رحم

رحم یکی از مهم‌ترین اندام‌های تناسلی در زنان است که در باروری نقش اساسی دارد. بروز هر گونه مشکل در این اندام می‌تواند مستقیماً روی باروری فرد تأثیر بگذارد. یکی از این مشکلات، چسبندگی رحم یا سندروم آشرمن است. این مشکل می‌تواند از جهات مختلف روی باروری زن تأثیر بگذارد. 

چسبندگی رحم چیست ؟

سندرم آشرمن یا چسبندگی رحم یک بیماری اکتسابی است (که به داشتن اسکار زخم در رحم یا دهانه رحم اشاره دارد. این بافت اسکار باعث می شود دیواره های این اندام ها به هم بچسبند و اندازه رحم را کاهش دهند.

روند ابتلا به چسبندگی  رحم

داخل رحم شبیه بادکنکی است که دیواره‌های جلویی و پشتی آن به صورت صاف روی هم قرار دارند. داخل آن با بافتی به نام آندومتر پوشیده شده است و در طی قاعدگی، لایه سطحی (بالایی) آندومتر ریخته می‌شود. هنگامی که باردار می‌شوید، جنین در آندومتر لانه گزینی می‌کند. آسیب و یا عفونت ممکن است به پوشش داخلی رحم آسیب برساند و باعث ایجاد چسبندگی (بافت اسکار) بین دیواره‌های داخلی رحم شود، به این حالت چسبندگی رحم یا سندرم آشرمن گفته می‌شود.

چسبندگی داخل رحمی در موارد خفیف می‌تواند نوار‌های کششی و نازک بافت اسکار (بافت اسکار به مجموعه‌ای از سلول‌ها و کلاژن‌ها گفته می‌شود که جای زخم را می‌پوشانند) را درست کند. در موارد شدید می‌تواند با تشکیل نوارهای ضخیم همراه باشد. در شدیدترین موارد، انسداد یا تخریب جزئی یا کامل داخل حفره رحم ممکن است رخ دهد.

اگرچه تشکیل بافت اسکار و تشکیل چسبندگی بخشی طبیعی از روند بهبودی است، اما چسبندگی می‌تواند مشکل ساز باشد زیرا باعث می‌شود قسمت‌هایی از بدن که به طور معمول متصل نیستند به یکدیگر بچسبند. به عنوان مثال، روده ممکن است با چسبندگی به رحم متصل شود یا لوله فالوپ ممکن است به تخمدان بچسبد. بافت اسکار بسیار سخت است و فاقد انعطاف پذیری و کشسانی بافت طبیعی است. بنابراین، چسبندگی حرکت طبیعی اندام‌های لگنی را مختل می‌کند و می‌تواند باعث درد شود.

انواع چسبندگی رحم

چسبندگی داخل رحمی با توجه به شدت بیماری به دسته‌های مختلفی تقسیم بندی می‌شود، اما هیچ طبقه بندی دقیقی از این بیماری در دسترس نیست. بیشتر متخصصان سندروم آشرمن را به ۵ نوع زیر تقسیم بندی می‌کنند:

● نوع ۱: ناهنجاری‎‌های مورفولوژیکی در سطح کانال دهانه رحم بدون چسبندگی فیزیولوژیکی.

● نوع ۲: باریک شدن در سطح کانال دهانه رحم همراه با انسداد کامل بدون چسبندگی فیزیولوژیکی.

● نوع ۳: چسبندگی‌های ظریف متعدد در سطح کانال دهانه رحم (ناحیه ایستمی)

● نوع ۴: دیافراگم فوق ایستمی که یک بخش کامل از حفره فوقانی رحم را از حفره تحتانی رحم ایجاد می‌کند.

● نوع ۵: ناهنجاری‌های مورفولوژیکی در سطح کانال دهانه رحم با چسبندگی فیزیولوژیکی

علائم چسبندگی رحم

شایع ترین علامت سندرم آشرمن پریودهای کم یا بدون قاعدگی است. همچنین ممکن است در زمان پریود شدن شما احساس درد کنید اما خونریزی نداشته باشید. درد در تاریخ پریودی می‌تواند نشانه این باشد که شما در پریود هستید اما به دلیل انسداد، خون نمی‌تواند از رحم شما خارج شود. با این حال، عوامل دیگری می‌توانند باعث شوند که شما پریود نشوید، از جمله:

● یائسگی

● ورزش بیش از حد

● فشار

● کاهش وزن ناگهانی

● مصرف قرص‌های ضد بارداری

● سندرم تخمدان پلی کیستیک.

● درد در هنگام مقاربت جنسی 

● سقط جنین

 سقط جنین به از بین رفتن جنین قبل از هفته ۲۰ بارداری گفته می‌شود. یکی دیگر از علائم سندرم آشرمن سقط مکرر جنین است. اگر دچار این عارضه شده‌اید ممکن است به چسبندگی رحم مبتلا باشید. در هر حال تشخیص نهایی مشکل شما به عهده پزشک است.

علائم چسبندگی روده به رحم چیست؟

از آنجایی که چسبندگی رحم به دلایل مختلفی نظیر پولیپ و فیبروم آندومتر ایجاد می شود. برای درمان آن نیاز است تا ابتدا دلیل چسبندگی تشخیص داده شود و بر اساس آن بهترین روش درمان مورد استفاده قرار بگیرد:

● درد و گرفتگی شکم

● نفخ

● حالت تهوع

● استفراغ

● درد مزمن

● اختلال در عملکرد مثانه.

● درد شدید و مکرر در لگن

● مواجهه با قاعدگی های دردناک

● داشتن دوره های قاعدگی بسیار سبک (هیپومنوره)

● ناباروری و سقط مکرر جنین

اما برخی از خانم ها هیچ گونه علامتی ندارند و برخی از خانم ها دوره های عادی قاعدگی دارند.

علت‌های چسبندگی رحم چیست؟

از عواملی که در ایجاد این چسبندگی موثر است، می توان به زایمان طبیعی یا سزارین، سقط جنین، عفونت آندومتر و رحم، انجام جراحی های فیبروم، فرسودگی آندومتر و یا خونریزی های شدید و غیر طبیعی اشاره نمود.اصلی ترین دلیل چسبندگی رحم، آسیب هایی است که پس از جراحی ممکن است به رحم وارد شود. به طور مثال، کورتاژ نوعی عمل جراحی سرپایی است که در روند جراحی، دهانه رحم باز شده و یا کشیده می شود:

● جراحی هیستروسکوپی

جراحی که در آن پزشک یک دوربین را در رحم شما قرار می‌دهد و سپس فیبروم‌ها را با استفاده از یک ابزار الکتریکی قطع و خارج می‌کند.

●  اتساع و کورتاژ (D&C)

اتساع و کورتاژ نوعی عمل جراحی است که از آن برای باز کردن دهانه رحم (اتساع) و سپس برداشتن بافت از رحم استفاده می‌شود. این بافت می‌تواند پوشش داخلی رحم شما (آندومتر) یا بافت ناشی از سقط جنین باشد. در طول عمل، از ابزاری برای خراش دادن بافت اضافی استفاده می‌شود. این عمل معمولا باعث ایجاد اسکار نمی‌شود مگر اینکه شما یک عفونت زمینه‌ای داشته باشید.

● سزارین

از این جراحی برای زایمان نوزاد استفاده می‌شود. در برخی موارد، سزارین می‌تواند باعث ایجاد بافت اسکار و چسبندگی داخل رحمی شود. این اتفاق زمانی می‌افتد که از بخیه‌ها برای توقف خونریزی در طول سزارین استفاده شده باشد و یا اینکه در زمان انجام عمل عفونت داشته باشید. در غیر این صورت، بسیار نادر است که سزارین باعث سندرم آشرمن شود.

اگر بعد از عمل سزارین علائم زیر را داشته باشید، ممکن است به سندرم آشرمن مبتلا شده باشید:

○ در ایستادن یا صاف ایستادن مشکل داشته باشید.

○ سال‌ها پس از انجام سزارین، درد غیر قابل توضیحی در شکم خود داشته باشید.

○ دچار نفخ مکرر یا برآمدگی شکم شوید.

○ در هنگام رابطه جنسی دچار درد شوید.

○ حساسیت یا درد را در جای زخم خود تجربه کنید.

○ درد شدید قاعدگی را تجربه کنید، به خصوص پس از انجام سزارین.

○ درد لگنی شدید داشته باشید.

○ با ناباروری ثانویه مواجه شوید.

● عفونت‌ها

عفونت‌ها به تنهایی معمولا باعث چسبندگی رحم نمی‌شوند. اما، هنگامی که در حین انجام جراحی رحم، مانند D&C یا سزارین، دچار عفونت می‌شوید، می‌توانید به چسبندگی داخل رحمی مبتلا شوید.

●پرتو درمانی

گاهی اوقات، یک گزینه درمانی می‌تواند باعث ایجاد بافت اسکار در رحم شما شود. پرتودرمانی برای درمان شرایطی مانند سرطان دهانه رحم استفاده می‌شود، اما این درمان می‌تواند باعث چسبندگی رحم شود.

چسبندگی رحم علل مختلفی دارد مانند برخی عفونت‌های جنسی، پرتودرمانی، سزارین، کورتاژ و جراحی هیستروسکوپی که برای بررسی رحم انجام می‌شود.

عوارض چسبندگی رحم

چسبندگی رحم، از جمله مشکلاتی است که می تواند عوارض خطرناک و نگران کننده ای را به همراه داشته باشد. از شایع ترین عوارض سندرم آشرمن می توان به موارد زیر اشاره کرد:

● سقط نمودن جنین به صورت مکرر

● نازایی

● دردهای شدید در دوران قاعدگی

● اختلال در لانه گزینی جفت در بارداری های بعدی

● ایجاد محدودیت در رشد جنین به دلیل محدود شدن فضای درون رحم

احتمال چسبندگی رحم در چه کسانی بیشتر است؟

خطر ابتلا به سندروم آشرمن با شرایط زیر افزایش می‌یابد:

● در گذشته رحم خود را جراحی کرده باشید، از جمله هیستروسکوپی، اتساع پیچیده و کورتاژ و سزارین

● داشتن سابقه عفونت لگنی

● تحت شیمی درمانی یا دیگر شیوه‌های درمان سرطان قرار گرفته باشید.

تشخیص چسبندگی

تست‌های تصویربرداری به متخصصان زنان و زایمان اجازه می‌دهد تا اندام‌های داخلی شما را ببینند. تست‌های مختلف جزئیات مختلفی را ارائه می‌دهند:

● سونوگرافی اولتراسوند برای تشخیص چسبندگی رحم

این نوع آزمایش تصویربرداری از امواج صوتی برای ایجاد تصویری از اندام‌های داخلی شما استفاده می‌کند. سونوگرافی را می‌توان به صورت خارجی، از روی پوست شما یا به صورت داخلی با سونوگرافی ترانس واژینال انجام داد. در این نسخه از آزمایش، یک گرز نازک به داخل واژن وارد می‌شود.

●  هیستروسکوپی

در طی این روش، ارائه دهنده مراقبت‌های بهداشتی از یک لوله باریک و نازک که یک دوربین در انتهای آن قرار دارد استفاده می‌کند تا داخل رحم شما را مشاهده کند. لوله هیستروسکوپی در واژن شما وارد می‌شود و از طریق دهانه رحم به سمت بالا و داخل رحم حرکت می‌کند. هیستروسکوپی به متخصص این امکان را می‌دهد که نگاهی بسیار دقیق به داخل رحم شما داشته باشد. همچنین می توان از این روش برای درمان چسبندگی رحم نیز استفاده کرد.

● سونوگرافی انفوزیونی سالین

این تست تصویربرداری از اولتراسوند به همراه محلول سالین (مخلوطی از نمک و آب) برای ایجاد تصویر واضحی از داخل رحم استفاده می‌کند. این مایع رحم شما را منبسط می‌کند تا پزشک بتواند جزئیات، شکل و نقایص حفره رحم شما را ببیند. این آزمایش دقیق٬تر از سونوگرافی ساده است و می‌تواند به خوبی سندرم آشرمن شما را نشان دهد.

چسبندگی رحم چگونه بر باروری تأثیر می‌گذارد؟

سندرم آشرمن یک وضعیت تهدید کننده زندگی نیست، اما ممکن است شما را در معرض سقط‌های مکرر و نازایی قرار دهد. اگر شما نازا شوید، دیگر نمی‌توانید فرزندی به دنیا بیاورید. مطمئن شوید که به طور منظم به پزشک مراجعه می‌کنید تا در صورت داشتن چسبندگی داخل رحمی، بارداری شما را تحت نظر داشته باشند.

سندروم آشرمن به شکل‌های زیر می‌تواند بر بارداری تاثیر بگذارد:

● جفت آکرتا

 در این وضعیت، چسبندگی رحم جفت خود را بیش از حد عمیق به دیواره رحم می‌چسباند. این اتفاق منجر به بارداری پرخطر می‌شود. حتی ممکن است پس از تولد نوزاد، تمام یا بخشی از بافت اسکار چسبیده باقی بماند و باعث خونریزی بیش از حد شود.

● جفت سر راهی

 در این وضعیت جفت دهانه رحم را مسدود می‌شود که ممکن است باعث خونریزی شدید در دوران بارداری و زایمان شود. همچنین خطر زایمان زودرس را افزایش می‌دهد.

● خونریزی بیش از حد

 این وضعیت می‌تواند منجر به از دست دادن بارداری، عفونت یا حاملگی خارج رحمی شود. حاملگی خارج رحمی حاملگی است که در لوله فالوپ شما اتفاق می‌افتد.

پیشگیری از چسبندگی رحم

بهترین راه برای پیشگیری از چسبندگی داخل رحمی پرهیز از کورتاژ است. در بیشتر موارد، می‌توان به دنبال سقط ناقص یا فراموش‌شده، جفت باقی‌مانده یا خونریزی پس از زایمان، روش تخلیه پزشکی را انتخاب کرد. اگر کورتاژ مورد نیاز باشد، جراح می‌تواند از سونوگرافی برای هدایت آنها استفاده کند و خطر آسیب به رحم را کاهش دهد.

درمان چسبندگی رحم

هدف اصلی درمان برداشتن بافت اسکار و بازگرداندن رحم به اندازه و شکل اولیه است. درمان چسبندگی رحم معمولا به سه شکل صورت انجام می‌گیرد. راه‌های مختلفی برای درمان چسبندگی داخل رحمی وجود دارد:

● داروها 

 داروها نمی‌توانند به تنهایی این بیماری را درمان کنند، اما می‌توانند شدت علائم را کاهش دهند.

● عمل جراحی با دستگاه هیستروسکوپی

رایج‌ترین درمان برای سندرم آشرمن، جراحی هیستروسکوپی (هیستروسکوپ به علاوه قیچی یا سایر ابزارهای برش) برای برش چسبندگی دیواره رحم است. هیستروسکوپ به پزشک اجازه می‌دهد تا با دید مستقیم قسمت‌های بزرگ شده رحم را برای برش دقیق چسبندگی‌های رحم مشاهده کند. اکثر جراحی‌های هیستروسکوپی را می‌توان در یک محیط سرپایی انجام داد. اغلب پس از جراحی هیستروسکوپی آنتی بیوتیک‌ها نیز تجویز می‌شوند. در حالی که آنتی بیوتیک‌ها مستقیما از چسبندگی مجدد جلوگیری نمی‌کنند، اما به جلوگیری از عفونت‌ها و التهاب‌هایی که ممکن است به رحم آسیب برسانند و باعث چسبندگی مجدد دیواره‌های رحم شوند، کمک می‌کنند.

● هورمون درمانی

هورمون درمانی و مکمل‌های استروژن برای کمک به ترمیم بافت و بازیابی پوشش داخلی رحم پیشنهاد می‌شود. هورمون درمانی ممکن است با یک کاتتر کوچک داخل رحمی که چند روز پس از هیستروسکوپی در داخل رحم باقی می‌ماند، همراه شود. این امر خطر تشکیل بافت اسکار مکرر پس از عمل را کاهش می‌دهد. در واقع، استروژن باعث بهبود آندومتر می‌شود و کاتتر یک مانع فیزیکی بین دیواره‌های قدامی و خلفی رحم شما ایجاد می‌کند، به طوری که در چند روز پس از عمل اسکار به یکدیگر نمی‌چسبند.

● آنزیم درمانی سیستمیک

آنزیم درمانی با استفاده از آنزیم‌های سیستمیک به بدن کمک می‌کند تا بافت اسکار را تجزیه کند و سندرم آشرمن را درمان کند. اگر می‌دانید که قصد انجام کورتاژ دارید، یک ترکیب آنزیمی سیستمیک برای بهبودی پس از عمل در دسترس داشته باشید. مصرف آنزیم‌های سیستمیک پس از قطع خونریزی کورتاژ، ممکن است به جلوگیری از تشکیل بافت اسکار کمک کند. در نتیجه چسبندگی رحم ایجاد نخواهد شد. این درمان به صورت زیر سندرم آشرمن را درمان و از بروز دوباره آن جلوگیری می‌کند.ترکیب آنزیم سیستمیک به عنوان یک تعدیل کننده پاسخ بیولوژیکی عمل می‌کند و با سیستم دفاعی ایمنی بدن برای تعدیل پاسخ التهابی کار می‌کند.آنزیم‌ها پروتئین‌هایی که باعث التهاب در خون می‌شوند را تجزیه می‌کنند. این امر حذف آنها را از طریق سیستم لنفاوی و گردش خون تسهیل می‌کند.

مراقبت‌های بعد از عمل جراحی چسبندگی داخل رحمی

از آنجایی که بیشتر عمل‌های هیستروسکوپی سرپایی هستند، شما می‌توانید در مدت زمان کوتاهی به روال عادی زندگی خود برگردید. نکات زیر را برای پیمایش هر چه بهتره مسیر بهبودی در نظر داشته باشید:

● تا ۲۴ ساعت پس از عمل، از خوردن مشروبات الکلی و رانندگی اجتناب کنید.

● اگر دچار درد در لگن و رحم خود هستید می‌توانید از مسکن‌های معمولی مانند پاراستامول یا ایبوپروفن استفاده کنید.

● اگر دچار لکه بینی یا خونریزی واژینال هستید، بهتر است به جای استفاده از تامپون، از نوار بهداشتی استفاده کنید.

● به اندازه کافی پس از عمل استراحت کنید.

● سعی کنید بعد از عمل وعده‌های غذایی کوچک و سبک بخورید.

● اگر در طول عمل بیهوش بوده‌اید، بهتر است تا ۲۴ ساعت بعد حمام نکنید.

● شما باید به مدت یک هفته یا تا زمانی که خونریزی متوقف شود از رابطه جنسی خودداری کنید.

● رایج‌ترین درمان برای چسبندگی رحم، جراحی هیستروسکوپی است که با استفاده از نوعی هیستروسکوپ انجام می‌شود که به ابزار برش مجهز است.

 باروری بعد از درمان چسبندگی رحم

نوع و شدت چسبندگی با نتایج باروری مرتبط است .درمان سندرم آشرمن با جراحی امکان پذیر است. این جراحی معمولا شانس شما را برای باردار شدن و داشتن یک بارداری موفق افزایش می‌دهد. از این رو پزشکان توصیه می‌کنند قبل از شروع تلاش برای باردار شدن، یک سال کامل پس از عمل جراحی صبر کنید.