افتادگی رحم

افتادگی رحم یک اختلال سیستم باروری است که معمولاً با بالا رفتن سن شیوع آن بیشتر می‌شود. با گذر عمر و همچنین انجام زایمان‌های متعدد، ماهیچه‌ها و رباط‌های اطراف رحم به‌تدریج ضعیف می‌شوند و رحم موقعیت و جایگاه اولیه خود را ازدست‌داده و به سمت پایین دهانه رحم حرکت می‌کند که به آن افتادگی رحم می‌گویند. این عضلات نه تنها رحم بلکه قسمت های دیگر لگن را حفظ می کند که اگر آسیب ببیند، علت اصلی افتادگی رحم محسوب می شود. افتادگی رحم باعث فشار آمدن به مثانه می شود و باعث افتادگی آن نیز می گردد، به این خاطر بی اختیاری ادرار نیز جزو علائم افتادگی رحم نیز محسوب می شود. این مشکلات باعث می شود افتادگی رحم جزو خطرات جدی بانوان در طول زندگی شان شمرده شود.

افتادگی رحم چیست؟

افتادگی رحم زمانی رخ می‌دهد که بافت‌های نگه‌دارنده رحم استحکام و قوام اولیه خود را از دست دهند. رحم بخشی از سیستم باروری زنان را تشکیل می‌دهد و وجود آن برای بارداری ضروری است. رحم از اندام‌های داخلی لگن است و ساختاری شبیه به گلابی دارد. این ساختار در زمان حاملگی جنین را درون خود نگه می‌دارد و محیط لازم برای رشد آن را فراهم می‌کند. افتادگی ممکن است به‌صورت جزئی و یا کلی باشد. در نوع جزئی یا ناقص، رحم تا نزدیکی واژن پایین می‌آید اما در نوع کلی رحم به دهانه واژن می‌رسد و می‌توان آن را لمس کرد به این حالت پرولاپس کامل می‌گویند و در معاینات خود را به راحتی نشان دهد. افتادگی رحم که با نام علمی پرولاپس نیز معروف است

چه کسانی دچار افتادگی رحم می‌شوند؟

این اختلال بیشتر در زنانی اتفاق می‌افتد که:

● یک یا چند زایمان طبیعی داشته باشند .

● در دوران یائسگی هستند.

 ( یائسگی به زمانی گفته می‌شود که تخمدان‌ها تولید هورمون‌های سیکل قاعدگی را متوقف کنند. اگر خانمی برای ۱۲ ماه متوالی پریود نشده باشد، به معنی ورود او به دوران یائسگی است. یکی از هورمون‌هایی که تولید آن در دوران یائسگی متوقف می‌شود، استروژن است. این هورمون تأثیر بسزایی در قوی نگه‌داشتن عضلات لگن دارد و فقدان آن فرد را در معرض خطر ابتلا به افتادگی رحم قرار می‌دهد.)

● دارای سابقه فامیلی ابتلا به پرولاپس باشند .

دلایل افتادگی رحم چیست؟

در برخی خانم ها به صورت ارثی از عضلات قوی برخوردارند ، به طوری که حتی با زایمان های مکرر به صورت طبیعی علائم افتادگی و شلی رحم در آن ها مشاهده نمی شود. یا در برخی از خانم ها با اولین زایمان خود دچار ضعف عضلات رحم می شوند و علائم بی اختیاری ادرار و … را در خود احساس می کنند.

دلایل افتادگی رحم عبارتند از :

●  زایمان های متعدد

در زایمان های طبیعی فشار زیادی به رحم وارد می شود تا جنین به سمت بیرون حرکت کند و اگر در حالتی که سر جنین بزرگ باشد این فشار دو چندان می شود. زور زدن هایی که در زایمان رخ می دهد، عضلات را تضعیف می کند و اگر زایمان ها مکرر باشد این فشار مداوم به عضلات وارد شود، به مرور مشکلاتی را به همراه دارد. این امر به ویژه در صورتی صادق است که نوزادی با وزن هنگام تولد بالا داشته باشند.

● زایمان های مکرر

عامل دیگری که افتادگی رحم را ایجاد می کند، وجود یبوست است. یبوست به دلایل تغذیه نامناسب و یا عوامل دیگری به وجود می آید و فرد به خاطر دفع ادرار مجبور به زور زدن بیش از اندازه می شود. این مشکل اگر به موقع درمان نشود به مرور زمان به عضلات نگدارنده رحم و مثانه آسیب وارد می کند که افتادگی رحم را به همراه دارد.

● سرفه های طولانی

در طی سالیان طولانی به عضلات رحم آسیب وارد می کند و باعث بی اختیاری ادرار و افتادگی رحم می شود. شاید این موضوع برای افرادی که زیاد سرفه می کنند آشنا باشد که به یکباره متوجه نشت ادرار خود شده اند.

● اضافه وزن زیادی

افرادی که  اضافه وزن زیادی دارند  ،احتمال ایجاد افتادگی رحم در آن ها افزایش می یابد.

● سیگار کشیدن 

اگر سرفه شما به دلیل سیگار کشیدن است، سعی کنید آن را ترک کنید.

علائم افتادگی رحم چیست؟

بسیاری از زنان مبتلا به  افنادگی خفیف هیچ علامتی ندارند. بااین‌حال، زمانی که رحم از موقعیت خود جدا ‌شود، می‌تواند بر سایر اندام‌های لگنی مانند مثانه یا روده فشار وارد کند و موجب بروز علائم زیر شود:

●  نشت ادرار

● ناتوانی در تخلیه کامل مثانه

● احساس سنگینی یا پری  و فشار در لگن

● برآمدگی در واژن یا احساس اینکه چیزی در حال افتادن است.

● درد در ناحیه لگن، شکم یا کمر

● درد یا احساس فشار در قسمت تحتانی شکم (شکم) یا لگن و کمر

● یبوست، نشت تصادفی مدفوع، یا زور زدن هنگام حرکت روده ها

● خونریزی یا ترشح

● درد هنگام رابطه جنسی

● نزدیک شدن رحم به دهانه واژن

● عفونت مکرر مثانه

● ترشحات غیرطبیعی و زیاد از واژن

● مشکلات دفع ادرار نظیر بی‌اختیاری، تکرر یا فوریت ادرار

● ایستادن و پیاده‌روی به مدت طولانی باعث تشدید علائم افتادگی می‌شود.

دوره یائسگی و افتادگی رحم

دوره یائسگی جزو دوره های حساس و مشکل ساز برای خانم ها است. در این دوره به خاطر کاهش استروژن و یا همان هورمون زنانه، مشکلاتی برای خانم ها ایجاد می شود که از مهم ترین آن افتادگی رحم است. با گذشت زمان و افزایش سن اندام تناسلی در خانم ها رو به پیری می رود و جوانی و شادابی قبلی خود را از دست می دهد. این موضوع که به علت کاهش استروژن است و توصیه می شود حتما با مشورت متخصص زنان از هورمون زنانه استفاده شود تا عوارض مربوط به کمبود آن کاهش یابد.

در نتیجه افزایش سن و در پی آن یائسگی می تواند عضلات کف لگن را ضعیف کند. البته افرادی که همیشه از تغذیه مناسب استفاده می کردند و در سبک زندگی خود با ورزش، این عضلات نگهدارنده رحم را تقویت کرده اند، احتمال افتادگی رحم تا حد قابل توجهی در آن ها کاهش می یابد.

خشکی واژن و افتادگی رحم

خشکی واژن خود دلایل زیادی برای ایجاد شدن دارد که اگر درمان نگردد به مرور زمان می تواند باعث افتادگی رحم شود. خشکی واژن باعث تضعیف واژن می شود و دلایل ایجاد خشکی واژن نیز خود در ضعف عضلات کف لگن تاثیر دارد که باید پیش بینی های لازم انجام شود. مانند یائسگی که از عوامل مهم ایجاد خشکی واژن است که خود عضلات اندام تناسلی را تحت تاثیر قرار می دهد .

عوارض افتادگی رحم چیست؟

اگر پرولاپس رحم درمان نشود، می‌تواند سایر اندام‌های لگن را تحت تأثیر قرار دهد. افتادگی رحم ممکن است باعث بروز اختلال در روده و مثانه شود و همچنین بر فعالیت جنسی تأثیر منفی بگذارد.

● بی اختیاری ادرار 

افتادگی رحم بخش های مختلف همجوار خود را درگیر می کند که مهمترین آن قسمت مثانه است. که با فشار آوردن به این قسمت باعث افتادگی مثانه نیز می شود .در پی افتادگی مثانه بی اختیاری ادرار ایجاد می شود که با توجه به شدت بیماری ، وخیم و یا خفیف خواهد بود .

● عفونت

عوارض بعدی که بر اثر افتادگی رحم ایجاد می شود، عفونت است. عفونت زنان جزو شایع ترین مشکلات زنان  است حال در صورت افتادگی رحم بیشتر احتمال عفونت وجود دارد که عفونت خود بیماری های دیگر را ایجاد می کند که در صورت درمان نشدن برای خانم ها خطرناک است. برای درمان این نوع عفونت نیز باید منشا ایجاد را برطرف نمود چرا که بعد از مدتی مجدد باز خواهد گشت.

● زخم دهانه رحم 

زخم دهانه رحم نیز از عوارض دیگر افتادگی رحم محسوب می شود. این عارضه با سوزش و خونریزی همراه است که اگر درمان نشود مشکلات ناگوارتری ایجاد می کند .

● عفونت کلیه و دردهای کلیوی

در موارد حاد اگر مثانه به حدی پایین بیاید که باعث بسته شدن مسیر دفع ادرار شود، ادرار به کلیه باز می گردد و در آنجا باعث ایجاد عفونت کلیه و دردهای کلیوی می شود .

افتادگی رحم چگونه تشخیص داده می‌شود؟

● معاینات لگنی

اگر پزشک شما فکر می کند که شما دچار افتادگی رحم شده اید، احتمالاً یک معاینه فیزیکی برای بررسی لگن شما انجام می دهد

● سیستوسکوپی

. اگر شما هم بی اختیاری ادرار دارید یا احساس می کنید نمی توانید مثانه خود را خالی کنید، پزشک شما ممکن است روشی به نام سیستوسکوپی را برای بررسی مثانه و مجرای ادرار انجام دهد. متخصص زنان ممکن است آزمایشی به نام یورودینامیک انجام دهد که به بررسی عملکرد مثانه و مجرای ادرار شما می پردازد.( از طریق یک اسپکولوم (وسیله‌ای که با آن داخل واژن ارزیابی می‌شود) موقعیت رحم را بررسی می‌کند. در معاینه هرگونه افتادگی رحم چه جزئی و چه کلی قابل‌تشخیص است )

● ام آر آی یا سی تی اسکن

پزشک ممکن است آزمایشی مانند ام آر آی یا سی تی اسکن را نیز سفارش دهد. در روش MRI از آهنربا و امواج رادیویی برای ایجاد تصاویر استفاده می شود. سی تی اسکن از اشعه ایکس برای ایجاد تصویر استفاده می کند. این به پزشک شما اجازه می دهد تا کلیه ها و سایر اندام های لگنی شما را به خوبی ببیند

آیا می توان از افتادگی رحم پیشگیری کرد؟

شاید نتوان به‌طور قطعی از افتادگی رحم پیشگیری کرد اما راه‌هایی برای کاهش خطر ابتلا به افتادگی رحم وجود دارد. هنگامی که علائم برای اولین بار شما را آزار می دهد، به پزشک خود مراجعه کنید. صبر نکنید تا ناراحتی شما شدید شود. معاینات منظم لگن می تواند به تشخیص افتادگی رحم در مراحل اولیه کمک کند.

رعایت نکاتی در سبک زندگی می‌تواند خطر پرولاپس را کاهش دهد، ازجمله :

● اگر اضافه وزن دارید وزن کم کنید.

اضافه‌وزن و چاقی که باعث می‌شود در عضلات لگن فشار اضافی وارد شود.

● رژیم غذایی سالم

با پزشک یا یک متخصص تغذیه در خصوص رژیم غذایی سالم مشورت کنید ، برای جلوگیری از یبوست و زور زدن از یک رژیم غذایی سرشار از فیبر و مایعات پیروی کنید.

● وزنه برداری نکنید

ازبلند کردن  اجسام سنگین خودداری کنید .یادگیری تکنیک‌های مناسب برای بلند کردن اجسام و قرارگیری بدن در وضعیت مناسب در هنگام ایستادن و نشستن در پیشگیری از ابتلا به افتادگی رحم موثر است

● ورزش و تحرک زیاد

سعی کنید همواره ورزش را در برنامه روزانه خود بگنجانید. علاوه بر این، تمرینات کگل را نیز برای تقویت عضلات لگن انجام دهید. البته لازم به یادآوری است که قبل از شروع هر برنامه ورزشی جدید، با پزشک خود مشورت کنید

 ● دوری از دخانیات

 این کار خطر ابتلا به سرفه مزمن را کاهش می‌دهد. سرفه بلندمدت یکی از دلایل فشار مضاعف بر عضلات لگن و افتادن رحم است

تکنیک‌های مناسب بلند کردن اجسام

رعایت نکاتی در بلند کردن اجسام می‌تواند به جلوگیری از آسیب به اندام‌های لگن به‌ویژه رحم کمک کند. این تکنیک‌ها عبارت‌اند از:

● اجسام سنگینی که فشار مضاعفی بر ستون فقرات وارد می‌کنند را به‌تنهایی برندارید.

● قبل از اینکه جسمی را بلند کنید مطمئن شوید که پای خود را بر روی سطح محکمی قرار داده‌اید.

● برای برداشتن جسمی که پایین‌تر از سطح کمر قرار دارد، کمر خود را صاف نگه داشته و زانوها را خم کنید.

● در زمان بلند کردن اجسام، عضلات شکم خود را سفت و صاف نگه‌دارید و جسم را با کمک گرفتن از عضلات پا بلند کنید.

● اگر قصد دارید جسمی را از روی میز بلند کنید، آن را به لبه میز بکشید تا بتوانید جسم را نزدیک بدن خود نگه دارید.

● برای پایین گذاشتن اجسام، زانوهای خود را همان‌طور که برای بلند کردن انجام دادید، خم کرده و کمر صاف بماند.

افتادگی رحم چگونه درمان می‌شود؟

گزینه‌های مختلفی ازجمله جراحی و روش‌های غیر جراحی برای درمان افتادگی رحم وجود دارد . روش درمانی بر اساس شدت افتادگی، سلامت عمومی فرد، سن و اینکه آیا در آینده تصمیم به فرزندآوری دارد یا خیر مشخص می‌شود. درمان می‌تواند تا حد قابل‌توجهی مشکل را برطرف نماید. گزینه‌های درمانی با جزئیات بیشتر به شرح زیر است:

● گزینه‌های غیر جراحی درمان افتادگی رحم ( اگر بیماری شما در مرحله های ابتدایی باشد )

○  ورزش

تمرینات ورزشی مخصوصی که به تمرینات کگل معروف هستند، می‌توانند به تقویت عضلات کف لگن کمک کنند. در موارد خفیف افتادگی رحم، تمرینات کگل معمولاً برای بهبودی کافی و مؤثر هستند. در تمرینات کگل، عضلات لگن خود را باید به‌گونه‌ای سفت و منقبض کنید که انگار می‌خواهید ادرار را نگه دارید. . برای انجام این تمرین، ماهیچه هایی را که برای کنترل جریان ادرار استفاده می کنید ، برای چند ثانیه منقبض کنید و سپس رها کنید. این کار را 8 تا 12 بار و 3 بار در روز تکرار کنید. سعی کنید این تمرینات را هر روز اما حداقل 3 تا 4 بار در هفته انجام دهید. خوبی این تمرینات این است که می‌توان در هر مکان و هرزمانی (حداکثر ۴ بار در روز) آن را انجام دهید ،.

○ پساری واژن

این وسیله ای است که متخصص زنان شما برای حمایت از اندام های لگن شما در واژن قرار می دهد. پساری وسیله‌ای لاستیکی به شکل دونات است که در ورودی دهانه رحم قرار می‌گیرد. این وسیله به نگه‌داشتن رحم در جای خود کمک می‌کند. پساری باید به‌صورت مرتب تمیز شود و دوباره در محل خود قرار بگیرد.

● گزینه‌های جراحی درمان افتادگی رحم

○ درمان افتادگی رحم با هیسترکتومی

در روش هیسترکتومی رحم افتاده از طریق جراحی از بدن خارج می‌شود. این کار ممکن است از طریق واژن (هیسترکتومی واژینال) یا از طریق برشی در شکم (هیسترکتومی شکمی) انجام شود. انجام هیسترکتومی و برداشتن رحم به این معنی است که دیگر امکان بارداری وجود ندارد.

○ ترمیم افتادگی بدون هیسترکتومی

در این روش رحم به موقعیت طبیعی خود بازگردانده می‌شود. با ترمیم رباط‌های لگن و تقویت ساختار اولیه، رحم در موقعیت اصلی خود مستقر خواهد شد. بسته به روش جراحی، ترمیم افتادگی یا از طریق واژن و یا از طریق شکم انجام می‌شود.

● لیزر درمانی

نیز امروزه در درمان بیماری ها بسیار موفق عمل نموده است. افتادگی رحم نیز با چند جلسه و بدون اینکه جراحی انجام شود ، قابل درمان است. انجام هیستروسکوپی نیز از جمله روش های درمان افتادگی رحم است که در موارد خیلی خاص استفاده می شود و حدالمقدور توصیه نمی شود .

برای کاهش عوارض یائسگی که مشکلات زیادی با خود به همراه دارد می توان از ابتدای جوانی ورزش های مفید را انجام داد و در همان دوره شروع یائسگی با هماهنگی متخصص زنان از داروهای مناسب استفاده کرد.

آیا افتادگی رحم ممکن است عود کند؟

اگرچه در بیشتر مواقع درمان افتادگی رحم رضایت‌بخش است بااین‌حال، احتمال عود مجدد پرولاپس وجود دارد. در موارد افتادگی شدید، ابتلای فرد به چاقی یا زمانی که سن فرد کمتر از ۶۰ سال باشد احتمال عود مجدد بیشتر است.

اکثر مواقع درمان افتادگی رحم بسیار رضایت‌بخش است و اصلاح سبک زندگی (حفظ وزن مناسب و ورزش) می‌تواند به جلوگیری از عود افتادگی کمک کند. در صورت بروز هرگونه علائم پس از درمان، بهتر است موضوع را با پزشک خود مطرح نمائید.

نکات کلیدی برای افتادگی رحم

● افتادگی رحم زمانی رخ می دهد که ماهیچه ها و بافت لگن شما ضعیف شود.

● این اجازه می دهد تا رحم شما به داخل واژن شما سقوط کند.

● علائم شایع شامل نشت ادرار، پری لگن، برآمدگی واژن، کمردرد و یبوست است.

● درمان افتادگی رحم شامل تغییر سبک زندگی، پساری یا جراحی برای بازسازی ناحیه و احتمالاً برداشتن رحم است.

● ممکن است بتوانید با کاهش وزن، رژیم غذایی پر فیبر، سیگار نکشیدن و تمرینات کگل از این وضعیت پیشگیری کنید.