پسوریازیس چیست؟

پسوریازیس (انگلیسی (Psoriasis یک اختلال پوستی یا بیماری خود ایمنی است که به نام بیماری صدفک، یا صدف پوستی نیز شناخته می‌شود و در آن سرعت تکثیر سلول‌های پوستی ۱۰ برابر بیشتر از حالت طبیعی است و سبب تجمع و انباشتگی سریع سلول‌های پوستی می‌شود . این انباشتگی سبب به وجود آمدن حالت فلسی یا صدفی بر سطح پوست شده و معمولاً یک ناحیه ملتهب و قرمز اطراف آن را احاطه می‌کند. فلس‌های ایجادشده معمولاً به رنگ نقره‌ای- سفید بوده و به‌صورت پلاک‌های ضخیم و برآمده دیده می‌شوند. موارد کمتر شایع این بیماری ناخن‌ها، دهان و اطراف ناحیه تناسلی را تحت تأثیر قرار می‌دهد

این بیماری با افزایش سن ظاهر می‌شود و ممکن است لکه‌های پوستی بعد از مدتی محو شوند و یا باز در پوست ظاهر شوند. 

این بیماری همواره با بیماری‌های دیگری مرتبط است و فرد مبتلا ممکن است علاوه بر آن به یکی از بیماری‌های زیر نیز مبتلا باشد:

● دیابت نوع دو

● بیماری التهابی روده

● بیماری قلبی

● آرتریت پسوریاتیک

● اضطراب

● افسردگی

علت پدید آمدن پلاک‌ها و پچ‌های پوستی در پسوریازیس چیست؟

 دلیل پدید آمدن پلاک‌ها در این بیماری، تکثیر سریع سلول‌های پوستی است. در حالت طبیعی سلول‌های پوست در ناحیه عمقی تکثیر شده و به‌تدریج به سطح پوست می‌آیند و پس از مدتی نیز از پوست جداشده و جای خود را به سلول‌های تازه‌تر می‌دهند. این چرخه هرماه یک‌بار برای سلول‌های پوستی تکرار می‌شود. اما در افراد مبتلا به پسوریازیس این چرخه سریع‌تر و روند تکثیر سلولی به دلیل نقص پیش آمده بسیار فعال‌تر است و به همین علت سلول‌های پوستی زمان لازم برای تکمیل چرخه و ریزش و جدا شدن از پوست را ندارند. این روند سبب تجمع غیرعادی سلول‌های اپیدرم بر سطح پوست به‌ویژه در مفصل زانو و آرنج می‌شود. البته این اشکال صدفی در هر نقطه از بدن ازجمله دست‌ها، پاها، گردن و صورت امکان پدید آمدن دارند.

دو عامل ژنتیک و سیستم ایمنی در بروز بیماری نقش دارند.

● سیستم ایمنی

سیستم ایمنی در بیماران مبتلا به پسوریازیس دچار یک نوع نقص خود ایمنی است و با حمله به سلول‌های خودی در پوست، سبب بروز التهاب و زخم‌های جلدی می‌شود. همچنین این حمله منجر به بروز خطا در چرخه سلولی شده که نتیجه آن تولید بیش‌ازحد سلول‌های اپیدرمی است. این سلول‌ها که در عمق پوست تولید می‌شوند به‌تدریج به سمت نواحی بالایی پوست حرکت کرده و در آنجا بر روی ‌هم انباشته می‌شوند. این انباشتگی عمل پدید آمدن پچ‌ها و پلاک‌های پسوریازیسی است.

● عامل ژنتیکی

در این مورد  ژن‌هایی در کروموزوم‌های افراد وجود دارد که آن‌ها را مستعد به پسوریازیس می‌کند. اگر در خانواده یا خویشاوندان نزدیک فرد مبتلا به پسوریازیس و یا سایر اختلالات پوستی وجود داشته باشد احتمال ابتلا بالاتر می‌رود.

انواع مختلف پسوریازیس

● پسوریازیس پلاکی (plaque)

حالت پلاکی شایع‌ترین نوع پسوریازیس است درصد بالایی از  افراد مبتلا، به نوع پلاکی آن مبتلا هستند. در این عارضه پلاک‌های ملتهب و قرمز به صورت موضعی در بخش‌هایی از پوست دیده می‌شود. این پلاک‌ها عمدتاً با فلس‌های نقره‌ای- سفید پوشیده شده است. چنین پلاک‌هایی بیشتر بر روی آرنج، زانوها و پوست سر دیده می‌شود. تعداد آن‌ها نیز در سرتاسر بدن متغیر است و در هر قسمتی از بدن ظاهر می‌شوند، حتی درون دستگاه تناسلی و بافت نرم درون دهان. اگر پسوریازیس در پوست سر به وجود آید، ممکن است منجر به ضایعات روی صورت، گوش و خط رویش مو هم بشود. به همین دلیل در این حالت امکان از ریزش قسمتی از موهای سر وجود دارد. 

● پسوریازیس تاولی (Pustular)

این نوع  از بیماری که در سطح وسیع یا حتی کوچک با التهاب بسیار شدید روی دست، پا و انگشتان ظاهر می‌شود ،در افراد بالغ شایع‌تر است. سرعت توسعه این بیماری زیاد است .در پسوریازیس تاولی، برجستگی‌های تاول مانند که داخل آن چرک سفید قرار دارد در برخی از نواحی پوست به‌صورت ملتهب و قرمز وجود دارد. این شکل از پسوریازیس به‌صورت پچ‌های محدود و موضعی، برخی نقاط پوست نظیر دست‌ها و پاها را درگیر کرده و گستردگی بالایی ندارد.

● پسوریازیس معکوس (inverse)(صدف پوستی)

پسوریازیس معکوس سبب بروز نقاط براق و ملتهب بر روی پوست می‌شود. این بیماری در بخش‌هایی از پوست بدن به وجود می‌آید که پر چین‌وچروک باشدمانند :زیر بغل، اطراف پستان‌ها، کشاله ران و اطراف ناحیه تناسلی. پلاک‌های قرمز، صاف و خارش‌آور در ناحیه‌هایی مانند زیر بغل، کشاله ران، باسن، زیر سینه و نواحی اطراف دستگاه تناسلی ظاهر می‌شوند. پوست ملتهب این قسمت با تعریق و اصطکاک وضعیت وخیم‌تری پیدا می‌کند. عفونت قارچی از عوامل به وجود آورنده این نوع پسوریازیس است.

● پسوریازیس ناخن

این دسته از بیماری در بخش کوچکی از ناخن دست یا ناخن پا ظاهر می‌گردد. در این شرایط، رشد ناخن غیر عادی شده و ناخن تغییر رنگ می‌دهد و در مواقع حاد ناخن ضخیم شده و فرم آن از بین می‌رود.

● پسوریازیس اریترودرمیک (erythrodermic)

این نوع پسوریازیس از نوع شدید بیماری است و شیوع بسیار کمی دارد. در مراحل اولیه این بیماری، سطح وسیعی از پوست همانند آفتاب‌سوختگی قرمز و ملتهب می‌شود. در مرحله بعدی راش‌های قرمز که با سوزش همراه هستند ظاهر می‌شوند و حدود ۹۰ درصد سطح پوست را در بر می‌گیرند. معمولاً بیماران در این مرحله از بیماری دچار تب و ضعف عمومی بدن می‌شوند. ازآنجاکه این نوع از پسوریازیس از بیماری‌های پرخطر به شمار می‌آید افراد مبتلا بایستی تحت نظر پزشک دوره‌های درمانی را طی نمایند.

● پسوریازیس خال‌دار (Guttae)

نوع خالدار پسوریازیس عمدتاً در کودکان  و نوجوانان بروز می‌کند، دلیل اصلی آن عفونت باکتریایی مانند «عفونت استرپتوکوکی گلو» است. در این نوع پسوریازیس لکه‌های کوچک و شبیه به قطره آب بر روی بدن، دست، پا و کف سر به وجود می‌آید. این خال‌های صورتی بیشتر بر روی شکم، بازوها و پاها دیده می‌شود. خال‌های صورتی پوست براثر عفونت‌های باکتریایی مثل عفونت مجاری تنفسی فوقانی و یا سایر عفونت‌های استافیلوکوک تحریک‌شده و تعداد آن‌ها افزایش می‌یابد.

● پسوریازیس مفصلی یا آرتریت پسوریاتیک

این بیماری علاوه بر التهاب و پوسته پوسته شدن پوست، باعث تورم و درد مفاصل می‌شود. گاهی فقط درد مفاصل علائم بروز داده شده است و گاهی نیز با تغییر در ظاهر ناخن‌ها همراه است. نشانه‌های پسوریازیس مفصلی از حالت متوسط تا شدید متغیر است و می‌تواند هر کدام از مفاصل بدن را درگیر کند. همچنین ممکن است موجب سفتی و آسیب جدی مفاصل شود و در شرایط مزمن به تغییر شکل دائمی مفاصل منجر گردد.

علائم پسوریازیس چیست؟

با توجه به وجود انواع مختلف پسوریازیس، علائم این بیماری از فردی به فرد دیگر متفاوت است. در برخی بیماران پراکندگی فلس‌های پسوریازیسی کم و اندازه آن‌ها کوچک است اما در برخی دیگر وسعت التهاب پوستی و بثورات ایجادشده وسیع بوده و درصد بالایی از  پوست را نیز فرامی‌گیرد. شایع‌ترین علائم پسوریازیس به شرح زیر است:

● ایجاد پچ‌های برجسته و ملتهب بر روی پوست

● پدید آمدن فلس‌های نقره‌ای-سفید و یا پلاک‌های قرمزرنگ بر روی پوست

● خشکی پوست که ممکن به‌سادگی ترک‌خورده و دچار خونریزی شود

● احساس سوزش و خارش در اطراف پچ‌های ملتهب

● احساس درد و ورم در ناحیه مفاصل

آیا پسوریازیس مسری است؟

پسوریازیس مسری نیست چراکه عامل این بیماری میکروبی نیست بلکه یک نقص ژنتیکی در چرخه تکثیر سلول‌های پوستی است که باعث تولید بیش‌ازحد سلول‌های اپیدرم می‌شود. بنابراین تماس با پلاک‌های پوستی فرد مبتلا به پسوریازیس شما را در معرض ابتلا به این بیماری قرار نمی‌دهد.

محرک های پسوریازیس

برخی محرک‌های خارجی ممکن است موجب شروع یک حمله جدید پسوریازیس در پوست شما باشد. این محرک‌ها برای همه یکسان نیست. آنها همچنین ممکن است در طول زمان تغییر کنند. شایع‌ترین محرک‌ها برای تشدید عارضه پسوریازیس عبارتند از:

● استرس

اگر یاد بگیرید استرس خود را کاهش دهید و آن را مدیریت کنید، می‌توانید شدت بیماری پسوریازیس خود را کاهش دهید و احتمالا از افزایش آن جلوگیری کنید.

● الکل

اختلال مصرف الکل می‌تواند باعث بروز پسوریازیس شود. اگر بیش از حد مشروبات الکلی بنوشید، شیوع پسوریازیس ممکن است بیشتر شود. توجه به کاهش مصرف الکل یا ترک آن برای بیش از پوست شما مفید است.

● جراحات پوستی

در برخی موارد آسیب و برخی جراحات پوستی، تزریق واکسن و آفتاب سوختگی نیز می‌توانند باعث تشدید بیماری پسوریازیس شوند.

داروها برخی داروها محرک‌های پسوریازیس محسوب می‌شوند. این داروها عبارتند از:

▪ لیتیم

▪ داروهای ضد مالاریا

▪ عفونت

بیماری پسوریازیس تا حدودی ناشی از حمله اشتباه سیستم ایمنی به سلول‌های سالم پوست است. با این‌حال در برخی موارد شاید به عفونتی مبتلا شده باشیم که سیستم ایمنی بدن ما به اشتباه می‌تواند علاوه بر دفاع لازم در برابر عفونت، یک پاسخ ایمنی علیه خود ایجاد کند.

● اب و هوا

بویژه شرایط سردو خشک

● عوامل دیگر (هورمون ها، سیگار، مصرف زیاد الکل)

سیگار کشیدن نه تنها  خطرابتلا به پسوریازیس را افزایش می دهد بلکه ممکن است سبب شدت آن نیز باشد .

تشخیص پسوریازیس چگونه است؟

● معاینات فیزیکی

بعد از مراجعه‌ فرد به متخصص پوست، ابتدا فرد مورد معاینه فیزیکی قرار می‌گیرد. با توجه به این که علائم پوستی این بیماری اغلب واضح است، به سادگی از دیگر انواع عوارض پوستی تشخیص داده می‌شود؛ اما به ندرت پیش می‌آید که پزشک قادر به تشخیص این بیماری نباشد، در این صورت پزشک از بیمار نمونه آزمایشگاهی تهیه می‌کند تا به تشخیص قطعی برسد.

● آزمایش بیوپسی

در برخی موارد در صوت تشخیص قطعی بیماری، نیازمند آزمایشات تکمیلی است که توسط پزشکان درخواست می‌شود.

بیوپسی یکی از این آزمایشات است. در این آزمایش نمونه کوچکی از پوست گرفته‌شده و برای تشخیص دقیق بیماری به آزمایشگاه تشخیص طبی ارسال می‌شود. و نوع دقیق پسوریازیس و شدت آن تعیین می‌شود. در بیشتر موارد نمونه پوستی در مطب پزشک و در هنگام معاینه بالینی دریافت می‌شود. جهت جلوگیری از ایجاد درد در ناحیه نمونه‌گیری، پزشک موضع را با تزریق دارو بی‌حس می‌کند.

درمان

درمان به‎‌موقع پسوریازیس می‌تواند از پیش‌روی و حاد شدن بیماری جلوگیری کند. درمان این بیماری به دوصورت سیستمیک و یا موضعی است. اگر این بیماری خفیف باشد به‌راحتی با استفاده از درمان‌های موضعی مانند مصرف پماد و دارو قابل درمان است.

افراد مبتلا به پسوریازیس هنگام استفاده از سایر روش های درمانی باید از نرم‌کننده‌ها برای مرطوب نگه‌داشتن پوست استفاده کنند. این کار می‌تواند به کاهش خارش و تحریک کمک کند و ممکن است تعداد ضایعات یا پلاک‌های ایجادشده را کاهش دهد.

هدف از درمان پسوریازیس، مدیریت و کنترل شدت علائم آن است. برخی این موارد عبارتند از:

▪ کاهش التهاب و مدیریت آن

▪  کند کردن فرایند رشد سلول‌های پوستی

▪  حذف پلاک‌ها

● روش‌های درمان موضعی

در این روش از کرم‌ها و پمادهایی استفاده می‌شوند که مستقیما بر روی پوست اعمال می‌شوند می‌توانند برای کاهش علائم پسوریازیس خفیف تا متوسط مفید باشند.

● داروهای سیستمیک

افراد مبتلا به پسوریازیس از نوع متوسط تا شدید و کسانی که به سایر درمان‌ها پاسخ خوبی نداده‌اند، ممکن است نیاز به استفاده از داروهای خوراکی یا تزریقی برای درمان پسوریازیس داشته باشند. بسیاری از این داروها می‌توانند عوارض جانبی شدیدی داشته باشند و به همین دلیل، پزشکان معمولا آن‌ها را برای مدت کوتاهی تجویز می‌کنند.

● نور درمانی

در این نوع از روش‌های درمان پسوریازیس، از نور ماورا بنفش (UV) استفاده می‌شود. نور ماورا بنفش سلول‌های سفید بیش فعال خون را می‌کشد که به سلول‌های سالم پوست حمله می‌کنند و باعث رشد سریع سلول می‌شوند. هر دو نور UVA و UVB ممکن است در کاهش علائم پسوریازیس خفیف تا متوسط مفید باشند اغلب افراد مبتلا به پسوریازیس متوسط تا شدید از ترکیبی از درمان‌ها بهره خواهند برد.