اختلال دوقطبی چیست؟ (علائم، انواع، تشخیص و درمان) 

در واقع خیلی از افراد به نوع خفیف این بیماری دچار هستند. این بیماری در صورت عدم بهره‌مندی از درمان به‌موقع می‌تواند بسیار مخرب باشد .

اختلال دوقطبی چیست؟

اختلال دوقطبی یا همان بیماری افسردگی شیدایی نوعی اختلال خلقی است که باعث نوسانات شدید در خلق و خوی می‌شود. این نوسانات نه تنها روی خلق و خوی فرد بلکه روی فکر، رفتار و عملکرد فرد تاثیر می‌گذارد. این بیماری به صورت دوره‌ای است یعنی فرد در طول زندگی خود تجربه این را دارد که دوره‌هایی حداقل یک هفته را در فاز افسردگی به سر می برد  و احساس غمگینی، ناامیدی و تنبلی دارند و و یا بالعکس در فاز شیدایی یا مانیا به سرمی  ‌برد احساس شادی و انرژی بیش از حد می کنند. در میان این دوره‌ها فرد دوره‌هایی سالم دارد که ممکن است حتی سال‌ها طول بکشد، شما می توانید بالا و پایین ها را به عنوان دو “قطب” خلق و خوی در نظر بگیرید، به همین دلیل است که به آن اختلال “دوقطبی” می گویند.

البته فراز و نشیب در خلق و خو ممکن است به صورت طبیعی در هر انسانی وجود داشته باشد ولی در بیماری دوقطبی دامنه این تغییرات و نوسانات بسیار شدید است. این بیماری اکثرا در اواخر سن بلوغ و شروع جوانی خودش را نشان می‌دهد هرچند ممکن است در سنین پایین‌تر هم وجود داشته باشد ولی غالبا با استرس‌های دوران نوجوانی اشتباه گرفته می‌شود و تشخیص داده نمی‌شود.

بیماری دوقطبی ممکن است در بسیاری از زمینه های زندگی فرد، از جمله شغل، روابط، خواب، سلامتی و وضعیت اقتصادی، مشکلاتی ایجاد کند.

بسیاری از افراد ممکن است برای بهبود اختلالات خلقی به نوشیدن الکل و مصرف مواد روی بیاورند و یا افراد مبتلا به بیماری دوقطبی نسبت به دیگران بیشتر اقدام خودکشی می کنند.

انواع اختلال دوقطبی کدامند؟

اختلال دو قطبي نوع 1 (‏شیدایی یا یک دوره ترکیبی)‏:

مانیا یا مانیک همراه یا بدون افسردگی کلمه “مانیک” زمان هایی را توصیف می کند که فرد مبتلا به اختلال دوقطبی بیش از حد احساس هیجان و اعتماد به نفس می کند. این احساسات همچنین می تواند شامل تحریک پذیری و تصمیم گیری های تکانشی یا بی پروا باشد. حدود نیمی از افراد در دوران شیدایی همچنین ممکن است دچار هذیان (باور کردن چیزهایی که درست نیستند و نمی توان از آنها صحبت کرد) یا توهم (دیدن یا شنیدن چیزهایی که وجود ندارند) داشته باشند

اختلال دو قطبي نوع2(نیمه‌شیدایی و افسردگی) : ‏

هایپومانیا (حالت خفیفی از مانیا) به اضافه افسردگی

حد اقل يک دوره خلق شيدا به مدت يک هفته وجود دارد.اگرچه بيشتر مبتلايان دوره افسردگي را هم تجربه مي‌کنند ولي بعضي از انها فقط دوره شيدائي را تجربه مي‌کنند. دوره هاي شيدايي بدون درمان بين 3 تا 6 ماه به طول مي‌انجامند.دوره‌هاي افسردگي در صورتي که مداوا نشوند 6-12 ماه ادامه پيدا مي‌کنند.

(‏هیپومانیا و افسردگی خفیف)

<<هیپومانیا> > در اين نوع فرد احساس غمگینی یا افسردگی زیادی می کند. در صورتي که شدت خلق شيدايي کم است. اين نوع به نام شيدائي خفيف (Hypomania) ناميده مي‌شود.این علائم همان علائمی است که در اختلال افسردگی اساسی یا ” افسردگی بالینی” توصیف شده است، وضعیتی که در آن فرد هرگز دوره های مانیا یا هیپومانیا را تجربه نمی کند.

اختلال خلق ادواری یا Cyclothymic Disorder:

همراه است با نشانگانی از افسردگی و شیدایی خفیف که آن چنان شدید نیست یا آن قدر باقی نمی‌ماند که به عنوان اپیزودهای افسردگی  یا شیدایی خفیف در نظر گرفته نمی‌شود.

علل اختلال دو قطبی 

عوامل ژنتیکی

اگر فردی در خانواده نزدیکتان مانند پدر و مادر، برادر یا خواهر مبتلا به اختلال دو قطبی باشند ، 5 برابر بیشتر احتمال دارد که به اختلال دو قطبی مبتلا شوید. اگر هر دو والدین یا برادر با خواهر دوقلویتان به این بیماری مبتلا باشند، این خطر بیشتر است. محققان ژن‌های دقیق ایجاد اختلال دو قطبی را پیدا نکرده‌اند، اما ژن‌های مختلفی با ایجاد اختلال دوقطبی مرتبط هستند.

عدم تعادل شیمیایی مغز

مواد شیمیایی مختلفی در مغز می‌توانند بر روحیه و رفتار فرد تأثیر بگذارند. کم یا زیاد شدن این مواد شیمیایی می‌توانند فرد را دچار مانیا یا افسردگی کنند.

فاکتورهای محیطی

حوادث استرس زای زندگی می‌توانند علائم اختلال دو قطبی را تحریک کنند، مانند آزار در دوران کودکی و از دست دادن عزیزی در خانواده. آن‌ها می‌توانند احتمال ابتلا به دوره‌های افسردگی را نیز افزایش دهند. اگر فکر می‌کنید به اختلال دوقطبی مبتلا هستید، اولین قدم این است که از پزشک خود کمک بگیرید.

مصرف مواد مخدر

همینطور مصرف مواد مخدری مانند کوکائین و آمفتامین‌ها می‌تواند جرقه‌ای برای شعله‌ور سازی این بیماری باشند.

علائم و نشانه‌های اختلال دوقطبی

علائم و نشانه‌های اختلال دو قطبی می‌توانند مقابله با زندگی روزمره را دشوار کنند. این می‌تواند بر روابط و کار فرد تأثیر جدی بگذارد. انواع مختلف علائم در زیر شرح داده شده اند:

• شیدایی

علائم شیدایی می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

احساس خوشبختی یا هیجان، حتی اگر اوضاع خوب پیش نرود

ذهنی پر از ایده‌های جدید و هیجان انگیز

حرکت سریع از یک ایده به ایده دیگر

شنیدن صداهایی که دیگران نمی‌توانند بشنوند.

تحریک پذیرتر از حد نرمال

احساس خیلی بهتری نسبت به خود دارید.

خیلی سریع صحبت کردن، پریدن از یک ایده به ایده دیگر و افکار مسابقه‌ا

به راحتی حواس پرت می‌شوید و برای تمرکز روی یک موضوع تلاش می‌کنید.

قادر به خوابیدن نیستید یا احساس می‌کنید نمی‌خواهید بخوابید.

فکر می‌کنید که می‌توانید خیلی بیشتر از آنچه که در واقع می‌توانید انجام دهید.

تصمیمات عادی یا بزرگ گرفتن بدون اینکه به آن‌ها فکر کنید.

کارهایی را انجام خواهید داد که به طور معمول انجام نمی‌دهید که در نتیجه باعث مشکل زیر می‌شوند:

صرف مقدار زیادی پول

داشتن رابطه جنسی گاه به گاه با افراد مختلف

استفاده از مواد مخدر یا الکل

تصمیم گیری‌های غیرعاقلانه تجاری

هایپومانیا

هیپومانیا (افسردگی ) مانند مانیا است اما علائم خفیف‌تری خواهید داشت. درمان هیپومانیا مانند درمان شیدایی است.

افسردگی

احساس ناخوشی

داشتن انرژی کمتر و احساس خستگی

احساس ناامیدی یا منفی بودن

احساس گناه، بی ارزشی یا درماندگی

علاقه کمتر به انجام کارهایی که معمولاً دوست دارید.

مشکل در تمرکز، یادآوری یا تصمیم گیری

احساس بی‌قراری یا تحریک پذیری

بیش از حد خوابیدن یا عدم توانایی در خوابیدن

احساس گرسنگی بیشتر یا کمتر از حد معمول

کاهش یا افزایش وزن، درصورتی که قصد چنین کاری را ندارید.

افکار مرگ یا خودکشی یا اقدام به خودکشی

برخی عوامل احتمال ابتلا به اختلال دوقطبی را افزایش می دهد عبارتند از:

داشتن یکی از اعضای خانواده مبتلا به اختلال دوقطبی

گذراندن دوران پر استرس یا ضربه روحی

سوء مصرف مواد مخدر یا الکل

برخی از شرایط سلامتی

روان پریشی

گاهی اوقات می‌توانید در طی یک دوره شدید مانیا یا افسردگی علائم روان پریشی را نیز تجربه کنید. علائم روان پریشی می‌توانند شامل موارد زیر هستند:

توهم: این بدان معناست که فرد ممکن است چیزهایی را که در آنجا نیستند بشنود، ببینید یا احساس کنید.

هذیان: این بدان معناست که فرد ممکن است مواردی را که واقعیت ندارند باور کند. معمولاً افراد دیگر اعتقادات او را غیرمعمول می‌دانند.

علائم روان پریشی در اختلال دو قطبی می‌توانند خلق و خوی فرد را نشان دهند. به عنوان مثال، اگر یک دوره جنون داشته باشید، ممکن است باور داشته باشید که از قدرت خاصی برخوردار هستید یا توسط دولت تحت نظارت هستید. اگر دوره افسردگی داشته باشید، ممکن است نسبت به کاری که فکر می‌کنید انجام داده اید بسیار احساس گناه کنید، ممکن است احساس کنید که از دیگران بدتر هستید یا احساس کنید که وجود ندارید.

هیچ دلیل واحدی برای اختلال دوقطبی وجود ندارد.

اختلال دوقطبی و خودکشی

برخی از افراد مبتلا به اختلال دوقطبی ممکن است خودکشی کنند.

علائم هشدار دهنده را بیاموزید و فوراً برای آنها کمک پزشکی بگیرید:

. افسردگی (تغییر در خوردن، خواب، فعالیت)

. منزوی کردن خود

. صحبت در مورد خودکشی، ناامیدی یا درماندگی

. بی پروا عمل کردن

. ریسک کردن بیشتر

. تصادفات بیشتر

. سوء مصرف الکل یا سایر مواد مخدر

 .تمرکز بر موضوعات بیمارگونه و منفی

. صحبت از مرگ و مردن

. گریه کردن بیشتر، یا کمتر ابراز احساسات

. بخشش دارایی

• محرک‌های اختلال دوقطبی چیست؟

استرس: رویداده‌ای استرس‌زای زندگی می‌توانند باعث اختلال دو قطبی در فردی با آسیب‌پذیری ژنتیکی شوند. این رویدادها معمولا شامل تغییرات شدید و ناگهانی چه خوب و چه بد مانند ازدواج، رفتن به دانشگاه، از دست دادن یکی از عزیزان و یا اخراج شدن هستند. ​

سوءمصرف مواد: در حالی که سوءمصرف مواد باعث اختلال دو قطبی نمی‌شود اما می‌تواند باعث بروز یک دوره یا بدتر شدن دوره بیماری شود. داروهایی مثل کوکائین، اکستازی‌ و آمفتامین‌ها می‌توانند باعث شیدایی شوند و الکل و داروهای آرامبخش هم می‌توانند افسردگی را تحریک کنند. ​

دارو‌ها: برخی داروها، به ویژه داروهای ضد افسردگی، می‌توانند باعث شیدایی شوند. داروهای دیگری که می‌توانند باعث شیدایی شوند عبارتند از: داروهای ضد سرماخوردگی بدون نسخه، داروهای ضد اشتها، کافئین، کورتیکواستروئیدها و داروهای تیروئیدی.

تغییرات فصلی: دوره‌های شیدایی و افسردگی اغلب از یک الگوی فصلی پیروی می‌کنند. دوره‌های شیدایی در طول تابستان شایع‌تر هستند و دوره‌های افسردگی در طول پاییز، زمستان و بهار شایع‌تر هستند. ​

اختلال خواب: خوابیدن کم، حتی به میزان چند ساعت، می‌تواند محرک یک دوره شیدایی باشد.

پزشکان چگونه بیماری دو قطبی را تشخیص می دهند؟

تشخیص بیماری دوقطبی در برخی موارد دشوار می‌باشد زیرا گاهی فرد بدون هیچ سابقه خانوادگی و تنها با یک افسردگی ساده به پزشک مراجعه می‌کند.

مهمترین اقدام در تشخیص بیماری دوقطبی رد کردن دیگر عوامل موثر در بروز اختلالات خلقی است. به عنوان مثال مصرف برخی از داروها ممکن است باعث بروز نوسانات خلقی در فرد شود.

بارزترین علائم آن علائمی است که شامل بالا یا پایین شدن خلق و خوی همراه با تغییرات در خواب، انرژی، تفکر و رفتار است.

روانپزشک فرد را مورد معاینه قرار می دهد و سوالاتی می پرسد. روانپزشک پس از اینکه تمام این موارد را مورد بررسی قرار داد تشخیص خود را اعلام می کند. روانپزشکان همچنین ممکن است با افرادی که با شما ارتباطات نزدیکی دارند و شما را می شناسند، صحبت کنند تا بدانند که آیا خلق و خوی شما تغییر کرده است یا خیر

مهمترین راه‌های تشخیص بیماری دوقطبی از طریق مصاحبه بالینی توسط روانپزشک و تست معتبر اختلال دوقطبی است. در جلسه ویزیت، روانپزشک اطلاعاتی شامل موارد زیر را از بیمار کسب می‌کند و براساس آن‌ها تشخیص می‌دهد:

. علائم و نشانه‌های حال حاضر فرد

. سوابق شخصی فرد در گذشته

. تاریخچه خانوادگی فرد

سایر بیماری‌‌های روانپزشکی که غالبا با بیماری شیدایی رخ می‌دهند و تشخیص آن را بسیار سخت می‌کنند شامل موارد زیر می‌باشند:

. بیماری پانیک اتک

.  وسواس

.  اختلال پرخوری

. اعتیاد

.  اختلال بیش‌فعالی-نقص توجه

. اختلال شخصیت مرزی

درمان های اختلال دوقطبی چیست؟

داروها و روان درمانی معمول‌ترین برنامه درمانی برای افرادی است که از اختلال دو قطبی رنج می‌برند ، این اختلال به مدت طولانی نیاز به مراقبت مدوام دارد .

 این یک بیماری مزمن است که نیاز به مدیریت مادام العمر دارد. بسیاری از افراد مبتلا به این وضعیت خوب عمل می کنند. آنها خانواده و شغل دارند و زندگی عادی دارند .

درمان ها  می تواند تفاوت داشته باشند . با ترکیبی از چیزها – مراقبت های پزشکی خوب، داروها، گفتگو درمانی، تغییرات سبک زندگی، و حمایت دوستان و خانواده – می توانید احساس بهتری داشته باشید. ا

. دارو

رایج‌ترین داروهایی که برای درمان دو قطبی استفاده می‌شوند:

تثبیت کننده‌های خلق و خو برای تثبیت روحیه، بنابراین به سمت مانیا یا افسردگی حرکت نمی‌کنید. لیتیوم یکی از شناخته شده‌ترین و مؤثرترین تثبیت کننده‌های خلقی برای افراد مبتلا به اختلال دو قطبی است.

. داروهای ضد افسردگی برای حالت‌های افسردگی مؤثر هستند، بنابراین اگر این شدیدترین علائم باشند، ممکن است از یکی از انواع . ضد افسردگی که برای درمان اختلالات دو قطبی تجویز می‌شود نیز بهره‌مند شوید.

. اگر علائم اختلال دوقطبی شامل توهم یا شیدایی شدید باشند، ممکن است از داروهای ضد روان پریشی غیرمعمول استفاده شوند. .  تعدادی از داروهای ضد روان پریشی وجود دارند که در درمان اختلالات دو قطبی نیز استفاده می‌شوند.

ممکن است کمی طول بکشد تا ترکیب مناسب خود را پیدا کنید. ممکن است لازم باشد قبل از اینکه شما و پزشکتان بفهمید چه چیزی بهترین کار را انجام می دهد، چند چیز را امتحان کنید. هنگامی که این کار را انجام دادید، مهم است که داروی خود را ادامه دهید و قبل از قطع یا تغییر هر چیزی با پزشک خود صحبت کنید.

برنامه روزانه مشخص 

داشتن یک برنامه روزانه برای همه چیز، از خواب تا غذا خوردن، می تواند به حفظ خلق و خوی شما کمک کند.

رفتار درمانی  

رفتار درمانی  که به شما کمک می کند عادات و اعمال بد را با جایگزین های مثبت تر جایگزین کنید. همچنین می تواند به شما کمک کند تا مدیریت استرس و سایر محرک های منفی را یاد بگیرید.

تغییردر سبک زندگی 

. ورزش منظم داشته باشید.

. برای خوردن و خوابیدن بر روی یک برنامه بمانید.

. یاد بگیرید که نوسانات خلقی خود را تشخیص دهید.

. از دوستان یا گروه ها پشتیبانی دریافت کنید.

. یک دفترچه یا نمودار علائم داشته باشید.

. یاد بگیرید استرس را مدیریت کنید.

. سرگرمی ها یا ورزش های سالم را پیدا کنید.

. الکل ننوشید یا از مواد مخدر استفاده نکنید.

آموزش روانی 

یادگیری بیشتر و آموزش اعضای خانواده در مورد اختلال دوقطبی می تواند به شما کمک کند در هنگام وقوع این دوره از بیماری حمایت کنید.

درمان خانواده محور. این یک سیستم پشتیبانی را برای کمک به درمان راه اندازی می کند و به عزیزان شما کمک می کند تا شروع یک قسمت را تشخیص دهند.

سایر گزینه های درمانی برای اختلال دوقطبی می تواند شامل موارد زیر باشد:

. درمان تشنج الکتریکی  

دوزهای کوچک الکتریسیته به مغز شوک وارد می کند و یک تشنج کوچک را به راه می اندازد تا آن را دوباره راه اندازی کند و تعادل برخی مواد شیمیایی را تغییر دهد. در حالی که زمانی که داروها و درمان‌ها مؤثر نبوده‌اند، هنوز آخرین راه‌حل درمان است، اما نسبت به روزهای اولیه این روش بسیار بهتر و ایمن‌تر است و خطرات و عوارض جانبی کمتری دارد.

. طب سوزنی

شواهدی وجود دارد که نشان می دهد این درمان مکمل ممکن است به افسردگی ناشی از اختلال دوقطبی کمک کند.

. مکمل 

 در حالی که برخی از افراد برای کمک به علائم اختلال دوقطبی از مکمل های ویتامین خاصی استفاده می کنند، استفاده از آنها ممکن است مشکلات زیادی داشته باشد. به عنوان مثال، مواد تشکیل دهنده آنها تنظیم نشده است، آنها می توانند عوارض جانبی داشته باشند، و برخی می توانند بر نحوه عملکرد داروهای تجویز شده تأثیر بگذارند. در مورد مکمل هایی که مصرف می کنید حتما به پزشک خود اطلاع دهید.

خودیاری  و نکات کلیدی برای درمان اختلال دوقطبی :

آگاه شوید

 تا جایی که می‌توانید در مورد اختلال دو قطبی یاد بگیرید. هرچقدر بیشتر در مودر آن بدانید، بهتر می‌توانید به خود کمک کنید.

در حرکت باشید

ورزش تاثیر مفیدی بر خلق‌وخو دارد و ممکن است تعداد دورهای دوقطبی که تجربه می‌کنید را کاهش دهد. ورزش هوازی مانند دویدن، راه رفتن، شنا کردن و رقص که که حرکت دست و پا را درگیر می‌کند، می‌تواند برای مغز و سیستم عصبی مفید باشد. ​

استرس  را کنترل کنید

 از موقعیت‌های پر استرس دوری کنید، تعادل سالم زندگی کاری خود را حفظ کنید و تکنیک‌های تمدد اعصاب مانند مدیتیشن، یوگا و یا تنفس عمیق را امتحان کنید. ​

به دنبال حمایت باشید

مهم است که افرادی داشته باشید که بتوانید برای کمک و تشویق به آن‌ها مراجعه کنید. سعی کنید به یک گروه حمایتی بپیوندید و یا با یک دوست قابل‌ اعتماد صحبت کنید. این کار نشانه ضعف نیست و به این معنی نیست که شما برای دیگران دردسر ساز هستید. در واقع، بسیاری از دوستان از این که شما به اندازه کافی به آن‌ها اعتماد می‌کنید، خوشحال می‌شوند و این رابطه شما را تقویت می‌کند. ​

از نزدیک با دوستان و خانواده خود ارتباط برقرار کنید

هیچ چیز به اندازه تماس رو در رو با افرادی که می‌توانند به حرف شما در مورد آنچه تجربه می‌کنید گوش دهند، آرامش بخش نیست.

انتخاب‌های درست داشته باشید

 عادات خواب و غذا خوردن سالم می‌تواند به تثبیت حالات روحی شما کمک کنند. داشتن برنامه خواب منظم به طور ویژه مهم است. ​

حالات روحی خود را تحت نظر داشته باشید

 علائم اختلال خود را پیگیری کنید و در پی علائمی باشید که حالات روحی شما را از کنترل خارج می‌کنند تا بتوانید مشکل را قبل از اینکه شروع شود، متوقف کنید.