سندروم پیش از قاعدگی

سندرم پیش از قاعدگی به طیف متنوعی از علائم فیزیکی و روانی اشاره دارد که افراد قبل از دوره قاعدگی خود به خاطر تغییرات هورمونی تجربه می‌کنند. این سندرم معمولا بین زمان تخمک‌گذاری و شروع پریودی (تقریباً ۲ هفته قبل از پریودی) بروز می‌کند و گاهی تا چند روز پس از شروع قاعدگی ادامه یابد.

هر ماه به طور مداوم با طیف وسیعی از علائم و نشانه‌ها ،  مانند تغییرات احساسی، رفتاری و جسمانی خود را نشان می‌دهد و تا حدودی بر زندگی روزمره و فعالیت‌های منظم تأثیر می‌گذارد. معمولا شدت این علائم از فردی به فرد دیگر متفاوت است.

با این وجود، لازم نیست اجازه دهید این مشکلات زندگی شما را تحت تاثیر قرار دهند. شروع درمان‌ها و تنظیم شیوه زندگی می‌تواند به شما در کاهش یا مدیریت علائم و نشانه‌های سندرم پیش از قاعدگی کمک کند. در ادامه به جزئیات بیشتری در این زمینه اشاره خواهیم کرد.

علائم سندروم پیش از قاعدگی

هرچند گروهی از افرادی که علائم سندروم پیش از قاعدگی را هر ماه تجربه می‌کنند، شکایتی از این علائم ندارند، اما گروهی دیگر هستند که از دردناک بودن و تأثیرگذاری منفی این علائم به ستوه می‌آیند:

● علائم روانی و رفتاری  

○ اضطراب، بی‌قراری یا احساس سرگیجه

○ عصبانیت و تحریک‌پذیری نامعمول

○ تغییر در اشتها مانند افزایش میل به غذا به ویژه شیرینی‌ها

○ تغییر در الگوهای خواب، تجربه خستگی و مشکلات خواب

○ غمگین یا ضعیف بودن و تجربه گریه کردن ناگهانی و غیرقابل کنترل

○ تغییر سریع در خلق‌وخو و طغیان عاطفی

○ کاهش میل جنسی

○ مشکل در تمرکز یا به خاطر سپردن اطلاعات

○ تحریک‌پذیری و دمدمی بودن

● علائم فیزیکی   PMS) )

○ نفخ شکم

○ گرفتگی

○ سینه‌های دردناک و متورم

○ آکنه

○ یبوست

○ اسهال

○ سردرد

○ درد کمر و عضله

○ حساسیت نامعمول به نور یا صدا

○ بی‌دست‌وپا شدن نامعمول

○ تورم و حساسیت به لمس پستان‌ها

○ خستگی

○ گرفتگی عضلات

 بزرگترین شکایت اغلب مربوط به روحیه است مانند بدخلقی یا غمگینی، به طوری که معمولاً اعضای خانواده متوجه نزدیک شدن شروع چرخه قاعدگی شخص می‌شوند.

علت سندرم پیش از قاعدگی

هنوز به طور دقیق مشخص نشده است که چرا برخی زنان این علائم را تجربه می‌کنند، اما برخی دیگر این علائم را ندارند.  اگرچه علل ایجاد PMS هنوز شناخته نشده اما تصور می‌شود که نوسانات هورمونی و مواد شیمیایی مغز در PMS  نقش مهمی دارند.

یک تئوری غالب این است که برخی زنان حساسیت بیشتری نسبت به تأثیر هورمون‌های زنانه استروژن و پروژسترون برسطح سروتونین دارند.

سروتونین یک ماده شیمیایی در مغز است که نقش کلیدی در تنظیم خلق و خو و حساسیت به درد دارد و با بررسی نتایج تحقیقات بالینی به نظر می‌رسد که این ماده نقش مؤثری در PMS دارد.

برخی غذاها و نوشیدنی‌هایی که زنان استفاده می‌کنند در این مورد تاثیر گذار  هستند.

از فاکتورهای موثر در بروز این مشکل می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

● تغییرات هورمونی

 این سندرم در پاسخ به تغییر سطح هورمون‌های استروژن و پروژسترون اتفاق می‌افتد. این هورمون‌ها به طور طبیعی در طول چرخه قاعدگی در نوسان هستند. در طول فاز لوتئال که پس از تخمک‌گذاری رخ می‌دهد، هورمون‌ها به اوج خود می‌رسند و سپس به سرعت کاهش می‌یابند که ممکن است منجر به بروز اضطراب، تحریک‌پذیری و سایر تغییرات خلقی شود.

● تغییرات شیمیایی در مغز

 انتقال‌دهنده‌های عصبی سروتونین و نوراپی‌نفرین که چندین عملکرد مهم در بدن مانند کمک به تنظیم خلق‌وخو، احساسات و رفتار را برعهده دارند، ممکن است در بروز علائم سندرم پیش از قاعدگی نقش داشته باشند. به عنوان مثال، کاهش استروژن ممکن است باعث آزاد شدن نوراپی‌نفرین شود که منجر به کاهش تولید دوپامین، استیل‌کولین و سروتونین می‌شود. این تغییرات می‌توانند باعث بروز مشکلات خواب، خلق‌و‌خوی ضعیف یا افسردگی شود.

● مشکلات روانی زمینه‌ای

ابتلا به بیماری‌های روانی مانند افسردگی یا اضطراب می‌تواند شانس شما را برای تجربه این سندرم افزایش دهد. داشتن سابقه خانوادگی PMS و ابتلا به اختلال دوقطبی یا افسردگی پس از زایمان نیز می‌تواند موثر باشد.

● سبک زندگی

 از عوامل بالقوه سبک زندگی که می‌توانند علائم سندرم پیش از قاعدگی را بدتر کنند، می‌توان به رژیم غذایی، ورزش کردن، برنامه خواب و حتی مصرف مواد اعتیادآور سیگار کشیدن ، کم‌تحرکی، رژیم غذایی ناسالم مانند خوردن مقدار زیادی غذاهای چرب، شیرین و نمکی، نوشیدنی‌های الکلی ، نداشتن فعالیت بدنی منظم و کمبود خواب اشاره کرد.

توصیه‌هایی برای کنترل نسبی سندرم پیش از قاعدگی

●   از خانواده و دوستان خود در این مواقع کمک بگیرید.

●  اگر با تغییر سبک زندگی بهبودی حاصل نشد لازم است برای کاهش علائم به پزشک مراجعه کنید.

●  اغلب ترکیبی از تغییر سبک زندگی، درمان‌های طبیعی و درمان‌های دارویی نتیجه بهتری دارند.

●  در یک تقویم علائم اولیه روحی و احساسات و علائم فیزیکی غیرمعمول خود را در هر روز برای حداقل دو ماه ثبت کنید. در همان تقویم روزهای شروع علائم و پایان آن و شروع خونریزی قاعدگی را نیز ثبت کنید. این کار به پزشک در درک  شیوع علائم و الگوی علائم کمک می‌کند.

●  اگر علائم خلقی یا سایر علائم در طول دو هفته قبل از خونریزی بعدی شروع شد احتمالاً شما مبتلا به PMS هستید و اگر این علائم را در تمام طول ماه داشتید احتمالاً دلیل دیگری غیر از PMS وجود دارد.

●  قبل از مصرف هر گونه داروی گیاهی حتماً با پزشک مشورت کنید.

●  غذاهای مفید در درمان PMS را امتحان کنید که شامل این موارد است: آووکادو، برنج قهوه‌ای، خربزه، فلفل، موز، تخم‌مرغ، دانه‌ها (تخم آفتابگردان، کدوتنبل)، سبزیجات برگ سبز (اسفناج، کلم پیچ و...)، روغن ماهی و گردو.

● نوشیدن زیاد مایعاتی مانند دمنوش بابونه، داشتن فعالیت بدنی منظم روزانه، پیروی از رژیم سرشار از میوه، سبزیجات و حبوبات و مصرف مکمل‌هایی مانند ویتامین دی، آهن و ویتامین B6  در تسکین درد و کاهش علائم سندروم پیش از قاعدگی مؤثر هستند.

درمان سندرم پیش از قاعدگی در طب سنتی

از انواع دمنوش برای سندروم پیش از قاعدگی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد، این دمنوش‌ها در تسکین اعصاب و القای حس آرامش روانی و جسمی نیز موثر هستند:

● دمنوش بابونه

● دمنشو گل گاوزبان

● دمنوش اسطوخودوس

● دمنوش بیدمشک

● دمنشو بهارنارنج

● دمنشوش بومادران

سندرم پیش از قاعدگی و درمان

پزشکان عموماً از روش‌های درمانی زیر استفاده می‌کنند:

● تجویز مسکن‌هایی مانند مفنامیک اسید

● استفاده از قرص‌های ضد بارداری

● تجویز مکمل‌هایی مانند کلسیم، منیزیوم و ویتامین (B6)

اگرچه سندرم پیش از قاعدگی و بارداری ارتباطی با یکدیگر ندارند، اما بهتر است برای افزایش رفاه زندگی خود به فکر راه‌حل باشید. معمولا پزشکان توصیه می‌کنند که ابتدا از راهکارهای درمان خانگی سندرم پیش از قاعدگی استفاده کنید. برای رهایی از علائم خفیف یا متوسط، ممکن است راهبردهای زیر موثر باشند:

● برای کاهش نفخ شکم، مایعات فراوان بنوشید

 این مسئله شامل مصرف انواع چای گیاهی مانند برگ تمشک قرمز یا بابونه نیز می‌شود که ممکن است در کاهش گرفتگی عضلات موثر باشند.

● رژیم غذایی متعادلی داشته باشید

 یک برنامه غذایی که شامل مقدار زیادی میوه، سبزیجات و غلات کامل باشد.

● کاهش مصرف شکر، نمک، کافئین و الکل را در نظر بگیرید

 چراکه در بروز مشکلاتی مانند احتباس مایعات و نفخ شکم موثر است.

● از پزشک خود در مورد مصرف مکمل‌های ویتامین و مواد معدنی سوال بپرسید

 پزشک بعد از انجام آزمایش خون و بررسی سطح ویتامین‌ها و مواد معدنی خون شما در مورد مصرف مکمل‌هایی مانند اسید فولیک، ویتامین B-6، کلسیم و منیزیم تصمیم می‌گیرد. این مسئله در کاهش گرفتگی عضلات و تغییرات خلق‌و‌خو موثر است.

●  از سطح کافی ویتامین D در بدن خود مطمئن شوید

سعی کنید ویتامین D بیشتری از طریق نور طبیعی، غذا یا مکمل‌ها دریافت کنید.

● هر شب به موقع بخوابید

 سعی کنید هر شب بین ساعت ۷ تا ۹ بخوابید تا به رفع خستگی و بهبود سلامت کلی شما کمک کنید.

● در صورت امکان روزانه حداقل نیم ساعت فعالیت بدنی داشته باشید

 ورزش نه تنها می‌تواند به کاهش نفخ و گرفتگی شکم کمک کند، بلکه در کاهش علائم اضطراب و افسردگی نیز موثر است.

●  هر روز زمانی را برای مراقبت از خود اختصاص دهید

ممکن است این مسئله شامل ورزش کردن، استراحت، زمانی برای سرگرمی‌ یا تعامل اجتماعی باشد.

درصورتی‌که شدت علائم شما خیلی زیاد باشد یا راهکارهای خانگی برای رفع علائم متوسط موثر نباشند، پزشک نسبت به تجویز داروهای زیر اقدام خواهد کرد:

● داروهای ضد افسردگی

مهارکننده‌های انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs) که شامل فلوکستین، پاروکستین، سرترالین و غیره هستند در کاهش علائم خلقی موفق بوده‌اند. به‌همین‎‌دلیل به‌عنوان خط اول درمان PMS شدید در نظر گرفته می‌شوند. اگرچه اغلب روزانه مصرف می‌شوند، اما برای برخی از زنان استفاده از داروهای ضد افسردگی ممکن است به دو هفته قبل از شروع قاعدگی محدود شود (فلوکستین و سندرم پیش از قاعدگی).

● داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی (NSAIDs): 

مصرف داروهای غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن قبل یا بعد از شروع قاعدگی می‌تواند به کاهش گرفتگی شکم و تحریک‌پذیری سینه‌ها کمک کند.

● دیورتیک‌ها یا داروهای ادرارآور

 اگر ورزش کردن و محدود کردن مصرف نمک برای کاهش وزن، تورم و نفخ ناشی از سندرم پیش از قاعدگی کافی نباشند، مصرف دیورتیک‌ها می‌تواند به بدن کمک کند تا مایعات اضافی را از طریق کلیه‌ها دفع کند. اسپیرونولاکتون یک نوع دیورتیک است که می‌تواند به کاهش برخی از علائم این سندرم کمک کند.

● داروهای ضد بارداری

 این داروهای هورمونی می‌توانند تخمک‌گذاری را متوقف کنند که ممکن است در درمان سندرم پیش از قاعدگی یا PMS موثر باشد.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر علائم سندرم پیش از قاعدگی هر ماه بر روال زندگی و کیفیت زندگی شما تأثیر می‌گذارند و درمان‌های خانگی و داروهای بدون نسخه در رفع آن‌ها موثر نیستند، بهتر است به پزشک متخصص زنان و زایمان مراجعه کنید. علائم شدید این سندرم ممکن است نیاز به رویکرد درمانی عمیق‌تری داشته باشند.