التهاب پانکراس چیست ؟

پانکراتیت یا التهاب) لوزالمعده ) پانکراس  هنگامی ایجاد می‌شود که آنزیم‌ های گوارشی مترشحه از پانکراس تا قبل از رسیدن به دوازدهه غیرفعال می‌باشند؛ ولی زمانی که پانکراس ملتهب می‌شود، آنزیم‌ های درون آن فعال شده و با حمله به بافت‌ های تولیدکننده‌ی خود، به آنها آسیب می‌زنند. هنگامیکه ترشحات آنزیمی، به دیواره مجاری یا بافت پانکراس آسیب برسانند بافت اسکار ممکن است در پانکراس شکل بگیرد که باعث از دست دادن عملکرد آن می‌شود که می‌تواند به صورت حملات حاد دردناک که چند روز طول می‌کشد رخ دهد یا ممکن است یک بیماری مزمن باشد که طی چند سال پیشرفت می‌کند. پانکراس با عملکرد ضعیف می‌تواند مشکلات هضم و دیابت را ایجاد کند.

در صورتی که بیماری به شکل خفیف باشد نیازی به درمان نیست و بدون نیاز به درمان برطرف می شود ، اما پانکراتیت حاد گاهی حیات فرد را تهدید می‌کند اما بیشتر بیماران در صورت تشخیص و درمان به موقع، به طور کامل بهبود می‌یابند ،اگر پانکراتیت مزمن باشد بعد از چند سال بروز می کند .

علائم پانکراتیت چیست؟

. درد قسمت بالایی شکم

. درد پشت

. کم اشتهایی

. سوءهاضمه

. نفخ شکم

. تهوع و استفراغ ، بعد از خوردن غذاهای چرب

. زردی پوست و چشم‌ها (یرقان)

. مدفوع چرب و بدبو

. دیابت

عواملی خطر زا که سبب افزایش ابتلا به التهاب پانکراس می شود 

. الکلیسم (اعتیاد به مشروبات الکلی )

. سنگ های صفراوی (پانکراتیت صفراوی)

. جراحی در ناحیه شکم

. مصرف برخی داروها

. سیستیک فیبروزیس : سیستیک فیبروزیس (Cystic Fibrosis) یک بیماری ژنتیکی است که به‌دلیل وجود یک ژن معیوب ایجاد می‌شود. در این بیماری که اغلب عفونت‌های ریوی، گوارشی و مشکلات کبدی مشاهده می‌شود، با گذشت زمان عوارضی مثل تنگی نفس و سوءهاضمه نیز به وجود می‌آید

. صرف سیگار

. سابقه خانوادگی در ابتلا به پانکراتیت

. افزایش مقدار کلسیم در خون یا هایپرکلسمی که می تواند ناشی از هایپرتیروئیدیسم باشد.

. افزایش مقدار تری گلیسرید در خون

. عفونت

. آسیب به شکم

. سرطان پانکراس

علل  ایجاد التهاب پانکراس

. اعتیاد به مصرف الکل و نوشیدنی‌های الکلی

 . سنگ کلیه

. جراحی شکم

. مصرف بعضی از داروها

. سیگار کشیدن

. سابقه خانوادگی

. سطح کلسیم بالا در خون

. سطوح بالای تری گلیسیرید یا  بالا بودن چربی خون

. عفونت  ها

. آسیب به شکم

. سرطان پانکراس

. بیماری های خود ایمنی

. سنگ کیسه صفرا  ، که مسدود کردن مجرای پانکراس را موجب می شود که این امر سبب به دام افتادن شیره های گوارشی می شود .

. اختلالات متابولیکی

. عمل جراحی

. اشخاصی که در معرض مواد شیمایی قرار گرفتن

. وارد شدن صدمه به تروما

انواع پانکراتیت

پانکراتیت حاد

پانکراتیت حاد شرایطی است که موجب بروز التهاب در پانکراس می شود. این التهاب اغلب کوتاه مدت است. پانکراتیت حاد با دردی خفیف تا ناراحتی شدید همراه بوده و حتی به بیماری تهدیدکننده زندگی منجر می شود. در شرایطی که بیشتر افراد مبتلا به پانکراتیت حاد طی مدت کوتاهی پس از دریافت درمان بهبود می یابند، موارد شدیدی وجود دارند که می توانند به خونریزی در پانکراس، آسیب جدی بافت، عفونت و تشکیل کیست منجر شوند. در صورت عدم درمان، پانکراتیت می تواند به اندام های حیاتی دیگر مانند قلب، ریه ها و کلیه ها آسیب وارد کند.

علائم و نشانه‌های التهاب پانکراس حاد عبارت‌اند از:

. درد در قسمت بالای شکم

. درد شکم که به پشت شما نیز گسترش می‌یابد

. درد شکم که پس از خوردن احساس بدتر شدن آن به فرد دست می‌دهد

. تب

. ضربان قلب سریع

. حالت تهوع

. استفراغ

. حساسیت به لمس شکم

. تب

. ضربان قلب افزایش یافتن

. حالت تهوع

. داشتن ورم در ناحیه شکم همراه با درد

. درد در ناحیه بالای شکم

. تشدید درد بالای شکم زمان خوردن غذاهای چرب

. اختلالات پانکراس

پانکراتیت مزمن

پانکراتیت مزمن مشابه پانکراتیت حاد است، اما در این مورد التهاب بلند مدت است و شرایط بهتر نمی شود. در حقیقت، با گذشت زمان شرایط وخیم‌تر شده و می تواند به بروز آسیب دائمی منجر شود. پانکراتیت مزمن اغلب پس از یک دوره پانکراتیت حاد و احتمالاً به واسطه مصرف بیش از حد نوشیدنی های الکلی شکل می گیرد. آسیب دیدگی پانکراس ناشی از مصرف الکل ممکن است برای سال ها هیچ علائمی نداشته باشد؛ اما پس از آن، فرد ناگهان با بروز علائم شدید پانکراتیت مواجه شود.

علائم پانکراتیت مزمن :

علائم پانکراتیت مزمن شبیه علائم پانکراتیت حاد است؛ اما ممکن است موارد زیر را نیز همراه داشته باشد:

 .از دست دادن وزن ناخواسته : زمانی که سوء جذب رخ می دهد شخص به شدت با کاهش وزن روبرو می شود ، علت جذب  نامناسب تولید نشدن آنزیم کافی جهت تجزیه مواد غذایی می باشد .

. مدفوع چرب و کم رنگ

. فیبروز سیستیک

. درد مداوم در قسمت فوقانی شکم که به سمت پشت کشیده می شود. این درد ممکن است ناتوان کننده باشد.

. اسهال و کاهش وزن زیرا پانکراس آنزیم های کافی برای تجزیه غذا آزاد نمی کند

. ناراحتی معده و استفراغ

. کاهش وزن

. تهوع و استفراغ

. شروع دیابت شیرین

روشهای تشخیص بیماری التهاب لوزالمعده

پزشک در این موارد از یک یا چند نمونه از این آزمایشات استفاده می ‌کند:

. آزمایش خون

جهت تشخیص ناهنجاری های مربوط به پانکراتیت مزمن و کمک به شناسایی التهاب حاد. تشخیص میزان سطح آنزیم‌های پانکراس انجام می‌شود

. آزمایش مدفوع

 به منظور اندازه گیری میزان چربی دفع شده. افرادی که درگیر پانکراتیت مزمن هستند، مقدار زیادی چربی از طریق مدفوع دفع می کنند؛ زیرا این چربی ها یا به درستی هضم نشده یا روده کوچک توانایی جذب آنها را نداشته است.

در پانکراتیت مزمن برای اندازه‌گیری سطح چربی که می‌تواند اختلال در سیستم گوارش شمارا نشان دهد ( که در آن مواد مغذی را به میزان قابل‌توجهی جذب نمی‌شود).

. سونوگرافی 

سونوگرافی به شیوه آندوسکوپی تصاویر واضحی از لوزالمعده، مجاری صفراوی و پانکراس در اختیار پزشک قرار می ‌دهد که نسبت به سونوگرافی معمولی شامل جزئیات و اطلاعات بیشتری است. پزشک لوله باریک و منعطف آندوسکوپ را از طریق دهان وارد معده می کند، سپس تصاویری از فضای داخلی معده توسط دوربین متصل به آندوسکوپ بر روی نمایشگر نمایش داده می شود. برای جستجوی سنگ‌های صفراوی و ارزیابی میزان التهاب لوزالمعده است

. سی تی اسکن

عکسبرداری از پانکراس و مجاری صفراوی برای جستجوی سنگ‌های صفراوی و ارزیابی میزان التهاب لوزالمعده است

. آندوسکوپی

 با کمک آندوسکوپی ERCP و لوله ای که وارد دهان می ‌شود، تصاویری از پانکراس و مجاری صفراوی در اختیار پزشک قرار داده خواهد شد. با ورود یک مایع رنگی به داخل لوله آندوسکوپی، امکان عکسبرداری از فضای داخلی شکم نیز فراهم می ‌شود. برای جستجوی التهاب و انسداد در کانال پانکراس یا مجرای صفراوی.

. ام آر آی  (MRI)

برای مشاهده ناهنجاری‌های در کیسه صفرا، پانکراس و مجراهای آن.

. آزمایش بررسی عملکرد پانکراس

پزشک شما ممکن است آزمایش‌های دیگری را نیز مطابق با شرایط خاص شما انجام دهد.  در شرایطی که بیمار کاهش وزن چشمگیری داشته یا با مشکل اختلال در جذب مواد مغذی مواجه باشد، آزمایش بررسی عملکرد پانکراس انجام خواهد شد. طی این آزمایش چند مرحله ای وضعیت پانکراس از جهت ترشح آنزیم های گوارشی یا دیگر ترکیبات لازم برای هضم بررسی می ‌شود.

عوارض پانکراتیت

عوارض ناشی از پانکراتیت عبارت است از:

. پسودوکیست

پانکراتیت حاد می تواند سبب جمع آوری مایعات و آلودگی ها در ساختارهایی کیست مانند شود. چنین سودوکیست های بزرگی در صورت پاره شدن عوارضی مانند خونریزی داخلی و عفونت را به همراه خواهند داشت.

. عفونت

 پانکراتیت حاد سبب می شود تا پانکراس نسبت به باکتری ها و عفونت آسیب پذیر شود. عفونت های پانکراس عفونت های بسیار جدی محسوب می شود که به درمان فوری و در برخی موارد به انجام جراحی نیاز خواهد داشت.

. نارسایی کلیه

 پانکراتیت حاد سبب نارسایی کلیه می شود. در صورتیکه نارسایی کلیه شدید باشد نیاز به انجام دیالیز وجود خواهد داشت.

. مشکلات تنفسی

 پانکراتیت حاد تغییرات شیمیایی را در بدن ایجاد می کند. این تغییرات بر عملکرد ریه ها تأثیر می گذارد و سبب افت میزان اکسیژن در خون می شود.

. دیابت

آسیب به سلول های تولید کننده انسولین در پانکراس ممکن است احتمال ابتلا به دیابت را به دنبال داشته باشد.

. سوء تغذیه

 پانکراتیت مزمن و حاد سبب می شود پانکراس مقدار آنزیم کمتری را برای هضم مواد مغذی تولید کند. به همین دلیل احتمال بروز سوء تغذیه وجود خواهد داشت.

. سرطان پانکراس

التهاب طولانی مدت در پانکراس که در نتیجه پانکراتیت مزمن ایجاد می شود فاکتور خطری برای ابتلا به سرطان پانکراس می باشد.

آیا پانکراتیت قابل درمان است؟

برای درمان پانکراتیت حاد معمولاً باید در بیمارستان بستری شوید. اکثر مبتلایان به پانکراتیت حاد در طی یک هفته بهتر می شوند و بعد از چند روز از بیمارستان مرخص می شوند. در موارد شدید، به دلیل عوارض پانکراتیت حاد، روند بهبودی طولانی می شود. ممکن است مایعات از طریق داخل وریدی برای تسکین درد، تزریق مواد غذایی مایع از طریق لوله ای در شکم و اکسیژن از طریق لوله های داخل بینی به شما داده شود.. پس از کنترل التهاب در لوزالمعده، شاید شروع به نوشیدن مایعات و خوردن غذاهای رقیق کنید و با گذشت زمان، به رژیم غذایی عادی برگردید، در صورتی که التهاب لوزالمعده کنترل شود و هنوز هم هنگام غذا خوردن احساس درد دارید، پزشک ممکن است یک لوله تغذیه را توصیه کند.

درمان های اولیه در بیمارستان احتمالاً شامل موارد زیر باشد:

. داروهای ضد درد

 پانکراتیت می تواند باعث درد شدید شود. تیم مراقبت های بهداشتی شما برای کنترل درد به شما دارو های ضد درد می دهند.

. مایعات داخل ورید (IV) :

از آنجا که بدن شما انرژی و مایعات را برای ترمیم لوزالمعده لازم دارد، ممکن است دچار کمبود آب شوید. به همین دلیل در طول مدت بستری در بیمارستان از طریق ورید در بازو مایعات اضافی دریافت خواهید کرد.

بسته به علت لوزالمعده، امکان دارد درمان  شامل موارد زیر نیز  باشد:

. روش های رفع انسداد مجاری صفراوی

پانکراتیت ناشی از مجرای صفراوی تنگ یا مسدود شده ممکن است نیاز به روش های جراحی مجرای صفراوی داشته باشد.

. آندوسکوپی  کولانژیوپانکراتوگرافی رتروگراد روشی به نام (ERCP)

که از یک لوله بلند با دوربین در انتهای آن استفاده می کند تا لوزالمعده و مجاری صفراوی شما را بررسی کند. لوله از گلوی شما منتقل می شود و دوربین تصاویر دستگاه گوارش شما را به مانیتور می فرستد.

. جراحی کیسه صفرا

اگر سنگ کیسه صفرا باعث لوزالمعده شما شود، پزشک ممکن است برای از بین بردن کیسه صفرا جراحی را توصیه کند.

. جراحی لوزالمعده

احتمال دارد عمل جراحی برای تخلیه مایعات از لوزالمعده یا از بین بردن بافت بیمار لازم باشد.

. مدیریت درد

پانکراتیت مزمن می تواند باعث درد مداوم شکم شود. پزشکتان ممکن است داروهایی را برای کنترل درد شما توصیه کند و شما را به یک متخصص درد ارجاع دهد. درد شدید با گزینه هایی مانند سونوگرافی، آندوسکوپی یا جراحی برای مسدود کردن اعصاب که سیگنال های درد را از لوزالمعده به مغز می فرستند، تسکین می یابد.

. آنزیم ها برای بهبود هضم

مکمل های آنزیم لوزالمعده می تواند به بدن شما کمک کند تا مواد مغذی موجود در غذاهایی را که میخورید تجزیه شوند. آنزیم های لوزالمعده با هر وعده غذایی مصرف می شود.

. تغییر در رژیم غذایی

پزشک ممکن است شما را به یک متخصص تغذیه ارجاع دهد که می تواند به شما در برنامه ریزی وعده های غذایی کم چرب که پر از مواد مغذی است کمک کند.

 شیوه زندگی و درمان‌های خانگی

. نوشیدن الکل را متوقف کنید

 اگر شما نتوانید از مصرف الکل جلوگیری کنید، از دکتر خود برای این منظور کمک بخواهید.  پزشک شما می‌تواند به شما مشاوره دهد تا از نوشیدن جلوگیری کنید.

. سیگار نکشید

اگر سیگار کشیدید آن را ترک کنید. اگر سیگار نمی‌کشید، استعمال آن را شروع نکنید. اگر نمی‌توانید خودتان مصرف آن را ترک کنید، از دکتر خود برای این منظور کمک بخواهید. داروها و مشاوره می‌تواند به ترک سیگار کمک کند.

. رژیم غذایی کم‌چرب را انتخاب کنید

  یک رژیم غذایی را انتخاب کنید که  مصرف چربی را در شما محدود کند و بر مصرف میوه‌ها و سبزی‌ها تازه، دانه‌های کامل و پروتئین تأکید کند.

. نوشیدن مایعات بیشتر

 پانکراتیت می‌تواند باعث کم‌آبی شود، بنابراین مایعات بیشتری در طول روز بخورید. این امر ممکن است به نگه‌داشتن آب کافی در بدن شما کمک کند.

آیا پانکراتیت کشنده است؟

در صورتی احتمال شوک و مرگ بالا خواهد بود که پانکراتیت حاد باشد که سبب  کمبود آب بدن و کاهش فشار خون شده و یا منجر به از کارافتادگی قلب، ریه‌ها و کلیه‌ها می شود.