سرطان دهانه رحم

سرطان دهانه رحم که به آن سرویکس هم  گفته می شود( cervical cancer) هنگامی رخ می دهد که سلول های دهانه رحم به طور غیر طبیعی رشد می کنند و به سایر بافت ها و اندام های بدن حمله می کنند. این سرطان هنگامی که تهاجمی می شود، روی بافت های عمیق تر دهانه رحم تأثیر می گذارد و ممکن است در قسمت های دیگر بدن نیز گسترش یافته باشد (متاستاز) که مهمترین این اعضا، ریه ها، کبد ، مثانه، واژن و فرج است. خطر ابتلا به این تغییرات غیر طبیعی با ابتلا به عفونت ویروس پاپیلومای انسانی یا اچ پی وی (HPV) ، ویروسی که انواع مختلف آن باعث ایجاد زگیل های پوستی، زگیل های تناسلی و سایر ناهنجاری های غیر طبیعی پوست می شود، منجر به بسیاری تغییرات در سلول های دهانه رحم می شود که در نهایت ممکن است منجر به سرطان شود علاوه بر این، تماس جنسی زود هنگام، داشتن شرکای جنسی متعدد و مصرف داروهای ضد بارداری خوراکی، خطر ابتلا به سرطان سرویکس را افزایش می دهد. زیرا بیشتر منجر به قرار گرفتن در معرض HPV می شود.

این نوع از سرطان بیشتر بعد از دوران یائسگی و با بالا رفتن سن در خانم‌ها دیده می‌شود اما گاهی در سنین پایین‌تر نیز دیده شده است. سرطان رحم همانند دیگر سرطان‌ها انواع مختلف خوش‌خیم و بدخیم دارد که با تشخیص به موقع و درمان درست، قابل درمان خواهد بود.

انواع سرطان رحم

● کارسینوم ادنواسکواموس

● سرطان سلول‌های کوچک دهانه رحم

● تومورهای مخاطی

● لنفوم و سارکوم

● سرطان دهانه رحم سلول سنگفرشی

● آدنوکارسینوم

علائم سرطان رحم

● سختی، درد یا خونریزی در زمان نزدیکی جنسی

● درد هنگام ادرار کردن

● زیاد شدن و غیرطبیعی بودن ترشحات واژینال

● زرد یا قهوه‌ای رنگ شدن غیرطبیعی ترشحات

● عفونت‌های زیاد و مکرر واژینال

● خونریزی غیرطبیعی مثل خونریزی در فاصله بین دو پریود

● خونریزی هنگام معاینه پزشکی لگن و ناحیه تناسلی

● بوی غیرطبیعی و بد واژن

● طولانی شدن بیش از حد معمول عادت ماهانه

● خونریزی بیشتر از حد معمول و همیشگی

● خونریزی بعد از یائسگی

● درد لگن یا کمر

همچنین در شرایطی که سرطان دهانه رحم به دیگر اندام‌ها گسترش یافته باشد، علاوه بر این نشانه‌ها، ممکن است علائم دیگری نیز مانند یبوست، مشاهده خون در ادرار، گرفتگی مجرای ادرار، شکل غیرطبیعی دهانه رحم و کم‌خونی ظاهر شوند.

علل سرطان رحم

علت اصلی این بیماری عفونت با برخی از انواع ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) است که از طریق تماس جنسی منتقل می شود؛ اما همه افراد آلوده به این ویروس به سرطان مبتلا نمی شوند. در نتیجه عوامل دیگری نیز دارند که احتمال ابتلا به این بیماری را افزایش می دهند. این عوامل عبارت اند از :

● استعمال دخانیات

● تضعیف سیستم ایمنی

● مصرف بعضی از داروها

● شروع رابطه جنسی از سنین پایین

● داشتن شریک های جنسی متعدد

● ابتلا به سایر عفونتهای مقاربتی (STI)

● عوامل خطر سرطان رحم

● عوامل ژنتیکی

● افزایش سن خطر ابتلا به سرطان رحم را افزایش می دهد.

● چاقی بیش از اندازه نیز مؤثر است.

● هورمون درمانی افراد مبتلا به سرطان پستان

● احتمال ابتلا به سرطان رحم، در زنانی که حداقل یک بارداری داشته اند کمتر از افرادی است که اصلاً باردار نشده اند.

● افزایش سطح استروژن در بدن

● داشتن دیابت

● سابقه خانوداگی سرطان تخمدان، پستان و روده

● سندروم تخمدان پلی کیستیک

ریسک ابتلا به سرطان دهانه رحم در چه کسانی بالاست؟

یکی از مهمترین دلایلی که می‌تواند باعث ابتلا به سرطان دهانه رحم شود، برهم خوردن تعادل هورمون‌ها در داخل رحم است. افزایش میزان استروژن در داخل رحم، زنگ خطری برای ابتلا به سرطان است. عوامل بسیار زیادی در ایجاد عدم تعادل هورمون‌ها موثرند:

● اضافه وزن: تقریبا در بیشتر زنان مبتلا به سرطان دهانه رحم، اضافه وزن دیده می‌شود.

●  دیابت : یکی از بیماری‌هایی که ریسک بر هم خوردن تعادل هورمون‌ها و ابتلا به سرطان دهانه رحم را بالا می‌برد، دیابت است.

●  فشار خون بالا: یکی دیگر از مواردی که در میان افراد مبتلا به سرطان رحم دیده شده، بالا بودن فشار خون است.

●  استفاده از داروی تاموکسیفن: این دارو برای درمان سرطان سینه تجویز می‌شود. مصرف طولانی مدت این دارو، ریسک ابتلا به سرطان دهانه رحم را نیز افزایش می‌دهد.

●  سابقه خانوادگی: کسانی که یکی از اعضای نزدیک خانواده مانند مادربزرگ، مادر یا خواهر ان‌ها مبتلا به سرطان رحم بوده، ریسک ابتلا به این بیماری را دارند.

❉  البته باید توجه داشت وجود این علائم را جدی گرفت و داشتن یا نداشتن این شرایط نه باعث ابتلا به سرطان رحم می‌شود و نه نداشتن این‌ها مانع ابتلا.

سن ابتلا به سرطان رحم

افرادی که زیر 16 سالگی ازدواج می کنند و در این سن رابطه جنسی برقرار می کنند، بیشتر به سرطان دهانه رحم دچار می شوند. برخلاف سرطان رحم که بالای 50 سالگی شروع می شود، سرطان دهانه رحم می تواند از سن 25 سالگی شروع شود و اوج آن در سن 47 سالگی است.

میانگین سنی زنان هنگام تشخیص سرطان دهانه رحم، اواسط دهه 50 عمرشان است. این تفاوت سنی که اغلب در تغییرات پیش سرطانی تشخیص داده می شود و سن تشخیص سرطان، پیشرفت آهسته این بیماری را نشان می دهد و در صورت انجام اقدامات کافی، می توان از آن جلوگیری به عمل آورد.

تشخیص سرطان رحم

پس از اینکه شما یا پزشکتان مشکوک به وجود مشکلی شدید، برای تشخیص قطعی سرطان رحم، تست‌هایی را انجام می‌دهند که  شامل موارد زیر است:

● سونوگرافی

سونوگرافی جزء نخستین آزمایش‌هایی هست که به‌ منظور بررسی رحم، تخمدان و لوله‌های فالوپ مورد استفاده قرار می‌گیرد. اولتراسوند از امواج صوتی جهت گرفتن از داخل بدن انسان استفاده می‌نماید. در واقع این دستگاه بسیار کوچک بوده و با حرکت آن روی شکم و با استفاده از امواج صوتی می‌توان تمام اندام‌های داخلی بدن را روی صفحه مانیتور مشاهده کرد. زمانی‌که امواج فراصوت بر اندام داخلی بدن برخورد می‌کنند، تصویر آن را روی صفحه نمایش نشان خواهند داد.

● معاینه لگن

● توسط پزشک یک یا دو انگشت خود را وارد واژن می‌کند و با دست دیگر به قسمت پایینی شکم فشار وارد می‌کند. این کار برای حس کردن اندازه، شکل و وضع یا طرز قرارگیری رحم و تخمدان‌ها صورت می‌گیرد؛ اما ممکن است همیشه انجام نشود.

● تست پاپ ‌اسمیر

یک روش‌ مؤثر در تشخیص زودهنگام و جلوگیری از رشد سرطان سرویکس، انجام تست پاپ اسمیر است. پاپ‌ اسمیر یک تست غربالگری برای تشخیص سرطان رحم است که به تشخیص به‌موقع و در نتیجه درمان مناسب و موفقیت‌آمیز سرطان رحم کمک می‌کند. در این آزمایش ساده قسمتی از ترشحات دهانه رحم یا همان سلول‌های دهانه رحم توسط پزشک زنان با چیزی شبیه یک گوش‌پاک‌کن برداشته و به آزمایشگاه فرستاده می‌شود تا مورد آزمایش قرار گیرد. اگر نتیجه پاپ اسمیر غیرطبیعی باشد، پزشک ممکن است از وسیله مخصوصی به اسم کولپوسکوپ برای معاینه دقیق‌تر دهانه رحم استفاده کند یا در صورت لزوم نمونه‌برداری انجام شود.

● تست کولپوسکوپی

اگر بیمار علائمی از سرطان سرویکس داشته باشد یا تست پاپ اسمیر سلول‌های غیرطبیعی را نشان دهد، ممکن است این تست تشخیصی انجام شود. کولپوسکوپ وسیله‌ای با لنزهای بزرگ‌کننده است که برای رؤیت دهانه سرویکس به کار می‌رود و معمولاً بدون درد و عوارض است و اگر ناحیه مشکوکی در سرویکس دیده شد، احتمالاً و با نظر پزشک باید نمونه‌گیری انجام شود. تست HPV هم می‌تواند برای تشخیص مشکل افرادی که نتیجه پاپ اسمیر نسبتاً غیرطبیعی دارند به کار رود و اگر نتیجه آن مثبت باشد، خصوصاً با انواع HPV با خطر بالا مثل ۱۶ و ۱۸ بیمار باید یک ارزیابی کامل مثل کولپوسکوپی انجام دهد.

● بافت‌برداری یا بیوپسی

در این آزمایش بافت‌برداری یا بیوپسی (Biopsy)، بافت‌برداری معمولاً در همان مطب پزشک شما انجام می‌شود. سپس نمونه به آزمایشگاه فرستاده می‌شود تا حضور سلول‌های غیرطبیعی تشخیص داده شود.

تشخیص زودهنگام سرطان دهانه رحم

مانند همه سرطانها، تشخیص زودهنگام سرطان دهانه، گامی مهم برای معالجه و درمان موفقیت آمیز به شمار می رود.

مهمترین پیشرفتی که در تشخیص زودهنگام سرطان سرویکس حاصل شده است ، استفاده گسترده از تست پاپانیکولا (پاپ اسمیر) و آزمایش HPV پرخطر است. پاپ اسمیر به عنوان بخشی از یک آزمون منظم انجام می شود. در طی این روش ، سلولهایی از سطح دهانه رحم برای بررسی ناهنجاری ها جمع آوری می شوند. تشخیص سرطان دهانه رحم مستلزم آن است که یک نمونه از بافت دهانه رحم گرفته شود (به نام بیوپسی) و زیر میکروسکوپ بررسی شود. در صورتی که پاپ اسمیر غیر طبیعی باشد، این کار انجام می شود.

چه موقع باید به دنبال مراقبت های پزشکی باشید

شرایطی بسیاری  می تواند باعث خونریزی واژن شود و ممکن است مربوط به سرطان دهانه رحم نباشد. این شرایط بسته به سن، باروری و سابقه پزشکی شما متفاوت است.

● خونریزی واژن بعد از یائسگی به هیچ وجه طبیعی نیست. اگر یائسگی را پشت سر گذاشته اید و خونریزی واژن دارید، در اسرع وقت به پزشک معالج خود مراجعه کنید.

● خونریزی بسیار سنگین در طول پریود یا خونریزی مکرر بین دوره ها به ارزیابی دوره ای توسط پزشک نیاز دارد.

● خونریزی بعد از مقاربت، به خصوص بعد از رابطه جنسی خشن، ممکن است در برخی از خانم ها اتفاق بیافتد. اگر این اتفاق گاه به گاه رخ دهد، احتمالاً مساله ای برای نگرانی وجود ندارد. اما اگر خونریزی به طور مکرر اتفاق بیفتد، ارزیابی توسط پزشک توصیه می شود.

● اگر خونریزی واژینال دارید که همراه با ضعف، احساس غش یا سبکی سر و یا بیهوش شدن است به  پزشک  مراجعه کنید.

سرطان تهاجمی

سرطان دهانه رحم از مرحله 0 (حداقل شدید) تا مرحله چهارم (بیماری متاستاتیک، شدیدترین نوع) دسته بندی می شود.

مرحله بندی براساس اندازه و عمق ضایعه سرطانی و همچنین میزان شیوع آن انجام می شود.

اگر سلول های غیر طبیعی در دهانه رحم یا سایر بافت ها یا اندام ها عمیق تر رشد کنند، این بیماری، سرطان دهانه رحم، سرطان تهاجمی دهانه رحم یا سرطان متاستاتیک گفته می شود. سن ابتلا به سرطان دهانه رحم در حالت تهاجمی 40 سال یا بالاتر است.

اگر نتایج بیوپسی سرطان تهاجمی را نشان دهد، ممکن است یک سری آزمایشات انجام شود. همه این آزمایشات طراحی شده اند تا بررسی شود که آیا سرطان شیوع یافته است یا خیر و اگر چنین است، تا چه حد پیش رفته است. این آزمایشات شامل موارد زیر هستند:

● اشعه ایکس قفسه سینه برای دیدن اینکه آیا سرطان به ریه ها سرایت کرده است یا خیر.

● آزمایش خون می تواند نشان دهد که آیا کبد درگیر شده است یا خیر. اگر نتایج قطعی نباشد، ممکن است انجام سی تی اسکن ضروری باشد.

● اشعه X ویژه ای که تحت عنوان IVP یا سی تی اسکن می تواند برای معاینه مجاری ادراری استفاده شود. مثانه و مجرای ادرار توسط سیستوسکوپی ارزیابی می شوند.

● واژن با کولپوسکوپی معاینه می شود. رکتوم توسط یک پروکتوسیگموئیدوسکوپی و باریم انما ارزیابی می شود.

● غدد لنفاوی توسط سی تی اسکن، MRI یا اسکن PET ارزیابی می شود. MRI از سی تی اسکن برتر است و اسکن PET از هر دو برتر است.

این آزمایشات برای “تعیین مرحله” سرطان استفاده می شود. با کشف شیوع بیماری، پزشکان بهتر می توانند در مورد پیش بینی آینده وضعیت تان و نوع درمانی که مورد نیاز شماست، حدس و گمان منطقی بزنند.

روشهای درمان سرطان رحم

درمان سرطان رحم بر اساس مرحله سرطان تعیین می‌شود. درمان قطعی سرطان رحم، منوط به تشخیص به موقع و نوع سرطان است. معمولاً سرطان در مراحل اولیه، کاملاً درمان می‌شود؛ اما در مراحل بالاتر، روند درمان ممکن است با کمی مشکل روبرو شود. روند درمان سرطان رحم به قرار زیر است:

درمان سرطان رحم با رادیوتراپی(پرتو درمانی)

با وجود برداشتن تمامی قسمت‌های درگیر سرطان، باز هم پزشک برای اطمینان از عود نکردن بیماری و برای از بین بردن سلول‌های باقیمانده، پرتو درمانی را تجویز می‌کند. در پرتو درمانی از اشعه ایکس برای از بین بردن سلول‌های سرطانی استفاده می‌کنند. این روش برای افرادی که امکان جراحی را به هر دلیلی ندارند نیز توصیه می‌شود.

❃روش های درمانی 

● درمان سرطان رحم با شیمی درمانی

در این روش با وارد کردن داروهای شیمیایی قوی، سلول‌های سرطانی را از بین می‎برند. در سرطان‌های پیشرفته یا در زمانی که سرطان مجدداً عود کرده است این روش توصیه می‌شود. شیمی درمانی هم به صورت خوراکی و هم به صورت تزریقی انجام می‌شود.

● درمان سرطان رحم با هورمون درمانی

در این روش، با مصرف داروهای خاص، سطح هورمون‌ها را در خون بالا می‌برند. افزایش میزان هورمون پروژسترون در بدن، باعث توقف رشد سلول‌های سرطانی می‌شود. از طرف دیگر کاهش هورمون استروژن، نیز باعث از بین رفتن سلول‌های سرطانی می‌شوند.

● درمان سرطان رحم با درمان بیولوژیک

در این روش، پزشک با تقویت سیستم ایمنی بدن، به جنگ سلول‌های سرطانی می‌رود. این نوع درمان را ایمونوتراپی یا بیوتراپی نیز می‌نامند.

❃ درمان سرطان رحم به روش جراحی

● برداشتن رحم، اولین مرحله در درمان سرطان رحم است. روشی که به تمامی بیماران مبتلا توصیه می‌شود.

● هیستروسکوپی کامل: برداشتن رحم با روش هیستروسکوپی انجام می‌شود. در این روش، با ایجاد شکاف روی شکم، پزشک رحم را کاملاً از بدن خارج می‌کند.

● سالپنگو اوفورکتومی: در این جراحی هر دو تخمدان و لوله‌های فالوپ نیز کاملاً برداشته می‌شوند.

● هیسترکتومی رادیکال: در این روش، علاوه بر رحم لوله رحمی، بخشی از واژه، تخمدان‌ها و لوله‌های فالوپ نیز برداشته می‌شوند.

در طول جراحی، پزشک تمامی اندام‌های اطراف رحم را ، بررسی می‌کند. تعیین مرحله سرطان رحم در طول جراحی انجام می‌شود.