پوست و قارچ پوستی

در انسان، لایه بیرونی پوست از سلول های مرده تشکیل شده است که یک مانع از محیط بیرونی است. این مانع میتواند سلامتی شما را حفظ کند؛ اما اگر آسیب ببیند، میتواند در معرض انواع عفونت ها باشد. قارچ پوستی یک عفونت پوستی انسانی است که توسط یک قارچ که یک میکرو ارگانیسم است و اغلب مواد مرده را مصرف می کند، به انسان منتقل می شود.

قارچ پوستی چیست ؟

قارچ پوستی یا درماتوفیتوز (Dermatophytosis) یکی از بیماری ‌های پوستی است که در ابتدا به‌صورت لکه‌های قرمز در مناطق آسیب‌دیده پوست ظاهر می‌شود و بعدا ممکن است به سایر قسمت‌های بدن گسترش یابد. وجود عفونت‌های قارچی در یک قسمت از بدن باعث ایجاد خارش در قسمت دیگر بدن که عفونی نشده، می‌گردد.

قارچ پوستی ممکن است پوست سر، پا، ناخن‌ها، کشاله ران، ریش یا سایر مناطق را تحت تاثیر قرار دهد و نیز قارچ معمولا در قسمت‌های مرطوب بدن که محل برخورد دو پوست به یکدیگر است، مانند بین انگشتان پا، در قسمت تناسلی، و زیر سینه‌ها، ایجاد می‌شود.

عفونت‌های قارچی پوست در اثر قارچ‌های مختلف ایجاد شده و یکی از عوامل رایج خارش پوست هستند. قارچ به کراتین مرده که پروتئین تشکیل دهنده‌ی پوست، مو و ناخن  است حمله کرده و در آنجا رشد می‌کند.

عفونت‌های قارچی رایج پوست توسط مخمرها یا درماتوفیت‌ها (گونه ای از قارچ های پوستی) و تریکوفیتون (گونه ای از درماتوفیت ها  )ایجاد می‌شوند. بسیاری از این قارچ‌ها تنها در بیرونی‌ترین لایه‌ی پوست بیرونی (لایه شاخی) زندگی کرده و به لایه‌های عمیق‌تر نمی‌رود. افراد چاق بیشتر در معرض خطر ابتلا به این عفونت هستند زیرا چین‌های بیشتری دارند، مخصوصا اگر پوست درون چین‌ها تحریک و شکسته شود. افرادی که به بیماری دیابت مبتلا هستند نیز بیشتر در معرض خطر ابتلا به عفونت‌های قارچی هستند.

انواع رایج عفونت و قارچ پوستی

اگرچه بیشتر قارچ ها برای انسان مضر هستند، بعضی از قارچ ها مستعد ایجاد بیماری، آن هم تحت شرایط خاصی هستند. قارچ ها به وسیله ی هاگ ها که می توانند به طور مستقیم نیز برداشته یا به درون تنفس شوند، تولید مثل می کنند. ظاهرا این دلیلی است که عفونت قارچی اکثراً بر روی پوست، ناخن یا ریه ها اثر می گذارد. قارچ همچنین می تواند به داخل پوست رخنه کند و بر اندام ها اثر بگذارد و باعث یک عفونت سیستمی گسترده شود. بعضی از انواع رایج عفونت قارچی، این موارد است:

● پای ورزشکار(تینا پدیس)

پای قهرمان این نوع از عفونت قارچ پوستی توسط قارچ‌هایی ایجاد می‌شود که در قسمت‌های گرم و مرطوب پوست، مثلا بین انگشتان پا، رشد می‌کنند. این عفونت باعث ایجاد خارش، قرمزی و پوسته پوسته شدن پوست می‌شود. کف پا نیز نیز ممکن است خشک و زبر شود. در برخی بیماران حتی ممکن است تاول نیز ایجاد شود.

هر فردی اگر با پاهای برهنه روی زمین مرطوب و آلوده مانند قسمت‌های اشتراکی حمام، سونا یا استخرهای شنا راه برود، ممکن است به عفونت قارچ پوستی پای قهرمان یا پای ورزشکار دچار شوید. اگر بیماران پس از لمس پاهایشان، دشتانشان را نشویند، این عفونت به تمام بدن سرایت می‌کند.

●اینترتریگو

برخی از عفونت‌های قارچی پوست در اثر عفونت‌های مخمر ایجاد می‌شوند. اینترتریگو نوعی عفونت مخمر است که افراد چاق و افرادی که اضافه وزن دارند در قسمت‌های تا خورده‌ی پوست به این عفونت مبتلا می‌شوند. این عفونت اغلب در اثر مخمر کاندیدا آلبیکنس ایجاد می‌شود.اگر این عفونت در محلی باشد که پوست تا شده یا دو پوست به یکدیگر کشیده می‌شوند، ممکن است باعث پوست رفتگی شود. اگر بیماری به عفونت اینترتریگو مبتلا باشد، پوست او قرمز یا قهوه‌ای شده و اگر پوست بسیار مرطوب باشد، کم کم شکننده می‌شود.

● کرم حلقوی

عفونت قارچ پوستی کرم حلقه‌دار، که به نام درماتوفیتوسیز یا تینا معروف است نوعی بیماری قارچی پوست می‌باشد. انتخاب نام “کرم حلقه‌دار” یک انتخاب غلط بوده است زیرا این عفونت توسط یک قارچ ایجاد می‌شود و نه یک کرم.

عفونت کرم حلقه‌دار می‌تواند هم بر انسان و هم بر حیوانات تاثیر گذارد. این قارچ در ابتدا با لکه‌های قرمز روی محل آسیب دیده شروع می‌شود و سپس به دیگر قسمت‌های بدن گسترش می‌یابد. این عفونت ممکن است در پوست سر، پاها، کشاله ران، ریش و دیگر قسمت‌ها ایجاد شود. این بیماری قارچی پوست معمولا در میان کودکانی گسترش می‌یابد که از وسایل مشترک و آلوده استفاده می‌کنند.

● عفونت مخمر (پیتریازیس‌ تغییر دهنده‌ی رنگ (تینا ورسیکالر))

این بیماری در اثر نوعی مخمر به نام مالاسزیا به وجود می‌آید. این بیماری بسیار رایج است و معمولا مردان جوان به آن مبتلا می‌شوند. اگر فرد بیماری پیتریازیس‌ تغییردهنده‌ی رنگ داشته باشد، ممکن است لکه‌هایی زبر و کمی خارش‌دار و پوستی بی‌رنگ در پشت کمر و دیگر قسمت‌های بدنش ایجاد شوند. این لکه‌ها معمولا صورتی و قهوه‌ای هستند. اگر رنگ پوست فرد تیره باشد، رنگ آن روشن‌تر می‌شود.

● عفونت قارچی ناخن(تینآ اونگوئیوم)

عفونت قارچ پوستی ناخن معمولا از لبه‌های ناخن شروع شده و کم کم پایین رفته و به انتهای ناخن می‌رسد. پیشرفت این نوع عفونت مدت زمان زیادی طول می‌کشد. این عفونت باعث می‌شود ناخن بی‌رنگ و شکننده شود. بافت‌های اطراف ناخن نیز ممکن است ضخیم‌تر شوند. در نهایت، ناخن آنقدر ضخیم می‌شود که پوشیدن کفش نیز دردناک می‌گردد. معمولا ناخن شست پا بیشتر از دیگر ناخن‌ها به این عفونت مبتلا می‌شود.

بیمارانی که عفونت پای قهرمان دارند، ممکن است به این عفونت نیز مبتلا شده و آنرا به دیگر ناخن‌هایشان نیز منتقل می‌کنند. این بیماران حتی ممکن است اگر ناخن‌هایشان ضعیف باشد، مثلا جراحتی داشته باشد، نیز به عفونت مبتلا شوند.

● عفونت برفکی (کاندیدا آلبیکنس)

عفونت برفکی یک قارچ پوستی رایج است که اغلب در دهان، معده، پوست و واژن (در خانم‌ها) وجود دارد. این قارچ پوستی معمولا مشکلی ایجاد نمی‌کند. اما اگر شرایط لازم فراهم شود، این مخمر چندبرابر شده و باعث ایجاد علائم عفونت برفکی می‌شود. عفونت برفکی اغلب شبیه لکه‌های کوچک و سفید، یا قسمت‌هایی با پوست قرمز است. این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که:

▪ فرد لباس‌های تنگ بپوشد.

▪ هر روز شستشو نکند.

▪ آنتی بیوتیک مصرف کند.

▪ در اثر بارداری یا دیابت یا بیماری‌های دیگر، سیستم ایمنی به آن خوبی که انتظار می‌رود کار نکند.

● عفونت دستگاه تناسلی

عفونت قارچی واژن، یک بیماری شایع در ناحیه تناسلی است که باعث ترشحات، التهاب، سوزش و خارش واژن می شود. این عفونت عمدتا در بین زنان شایع است، اما مردان نیز ممکن است به آن مبتلا شوند. عفونت قارچی واژن، کاندیدیازیس واژینال یا کاندیدیازیس وﻟﻮواژﯾﻨﯿﺖ (VVC) نامیده می شود.

علائم قارچ پوستی چیست؟

علائم قارچ پوستی بسته به اینکه کدام ناحیه از بدن را درگیر می‌کند، می‌تواند متفاوت باشد و درمان قارچ پوستی نیز بر همین اساس تفاوت خواهد کرد. علائم انواع قارچ پوستی :

● قارچ پوستی قرمزرنگ به‌صورت لکه‌های قرمز، خارش‌دار یا پوسته‌پوسته‌شده یا زوائد برجسته پوست به نام پلاک

● لکه‌هایی که به تاول یا جوش تبدیل می‌شوند.

● لکه‌هایی که لبه‌های آن‌ها قرمزتر هستند و شبیه به حلقه‌اند.

● لکه‌هایی که لبه‌های آن‌ها مشخص و برجسته شده‌اند.

● گاهی اوقات هم لکه های قهوه ای قارچی روی پوست بدن مشاهده می‌شوند.

● اگر ناخن‌های شما دچار قارچ پوستی شده باشد، ممکن است ناخن‌ها ضخیم‌تر شوند، تغییر رنگ یابند یا ممکن است شروع به ترک خوردن کنند.

● اگر قارچ پوستی سر را درگیر کند، موهای اطراف سر ممکن است شکننده شده یا بریزد و درنتیجه نواحی طاس شده ایجاد شود. اصطلاح پزشکی برای این بیماری کچلی است.

علل قارچ پوستی

سه نوع مختلف از قارچ‌ها می‌توانند علت قارچ پوستی باشند: تریکوفیتون، اپیدرموفیتون و میکروسپروم. این احتمال وجود دارد که این قارچ‌ها برای مدت طولانی به‌عنوان هاگ در خاک زندگی کنند و انسان و حیوانات پس از تماس مستقیم با خاک به لکه ‌های قهوه‌ای قارچی روی پوست بدن و لکه‌های سفید قارچی روی پوست دچار شوند. این عفونت همچنین می‌تواند از طریق تماس با حیوانات یا انسان‌های آلوده گسترش یابد.افرادی که مبتلا به موارد زیر هستند بیشتر در معرض خطر ابتلا به قارچ پوستی قرار دارند:

● اضافه وزن

● پس از دوش گرفتن یا حمام پست خود را کاملا خشک نمی‌کنند.

● با انسان یا حیوان مبتلا به قارچ پوستی در تماس هستند.

● اشیاء آلوده، مانند لباس، حوله و لوازم رختخواب را لمس می‌کنند.

● با پاهای برهنه در جاهایی مثل استخر و حمام راه می‌روند.

● لباس‌های تنگ می‌پوشند که اجازه‌ی تبخیر عرق را نمی‌دهد.

● دیابت دارند.

● اخیرا دوره‌ای آنتی بیوتیک مصرف کرده‌اند.

● باردار هستند.

● سیستم ایمنی‌شان در اثر بیماری‌هایی مثل HIV یا ایدز ضعیف شده است.

❇ این بیماری به روش‌های زیر گسترش می‌یابد:

●  انسان به انسان: قارچ پوستی در اغلب موارد درنتیجه تماس پوستی گسترش می‌یابد.

● حیوان به انسان: یک حیوان را نوازش یا تمیز کرده‌اید؟ دست‌های خود را بشویید. قارچ پوستی به‌خصوص در گاوها شایع است.

● شیء به انسان: قارچی که باعث ایجاد قارچ پوستی می‌شود می‌تواند روی سطح، لباس، حوله و شانه بماند.

● خاک به انسان: اگر بر روی خاکی که به قارچ عامل درماتوفیتوز آلوده است کار کنید یا پابرهنه بایستید ممکن است به قارچ پوستی مبتلا شوید.

عوامل خطر ابتلا به قارچ پوستی چیست؟

علاوه بر علل ایجاد قارچ پوستی که مطرح شد، در صورت داشتن شرایط زیر احتمال ابتلای شما به این بیماری بیشتر است:

● در آب‌وهوای گرم زندگی می‌کنید.

● با فرد یا حیوان آلوده تماس داشته‌اید.

● لباس، ملحفه یا حوله خود را با فرد آلوده به قارچ پوستی، به‌صورت مشترک استفاده کرده‌اید.

● در ورزش‌هایی شرکت می‌کنید که نیاز به تماس پوست با پوست دارند، مانند کشتی.

● لباس تنگ می‌پوشید.

● سیستم ایمنی ضعیفی دارید.

بیماری قارچ پوستی چه مراحلی دارد؟

وقتی به قارچ آلوده می‌شوید بلافاصله دچار بیماری قارچ پوستی نمی‌شوید. ممکن است دو هفته طول بکشد تا علائم بیماری بروز کند. مراحل این بیماری عبارت‌اند از:

● مرحله اولیه

در طی این مرحله، ممکن است یک لکه پوست تحریک‌پذیر به رنگ صورتی یا قرمز در بدن مشاهده کنید. گاهی اوقات، این لکه بسیار خشک و پوسته‌پوسته به نظر می‌رسد و لزوما مانند قارچ پوستی نیست.

● مرحله ثانویه

در طی این مرحله، خواهید دید که اندازه ضایعه شروع به رشد می‌کند. مرکز آن ممکن است شبیه پوست سالم و اطراف آن، پوسته‌پوسته باشد.

 ازآنجایی‌که قارچ پوستی به‌شدت واگیردار است، لازم است به‌محض مشاهده اولین علائم به پزشک مراجعه کنید و تحت درمان قرار بگیرید. اگر این کار را انجام ندهید، ممکن است بیماری رشد و گسترش پیدا کند.

قارچ پوستی چه تفاوتی با اگزما دارد؟

قارچ پوستی به ‌شدت با اگزمای نومولار (سکه‌ای) شباهت دارد. هردوی این بیماری‌ها باعث ضایعات گرد یا سکه‌ای روی پوست می‌شوند و این ضایعات اغلب خارش‌دار و پوسته ‌پوسته هستند. فرد مبتلا به قارچ پوستی اغلب لکه‌های حلقه‌مانند کمتری نسبت به فرد مبتلا به اگزمای نومولار دارد. از سوی دیگر، ممکن است همراه با قارچ پوستی، جوش‌های چرک دار نیز وجود داشته باشد، اما در اگزمای نومولار این‌گونه نیست.

این دو بیماری به‌قدری شبیه به هم هستند که تنها راه تشخیص تفاوت میان آن‌ها مراجعه به پزشک است. پزشک می‌تواند از سلول‌های پوست نمونه‌برداری کرده و آن‌ها را برای بررسی، به آزمایشگاه بفرستد. پزشکان اگزمای سکه‌ای را به روش متفاوتی از قارچ پوستی درمان می‌کنند. آن‌ها از استروئیدهای موضعی استفاده می‌کنند که اگر برای عفونت‌های قارچ پوستی استفاده شود، می‌تواند عفونت را پنهان و همچنین آن را بدتر کند. علاوه بر این، پمادهای ضد قارچی به درمان اگزمای نومولار کمک نمی‌کنند.

تشخیص عفونت و قارچ پوستی

معمولاً عفونت‌های قارچی بر مبنای تاریخچه پزشکی بیمار و معاینه فیزیکی تشخیص داده می‌شوند. لکه‌ها و ضایعات عفونت‌های قارچی منحصربه‌فرد بوده و معمولاً با یک معاینه فیزیکی ساده قابل شناسایی هستند. همچنین پزشک از یک نور فرابنفش استفاده می‌کند تا لکه‌ها را واضح‌تر ببیند. به علاوه، ممکن است او برای تأیید تشخیص، دستور به کشت قارچ یا نمونه‌برداری بدهد.

● بیوپسی یا کشت قارچ

پزشک در این روش نمونه‌ای از پوست یا ترشح یک تاول را می‌گیرد و آن را به آزمایشگاه می‌فرستد تا نمونه ازنظر وجود قارچ بررسی شود.

● آزمایش KOH

پزشک قسمت کوچکی از پوست آلوده را روی لام می‌تراشد و قطره‌های مایعی به نام هیدروکسید پتاسیم (KOH) را روی آن قرار می‌دهد. KOH سلول‌های طبیعی پوست را متلاشی می‌کند و باعث می‌شود عناصر قارچی در زیر میکروسکوپ آسان‌تر دیده شوند.

پیشگیری از عفونت و قارچ پوستی

● رعایت بهداشت، برای جلوگیری از عفونت، بسیار ضروری است. سعی کنید پوستتان را تمیز و خشک نگه دارید

● اغلب اوقات دست های خود را بشویید. مخصوصاً بعد از لمس کردن انسان ها و حیوانات

● از استفاده از حوله و این قبیل وسایل دیگران، خودداری کنید.

● در حمام های عمومی و استخرها کفش یا دمپایی بپوشید.

● تجهیزات باشگاه را قبل و بعد از استفاده بشویید و خشک کنید.

درمان عفونت و قارچ پوستی

درمان این بیماری بسیار مهم است زیرا ممکن است در تمام بدن گسترش یابد و منجر به عوارض دیگری شود. درمان عفونت‌های ناشی از قارچ پوستی به طور کلی ساده است. طول دوره درمان بستگی به نوع عفونت قارچی، شدت عفونت و وضعیت سلامتی عمومی، قدرت سیستم ایمنی و داروهای مصرفی فرد دارد. درمان این بیماری بسیار مهم است .

پزشک، نحوه درمان را بر مبنای موارد زیر تعیین می‌کند:

♦ سن، وضعیت کلی سلامت و تاریخچه پزشکی

♦ میزان گستردگی عارضه

♦ محل ایجاد عفونت قارچی

♦ میزان تحمل بیمار نسبت به برخی داروها، روش‌های درمانی و درمان‌های غیردارویی

♦ انتظارات بیمار از درمان

● کرم‌ها

معمولا بیماران باید از داروهای ضد قارچ که مستقیما بر روی پوست استعمال می‌شوند، استفاده کنند. داروهای متنوعی بصورت کرم‌ها، ژل‌ها، لوسیون‌ها، شامپوها، پمادها، شیاف‌ها و پودرها در دسترس هستند.

از کرم‌ها برای درمان عفونت‌های قارچ پوستی، ناخن‌ها و پوست سر استفاده می‌شود. گاهی اگر تاثیر دو دارو نیاز باشد، یک کرم ضد قارچ با دیگر کرم‌ها ترکیب می‌شود. بعنوان مثال، یک کرم ضد قارچ اغلب با یک کرم استروئیدی ملایم ترکیب می‌شود تا دانه‌های خاصی را درمان کند. کرم ضد قارچ عفونت را از بین برده و کرم استروئیدی ملایم التهاب ناشی از عفونت را کاهش می‌دهد.

کرم‌ها، مایعات یا اسپری‌های ضدقارچ (داروهای ضدقارچ موضعی). از این داروها برای درمان عفونت‌های قارچی پوست، ناخن‌ها و پوست سر استفاده می‌شود. این داروها عبارتند از کلوتریمازول، اکونازول، کتوکونازول، میکونازول، تربینافین و آمورولفین که تحت برندهای مختلف عرضه می‌شوند.

● داروها

اگر بیماران دانه‌هایی روی پوست دارند که قسمت وسیعی از پوست را در بر گرفته یا بر ناخن‌ها و پوست سر نیز اثر گذاشته، باید از قرص استفاده کند. همچنین اگر بیمار از داروهای موضعی استفاده کرد و نتیجه‌ای نداشت ممکن است پزشک برای او قرص‌ تجویز کند. گاهی قرص‌ها عوارض جانبی، مانند تحریک پوست و سردرد دارند. برای برخی از عفونت‌ها نیز پزشک کورتیکواستروئید تجویز می‌کند تا التهاب و خارش را کاهش دهد.

شامپوی ضدقارچ. گاهی اوقات از شامپوهای حاوی کتوکونازول برای درمان برخی عفونت‌های قارچی پوست سر و برخی عفونت‌های پوست استفاده می‌شود.

شیاف‌های ضدقارچ. شیاف‌ها قرص‌هایی هستند که برای قرار گرفتن در واژن طراحی شده‌اند. برخی از داروهای ضدقارچ مورد استفاده برای درمان برفک واژن، خصوصاً، کلوتریمازول، اکونازول و فنتیکونازول، به صورت شیاف عرضه می‌شوند.

● تزریق‌ها

این نوع داروها زمانی استفاده می‌شوند که یک عفونت قارچی جدی در بدن وجود داشته باشد. آمفوتریسین، فلوسیتوزین، ایتراکونازول، وریکونازول، آنیدولافانگین، کاسپوفانگین و میکافانگین داروهایی هستند که گاهی اوقات به صورت تزریقی استفاده می‌شوند. انتخاب نوع تزریق به نوع قارچی که باعث عفونت شده بستگی دارد.

● نکات

♦ فرد مبتلا به بیماری قارچی پوست باید پس از حمام یا دوش گرفتن قسمت‌های عفونی، مخصوصا چین و چروک‌های پوست را کاملا خشک کند.

♦ شستن لباس‌ها، ملافه و حوله‌ها برای رهایی از قارچ بسیار مهم است.

♦  پوشیدن لباس‌های نخی گشاد یا لباسهایی که جنس آنها به گونه‌ای است که رطوبت پوست را برطرف می‌کند می‌تواند برای بیماران بسیار مفید باشد.

♦ عفونت ناخن انگشت پا ممکن است نیاز باشد که بیمار بمدت دو تا هشت هفته یا حتی یکسال و نیم از دارو استفاده کند. علاوه بر دارو، افراد ممکن است از اقدامات دیگری مانند استفاده از پودر یا پوشیدن کفش‌های جلو باز نیز برای خشک نگهداشتن محل استفاده کنند.