هپاتیت

هپاتیت یک بیماری‌ ویروسی واگیرداراست که انواع مختلفی دارد به التهاب و ورم کبد هپاتیت گفته می شود،هپاتیت در اصل به کبد آسیب می‌رساند اما می‌تواند بر سایر نواحی بدن نیز تاثیرات کوچک و بزرگی بگذارد. هپاتیت در لغت به معنای ایجاد التهاب در سلول‌های پارانشیم کبدی است که در اثر آلودگی به ویروس و باکتری یاعوامل غیربیولوژیکی مانند زیاده‌روی درمصرف الکل و بعضی داروها،رخ می‌دهد هپاتیت ویروسی  بیشترین آسیب را بر کبد گذاشته و سبب بروز عفونت‌های جدی و از کار افتادن آن می‌شود.

انواع هپاتیت

هپاتیت، از نظر شدت دو نوع دارد:

● هپاتیتِ حاد

طی ۶ ماه خود به خود بهبود پیدا می‌کند یا به هپاتیت مزمن تبدیل می‌شود.ر هپاتیت حاد علائم طی گذشت زمان از بین می‌روند اما کبد بزرگ می‌شود و فرد در قسمت بالا و سمت راست شکم درد و ناراحتی احساس می‌کندو  افراد دچار بزرگی طحال و کاهش وزن می‌شوند.

● هپاتیتِ مزمن

بیش از ۶ ماه طول می‌کشد و ممکن است منجر به ایجاد اسکار در بافت کبد، نارسایی کبدی یا سرطان کبد شود.

هپاتیتِ مزمن منجر به اختلال در عملکرد هورمونی کبد و سبب ایجاد آکنه، افزایش ضخامت و رشد موهای زائد و به هم خوردن قاعدگی می‌شود. آسیب شدید و ایجاد اسکار کبدی که علائم سیروز هستند به مرور و با پیشرفت بیماری بروز می‌کنند. در این مرحله بافت کبد مرده است و فعالیتی ندارد.

علل ایجاد عفونت ویروسی

عفونت ویروسی: شایع‌ترین عامل ایجاد هپاتیت است و به انواع زیر تقسیم‌بندی می‌شود:

● هپاتیت A

●  هپاتیت B

● هپاتیت C

● هپاتیت D

● هپاتیت E

● انواع دیگرعفونت

● ژنتیکی: نقص یا کمبود برخی ژن‌ها

● متابولیک: عامل آن سموم خصوصا الکل، برخی داروها، کبد چرب غیر الکلی هستند.

● اتوایمیون: حمله سیستم ایمنی بدن به سلول‌های بافت کبد( نقص خودایمنی)

● ایسکمی: مشکل عروق کبد که منجر به عدم خون‌رسانی و رسیدن اکسیژن به بافت کبدی می‌شود.

سه نمونه از متداول‌ترین انواع هپاتیت 

● هپاتیت نوع A

این عفونت کبدی یک بیماری بسیار مسری محسوب شده و توسط ویروس نوع A به وجود می‌آید. انتقال این ویروس از طریق تماس(جسمی و جنسی) با فرد آلوده یا آب و غذای آلوده امکان‌پذیر است. با اینکه در حالت خفیف، هپاتیت A نیاز به درمان ندارد و سیستم ایمنی بدن قادر به از بین‌بردن آن خواهد بود، در نوع شدیدتر درمان لازم است.

علامت‌های مشهود این بیماری شامل خستگی، تهوع و استفراغ، دردهای شکمی، تب، ادرار تیره رنگ و زردی پوست‌ها و چشمان می‌شوند. در صورت بی‌توجهی به این علائم و عدم درمان، در موارد کمی ممکن است منجر به نارسایی حاد کبد شود.

با استفاده از آزمایش خون می‌توان ابتلا به هپاتیت A را در افراد، مشخص کرد.

● هپاتیت نوع B

این بیماری از نوع A به مراتب خطرناک‌تر است. ویروس نوع B سبب بروز این عفونت کبدی شده و بروز اختلالات جدی در عملکرد کبد را موجب می‌شود. در افراد مبتلا به هپاتیت B تا حد زیادی امکان شیوع نارسایی‌های کبدی یا سرطان کبد، وجود دارد. بنابراین تشخیص به موقع این بیماری و شروع روند درمان بسیار حائز اهیمت است.

یک نکته‌ی قابل توجه دیگر این است که میزان خطر این نوع هپاتیت برای کودکان و نوزادان بسیار بیشتر است. در واقع می‌توان گفت اکثر بزرگسالان در صورت آلودگی به این ویروس، پس از طی دوره‌ی ظهور علائم و مشکلات، بهبود پیدا می‌کنند، در حالی که این بیماری در خردسالان ممکن است به مشکلات جدی‌تری بیانجامد.

تا کنون درمان قاطعی برای این عفونت پیشنهاد نشده است اما واکسیناسیون کودکان می‌تواند تا حد زیادی در پیشگیری از ابتلا موفق عمل کند. علائم این بیماری مشابه با نشانه‌های هپاتیت A است، و همانند ویروس A از طریق خون و مایعات بدن قابل انتقال به افراد دیگر است.

لازم به ذکر است که هپاتیت B با انجام آزمایشات خون قابل تشخیص است.

● هپاتیت نوع C

ویروس C با حمله به کبد، عفونت خطرناکی را در این بیماران موجب می‌شود. مساله‌ی اصلی این جاست که اغلب این بیماران، علائم خاصی را بروز نمی‌دهند و قبل از این‌که مشکلات کبدی در آن‌ها کاملا ظاهر شود، از بیماری خود بی‌اطلاع هستند.

این ویروس از طریق خون یا سرنگ آلوده بین افراد تبادل می‌شود و به عنوان خطرناک‌ترین هپاتیت مطرح می‌شود. با انجام آزمایش خون ابتلای بیمار به این ویروس خطرناک قابل شناسایی است.

نشانه های هپاتیت

هپاتیت ویروسی نشانه‌هایی مانند سایر عفونت‌های ویروسی را بروز می‌دهد؛ از جمله:

●  دل‌درد

● خستگی

● تهوع

● کم‌شدن اشتها

● دردهای عضلانی

● دچار زردی پوست(Jaundice)    

● بافت ملتحمه چشم 

● زردی شدید

● کاهش وزن

● اختلال انعقاد خون

● تجع مایع در شکم

● ورم پاها

● سرطان کبد

●  آنمی (کم‌خونی)

● آکنه

● آمنوره: نوعی اختلال قاعدگی منجر به عدم خونریزی هنگام چرخه ماهانه در سنین باروری

● هپاتیت ایسکمیک: هپاتیت ایسکمیک یا شوک کبدی

❉ در موارد حادتر 

● تورم شکم

●  یرقان

● خونریزی‌های گوارشی

مکانیسم ایجاد هپاتیت‌ چگونه است؟

مکانیسم ایجاد هپاتیت، انواع مختلفی دارد و به علت زمینه‌ای آن مربوط است. به طور کلی، یک علت اولیه باعث آسیب کبدی و فعال شدن پاسخ التهابی می‌شود. این آسیب ممکن است مزمن و منجر به فیبروز پیشرونده و سیروز کبدی شود.

ویروس‌ها مستقیماً باعث آپوپتوز (مرگ سلولی) نمی‌شوند اما با ایجاد عفونت در سلول های کبدی، سیستم ایمنی ذاتی و سازگار بدن، پاسخ التهابی را فعال می‌کنند که باعث آسیب سلولی و مرگ خواهد شد.

فعالیت مزمن ویروس در سلول‌های کبدی به چرخه مداوم التهاب و آسیب بافت کبد و سپس التیام زخم می‌شود که با گذشت زمان به ایجاد زخم یا فیبروز می‌انجامد و در کارسینوم (سرطان) کبد این عارضه به اوج خود می‌رسد. افرادی که پاسخ ایمنی آن‌ها مختل شده است بیشتر در معرض خطر ابتلا به عفونت مزمن ویروس هپاتیت، هستند.

 افرادی که بیشتر در معرض خطر هستند

نوزادان مادران آلوده ، معتادین تزریقی ، افراد با شرکاء جنسی متعدد ، دریافت کنندگان مکرر خون و فرآورده های خونی ، بیماران تحت دیالیز و پرسنل بهداشتی ، دریافت کنندگان مکرر خون و فراورده های خونی

● انتقال از مادر به فرزند

در مورد هپاتیت احتمال انتقال در طی حاملگی و زایمان بالاست بطوریکه در مادران بدون دریافت اقدامات پیشگیری احتمال انتقال حتی به ۹۰% می رسد.در مورد انتقال هپاتیت B از طریق شیردهی بحث بسیار زیاد است . به ویژه اگر مادر در ماه سوم بارداری آلوده شده باشد احتمال انتقال بیماری به جنین بسیار بالا است.

● انتقال از طریق جنسی

این راه اصلی ترین راه انتقال HBV در کشورهای پیشرفته می باشد و در بین افرادی که رفتارهای جنسی پر خطر داشته اند این رقم چند برابر سایر افراد جامعه است.

● تزریق خون و فرآورده های خونی و پیوند اعضا

در گذشته این راه اصلی ترین راه انتقال هپاتیت C محسوب می شد اما  امروزه با برقراری سیاست های سلامت خون شامل غربالگری اهدا کنندگان ، غربالگری خونهای اهدایی و تکنیک های غیر فعال سازی ویروس که بر روی فرآورده های خونی انجام می شود تا حد بسیار بالایی جلوی ایجاد آلودگی از این طریق گرفته شده است اما باز هم امکان انتقال در افرادی که بطور مکرر نیاز به تزریق پیدا می کنندوجود دارد .

●  انتقال از طریق وسائل تیز ، نافذ و تماسهای زیر پوستی

مهمترین روش انتقال در این گروه ، استفاده معتادین تزریقی از وسایل تزریق بصورت اشتراکی است. سایر فعالیت های توام با انتقال ویروس که در این گروه قرار می‌گیرند عبارتند از خالکوبی ، طب سوزنی ، سوراخ کردن گوش ، ختنه ، تزریق و …

●  انتقال در حین ارائه خدمات تشخیصی و درمانی 

انتقال ویروس از طریق ابزارهای آلوده در دندانپزشکی ، جراحی، دیالیز، اندوسکوپی و سایر اقدامات تشخیصی و درمانی صورت می گیرد.

● ترشحات بدن

 از جمله بزاق ,مدفوع, صفرا, اشک و مایع منی به عنوان یکی از منابع انتقال ویروس مطرح هستند .

● سایر راه های انتقال

در مورد ویروس هپاتیت B بعلت مقاومت بالا، ویروس می تواند ۷ تا ۱۰ روز بر روی سطوح باقی بماند و باعث انتقال آلودگی شود لذا وسایل مشترک مثل مسواک ، شیشه شیر بچه ، اسباب بازی، ظروف غذاخوری ، قیچی و غیره می توانند در انتقال نقش داشته باشند. در صد زیای از فرزندان مادران مثبت که در طی حاملگی و زایمان آلوده نشده اند بعلت تماس های نزدیک با مادر یا خواهر و برادرهای آلوده طی ماهها یا سالهای اول زندگی ، آلودگی را کسب خواهند نمود.

 توصیه‌های پیشگیری

● موارد مربوط به تصحیح عادات زندگی شامل ترک اعتیاد و مصرف الکل ، قطع سیگار و رژیم غذایی سالم ،خودداری از اهداء خون و اعضاء ، پرهیز از استفاده مشترک وسایل شخصی و تزریقات و عدم مصرف دارو اعم از شیمیایی یا گیاهی بدون نظر پزشک معالج  

● آگاهی دادن به افراد ارائه دهنده خدمات پزشکی و دندانپزشکی در مورد آلودگی

●  داشتن رفتار جنسی مطمئن  

●  پاک کردن هر گونه لکه خون خود با محلول خانگی بلیچ و دستمال کاغذی

● ترغیب و آموزش خانواده برای چکاپ و دریافت آموزش‌ها و خدمات پیشگیری مرتبط  

●  پوشاندن زخم ها و جراحات

●  قرار دادن دستمال یا البسه آلوده به خون در کیسه پلاستیک قبل از دور انداختن  

●  دادن آگاهی در مورد راه‌های عدم انتقال شامل: عطسه ، سرفه ، در آغوش کشیدن ،  آب ، غذا و تماسهای معمول روزانه

●  برقراری نظام مراقبت روتین و پایگاهی

● واکسیناسیون کلیه نوزادان و گروه‌های در معرض خطر شامل: دانشجویان گروه پزشکی ، جراحان ، پزشکان ، پرستاران ، ماماها ، دندانپزشکان ، کمک دندانپزشکان ، بیماران تحت دیالیز ، کارشناسان و تکنسین‌های آزمایشگاهی تشخیص طبی ، پرسنل مؤسسات نگهداری کودکان عقب افتاده و خانه سالمندان ، دریافت کنندگان محصولات خونی و خانواده فرد مبتلا

درمان هپاتیت

● هپاتیت حاد

گاهی پزشک با تشخیص عفونت حاد  داروی خاصی تجویز نمی‌کند چراکه ممکن است بر اساس جواب آزمایشات تشخیص دهد که سیستم ایمنی بیمار قادر است به‌تنهایی عفونت را از بدن حذف کندو  برای تقویت سیستم ایمنی ازجمله استراحت کافی، تغذیه مناسب و نوشیدن مایعات فراوان را به فرد ارائه خواهد کرد. اما اگر جواب آزمایشات بیانگر بالا بودن حجم ویروس در خون و ابتلای فرد به عفونت شدید ویروسی باشد، در چنین شرایطی جهت جلوگیری از هرگونه آسیب کبدی داروهای ضدویروسی تجویز می‌شوند.

● درمان مزمن

اکثر افرادی که مبتلا به عفونت مزمن هستند جهت جلوگیری از هرگونه آسیب به کبد باید تا پایان عمر تحت نظر پزشک باشند. دوره‌های درمانی به کاهش ویروس در خون و ممانعت از انتقال آن به دیگران اهمیت دارد. درمان مزمن ممکن است شامل موارد زیر باشد:

○ داروهای ضدویروسی

چندین داروی ضدویروسی قادرند ذرات ویروسی را در خون کاهش داده و خاصیت آسیب‌رسانی ویروس را تا حد زیادی خنثی کنند. این داروها به‌صورت خوراکی هستند و نوع داروی تجویزی به تشخیص پزشک شما بستگی دارد.

○ اینترفرون تزریقی

اینترفرون آلفا-ب۲ یک نسخه مصنوعی از نسخه طبیعی اینترفرون بدن است و برای مبارزه با عفونت‌های ویروسی اهمیت قابل‌توجهی دارد. این دارو معمولاً برای جوانانی تزریق می‌شود که تمایلی به مصرف دارو ندارند و یا زنانی که تصمیم به فرزند آوری در آینده نزدیک دارند. اینترفرون‌ها در طی دوران بارداری تجویز نمی‌شوند زیرا عوارضی همچون تهوع، استفراغ، تنگی نفس و افسردگی به دنبال دارد.

○ پیوند کبد

اگر کبد به‌شدت آسیب ‌دیده باشد، پیوند کبد یکی از گزینه‌های احتمالی است.

○ استراحت کافی

بسیاری از افراد مبتلا به هپاتیت A دچار حالت کسالت بوده و از انرژی جسمی و روانی کمتری برخوردار هستند.

○ خودداری از مصرف الکل

پردازش الکل در کبد دشوار است و این ترکیب شیمیایی قادر است مبارزه کبد با هپاتیت را مختل کند.

○ درمان هپاتیت خود ایمنی

داروهای کورتیکواستروئیدی مانند در درمان هپاتیت خود ایمن بسیار مؤثر هستند .