست

ریزش مو در دوران یائسگی به طور مستقیم با کاهش تولید استروژن و پروژسترون ارتباط دارد. هنگامی که سطح این هورمون‌ها افزایش پیدا می‌کند رشد موها کم می‌شود.

علت یائسگی چیست؟

علت اصلی یائسگی، کاهش طبیعی هورمون‌های تولید مثلی در اثر افزایش سن است. هنگامی که خانمی به اواخر دهه 30 و ابتدای دهه 40 زندگی خود نزدیک می‌شود، تولید استروژن و پروژسترون در تخمدان‌های او کاهش می‌یابد. این دو هورمون، عامل تنظیم قاعدگی هستند. با کاهش این هورمون‌ها، به تدریج از قدرت باروری زن نیز کاسته می‌شود.

یائسگی ممکن است به دلایل دیگری نیز پیش از موعد طبیعی آن رخ دهد؛ مانند جراحی خارج کردن تخمدان‌ها (oophorectomy)، جراحی برداشتن رحم (hysterectomy)، درمان سرطان مانند شیمی‌درمانی، یا به دلایل ژنتیکی.

علائم و تشخیص یائسگی در افرادی که رحم خود را برداشته اند چگونه است؟

در افرادی که تنها رحم خود را از بدن خارج کرده اند، اما تخمدان ها دست نخورده در بدن باقی مانده است، یائسگی مثل سایر افراد رخ می دهد. اما پاسخ به این سوال که علائم و تشخیص یائسگی در افرادی که رحم خود را برداشته اند چگونه است، بسیار دشوار می باشد. زیرا این افراد به دلیل نداشتن رحم، خونریزی قاعدگی را نیز تجربه نمی کنند. تشخیص یائسگی در این افراد با بروز علائم ناشی از افت سطح استروژن مانند گرگرفتگی، تعریق شبانه، افزایش وزن و خشکی واژن در سنین ۴۵ الی ۵۵ سالگی می باشد.

عوارض یائسگی

حال به این سوال پاسخ می گوییم که عوارض یائسگی چیست؟ عوارض یائسگی معمولا به دلیل کاهش سطح استروژن در بدن رخ می دهند. از جمله عوارض شایع یائسگی، می توان به موارد زیر اشاره کرد:

❃ گرگرفتگی

در دوران یائسگی به دلیل کاهش استروژن، احساس گرگرفتگی ناگهانی مخصوصا در ناحیه صورت و قفسه سینه بسیار طبیعی است که البته موجب آزار فرد می‌شود. اگر گرگرفتگی با احساس تهوع و سرگیجه یا هر علامت غیر نرمال دیگری همراه باشد؛ حتما باید به پزشک مراجعه کند.

❃ بی‌خوابی

 به دلیل تغییرات هورمونی که در این دوران رخ می‌دهد؛ در طول شبانه‌روز فرد چندین بار با احساس گرگرفتگی شدید عرق می‌کند و همین موضوع سبب می‌شود که فرد ناگهان در نیمه‌های شب از خواب برخاسته و بی‌خوابی برای ساعت‌ها به سراغش بیاید. یکی از دلایل مطرح برای بیان علت گرگرفتگی در زمان یائسگی افزایش شدید سطح آدرنالین است. این هورمون تا ساعت‌ها موجب هوشیار نگه داشتن مغز می‌شود و سبب ایجاد بی‌خوابی در فرد می‌شود.

❃ رویش موهای زائد

در این دوران به دلیل کاهش هورمون‌های زنانه به تدریج علائم مردانه در فرد پدیدار می‌شوند مثلا فرد متوجه ضخیم‌تر شدن موهای صورت و بدن خود می‌شود ولی متاسفانه ریزش موهای سر نسبت به قبل افزایش می یابد و اندکی دچار کم‌پشت شدن موها می‌شود. البته اگر این ریزش مو بسیار شدید باشد باید حتما به پزشک مراجعه کرد؛ زیرا ممکن است این موضوع به علت مشکل غددی باشد.

❃افسردگی

 یکی از نشانه‌های شایع یائسگی و نیز پیش یائسگی همین افسردگی است که علت آن دقیقا کاهش سطح استروژن است. همچنین افراد در این دوران احساس ضعف بسیار زیادی دارند.

❃ مشکلات جنسی

استروژن نقش مهمی در مرطوب نگه داشتن محیط واژن دارد. در زمان یائسگی، به دلیل کاهش سطح این هورمون محیط واژن بسیار خشک می‌شود و فرد احساس درد زیادی در زمان نزدیکی دارد. علاوه بر این به دلیل کاهش سطح هورمون‌های جنسی، میل جنسی فرد نیز در این دوران به شدت سرکوب می‌شود.

❃ پوکی استخوان

برای ساخت بافت استخوانی وجود هورمون استروژن، کلسیم و ویتامین D ضروری است. می‌دانیم که همزمان با یائسگی میزان این هورمون کاهش چشمگیری پیدا می‌کند و همین امر سبب می‌شود که بستر استخوانی دیگر به خوبی ساخته نشود. این موضوع سبب می‌شود که عضلات، استخوان‌ها و مفاصل به تدریج تحلیل رفته و بسیار برای فرد دردناک شود. برای جلوگیری از این موضوع و یا به تعویق انداختن آن ورزش و استفاده از ویتامین D به افراد توصیه می‌شود.

❃ عوارض قلبی و عروقی 

 استروژن نقش به‌سزایی در مراقبت از سیستم قلبی و عروقی دارد؛ به همین دلیل است که اغلب سکته‌های قلبی در زنان قبل از سن یائسگی رخ نمی‌دهند ولی با شروع دوران یائسگی این نقش مراقبتی از زنان سلب شده، در نتیجه احتمال بروز مشکلات قلبی و عروقی، مخصوصا سکته‌های قلبی و لخته شدن خون به شدت افزایش می‌یابد.

❃ سرطان رحم و آندومتریوز نیز از دیگر عوارض یائسگی است.

❃ بی اختیاری ادرار

 به دلیل  کاهش قدرت کشسانی در پیشابراه و واژن این اتفاق رخ می‌دهد. بی‌اختیاری ادرار ممکن است به این صورت باشد که فرد احساس کند که اگر دقیقا در همان لحظه به دستشویی نرود ادرارش دفع می‌شود و یا ممکن است به این صورت باشد که فرد هنگام سرفه‌ بلند، خنده شدید، بلند کردن اشیا سنگین و یا هر گونه فشاری ناخوداگاه اندکی دفع ادرار داشته باشد.

❃ آلزایمر

به تازگی آلزایمر را نیز به عنوان یکی از عوارض یائسگی می‌پندارند هرچند این موضوع هنوز در دست تحقیق است.

یائسگی در زنان چه تأثیری بر سلامت استخوان‌ها دارد؟

کاهش تولید استروژن ممکن است بر میزان کلسیم استخوان‌های شما تأثیر بگذارد. این موضوع به طور قابل ملاحظه‌ای، تراکم استخوان را کاهش می‌دهد، به همین دلیل، ممکن است به پوکی استخوان مبتلا شوید. هم‌چنین، این موضوع شما را نسبت به شکستگی‌های لگن، ستون فقرات و سایر استخوان‌ها آسیب پذیرتر می‌کند.

بسیاری از زنان، طی چند سال اول پس از آخرین قاعدگی خود، کاهش سریع تراکم استخوان را تجربه می‌کنند. این مسئله یکی از دلایلی است که باید حتماً با آغاز یائسگی تحت نظر پزشک باشید. پوکی استخوان یک مسئله بسیار بسیار جدی است.

جلوگیری از پوکی استخوان در دوران یائسگی

برای حفظ سلامت استخوان‌ها نکات زیر را رعایت کنید:

. غذاهایی بخورید که مقدار زیادی کلسیم دارند، مانند لبنیات یا سبزی‌هایی که برگ‌شان تیره است.

. با مشورت پزشک یا دکتر داروساز، مکمل ویتامین D مصرف کنید.

. به طور منظم ورزش کنید و در تمرین‌های روزانه خود، به هیچ عنوان از حرکات فشاری و تمرین با وزنه‌های ورزشی، غافل نشوید. (با مشورت مربی متخصص)

. الکل مصرف نکنید.

. سیگار نکشید.

. برای جلوگیری از کاهش تراکم استخوان، داروهایی نیز وجود دارند که می‌توانید برای مصرف آن با پزشک خود مشورت کنید.

آیا امکان بارداری پس از ابتلا به یائسگی وجود دارد؟

جواب به این سوال که آیا امکان بارداری پس از ابتلا به یائسگی وجود دارد، به طور کلی منفی می باشد. اما باید دقت شود که در ۴ سال پیش از ابتلا به یائسگی که نظم چرخه های قاعدگی بهم خورده است، همچنان امکان بارداری وجود دارد.

درمان علائم یائسگی

جهت درمان علائم یائسگی، روش های متعددی پیشنهاد شده است. این روش ها بر حسب شدت و مدت علائم در افراد مختلف، متفاوت می باشند.

❃ گرگرفتگی و تعریق شبانه

استعمال سیگار، منجر به تشدید احساس گرگرفتگی می شود. در نتیجه اولین قدم در افراد سیگاری، ترک سیگار است. همچنین پوشیدن لباس های خنک، و عدم مصرف نوشیدنی های داغ مثل چای و قهوه نیز در برطرف کردن علائم یائسگی مفید می باشند.

❃ خشکی واژن

استفاده از انواع لوبریکنت های موجود در بازر پیش از نزدیکی، به کاهش خشکی واژن کمک کننده است و درمان علائم یائسگی نقش دارد.روان کننده‌ها، کرم‌های استروژن یا محصولات دیگر مانند انواع ژل بهداشتی بانوان که در داروخانه‌ها بدون نسخه در دسترس هستند، برای درمان خشکی واژن به شما کمک می‌کنند.

استفاده از محصولاتی که به طور اختصاصی برای دوران یائسگی طراحی شده‌اند، مانند ژل بهداشتی بانوان یائسه، علاوه بر رفع خشکی واژن، می‌‌تواند در تنظیم pH ناحیه تناسلی نیز موثر باشد.

❃  مشکلات خواب

خوابیدن منظم در یک ساعت مشخص و برخاستن در یک ساعت مشخص روزانه از خواب، نقش مهمی در درمان مشکلات خواب دارد. حتی اگر احساس خواب آلودگی ندارید، مهم است که در ساعت مشخص هر شب تلاش برای خوابیدن کنید. همچنین عدم مصرف الکل و کافئین مانند قهوه و چای، در کمک به درمان علائم یائسگی و مشکلات خواب، نقش مهمی دارد.

❃هورمون درمانی

هورمون درمانی نقش مهمی در درمان برخی علائم یائسگی مانند گرگرفتگی، افسردگی و خشکی واژن دارد. اگرچه که به جهت داشتن عوارض فراوان، در برخی افراد مانند بیماران قلبی و یا سابقه داشتن سرطان سینه یا سابقه سکته مغزی، استفاده از آن توصیه نشده است. استفاده از هورمون درمانی حتی در زنانی که رحم خود را برداشته اند نیز برای درمان علائم یائسگی مفید می باشد. روش های مختلف هورمون درمانی مانند  قرص های خوراکی، پچ های پوستی و حلقه های واژینال برای حداکثر ۵ سال در افراد کوچکتر از ۶۰ سال قابل استفاده می باشند.