کیسه صفرا

یکی از اجزای کوچک ولی حیاتی برای هضم غذا، کیسه صفرا است که در قسمت راست شکم در بخش تحتانی کبد قرار می‌گیرد. کیسه صفرا یک کیسه به شکل گلابی‌ بوده و در بخش پایینی کبد قرار گرفته است. کبد انسان مایعی می سازد که صفرا نام دارد. این کیسه گلابی‌شکل با ذخیره‌سازی مایع صفراوی در خود، نقش مهم و حیاتی در هضم غذاها ایفا می‌کند. این مایع در کیسه صفرا جمع می شود. گاهی به دلیل عملکرد نادرست کیسه صفرا،که  مواد تشکیل دهنده صفرا حالت غیر طبیعی بگیرند و مواد تشکیل دهنده صفرا از توازن و تعادل خارج گردند ،در کیسه صفرا سنگ تشکیل می شود ،  زمانی که سنگ در مجاری صفراوی وجود داشته باشد، کولدوکولیتیازیس نامیده می‌شود سنگ کیسه صفرا در مواردی که به بخش های خارجی کیسه صفرا حرکت می کند و مجاری صفراوی را مسدود می‌کنند و می‌توانند منجر به  درد و عفونت شدید مجاری صفراوی، پانکراس یا کبد شوند و حیات فرد را به خطر بیاندازند. سنگ‌های صفراوی می‌توانند به کوچکی یک دانه شن یا بزرگی یک توپ گلف باشند. در برخی از افراد فقط یک سنگ در کیسه صفرا ایجاد می‌شود، درحالی‌که برخی دیگر ممکن است به‌طور همزمان چندین سنگ صفراوی ایجاد شود. صفرا حاوی مواد مختلفی مانند کلسترول ، بیلی روبین ، نمک های صفراوی است . و همین امر باعث می شود که سنگ های تولید شده از جنس یکی از این مواد یا بخشی از این مواد باشند .

انواع سنگ کیسه صفرا

● سنگ‌های صفراوی کلسترولی

رایج‌ترین نوع سنگ صفرا، سنگ کیسه صفرا کلسترولی است که اغلب رنگ زردی دارد. این سنگ‌های صفراوی عمدتاً از کلسترول حل نشده تشکیل شده‌اند، اما گاهی ممکن است حاوی اجزای دیگری نیز باشند. رنگ سنگ های

کلسترولی زرد و یا سبز رنگ هستند.

● سنگ‌های رنگ‌دانه‌ای کیسه صفرا

این سنگ‌ها به رنگ قهوه‌ای تیره یا سیاه هستند و زمانی تشکیل می‌شوند که صفرا حاوی مقدار زیادی بیلی روبین باشد. 

علائم و نشانه های سنگ کیسه صفرا

بیشتر سنگ‌های صفراوی در ابتدا علائمی ایجاد نمی‌کنند. بااین‌حال، زمانی که سنگ‌های صفراوی بزرگ‌تر می‌شوند یا زمانی که شروع به انسداد مجاری صفراوی می‌کنند، علائم یا حملات سنگ کیسه صفرا شروع می‌شوند. حملات سنگ صفرا معمولاً بعد از یک خوردن وعده غذایی چرب و در شب اتفاق می‌افتد.

مهم ترین نشانه های کیسه صفرا موارد زیر هستند:

● تجربه درد از خفیف تا شدید در بخش های فوقانی شکمی : یکی از علائم اصلی وجود سنگ کیسه صفرا شروع درد های مزمن موجود در بخش بالایی قسمت راست شکم می باشد که درد آن به بخش پشت وشانه راست کشیده می شود .

● تهوع و استفراغ

● تب و لرز

●یرقان (زردی پوست یا چشم)

● نفخ شکم (البته این به این معنی نیست که دلیل هر نفخی، سنگ کیسه‌صفرا است، بهتر است به پزشک خود مراجعه کنید)

● عدم تحمل غذاهای چرب

● آروغ زدن یا گاز

● سوءهاضمه

❉ افرادی که علائم زیر را تجربه می‌کنند باید فوراً با پزشک خود مشورت کنند:

● تعریق

● زرد شدن پوست یا سفیدی چشم

● مدفوع سفالی رنگ (به رنگ خاک رس)

❉ برخی از افراد مبتلا به سنگ کیسه‌صفرا هیچ علامتی ندارند. به این سنگ‌ها »  سنگ‌های خاموش« گفته می‌شود، زیرا در عملکرد کیسه صفرا، کبد یا پانکراس اختلالی ایجاد نمی‌کنند و در بیشتر موارد نیازی به درمان ندارند.

چرا سنگ کیسه صفرا ایجاد می‌شود؟

● عوامل ژنتیکی

سابقه ی قبلی خانوادگی بیماری کیسه صفرا

● صفرا حاوی کلسترول بیش‌ازحد است

به‌طورمعمول، صفرا حاوی مواد شیمیایی کافی برای حل کردن کلسترول دفع شده از کبد است؛ اما اگر کبد بیش از مقداری که صفرا می‌تواند حل شود کلسترول دفع می‌کند، کلسترول اضافی ممکن است به کریستال و درنهایت به سنگ صفرا تبدیل شود

● صفرا حاوی مقادیر زیادی بیلی روبین است

 بیلی‌روبین یک ماده شیمیایی است که از تجزیه گلبول‌های قرمز در بدن تولید می‌شود. برخی شرایط ازجمله سیروز کبدی، عفونت‌های مجاری صفراوی و برخی اختلالات خونی باعث می‌شوند که کبد بیش‌ازحد معمول بیلی‌روبین تولید کند. این بیلی روبین اضافی به تشکیل سنگ صفرا کمک می‌کند.

● کیسه صفرا به‌درستی تخلیه نمی‌شود.

اگر کیسه صفرا به‌طور کامل یا اغلب به اندازه کافی خالی نشود، ممکن است صفرا بسیار غلیظ شده و به تشکیل سنگ کیسه صفرا کمک کند.

سنگ کیسه صفرا در چه افرادی ایجاد می شود؟

برخی از افراد به دلیل شرایطی که دارند نسبت به سایر افراد در معرض خطر بیشتری هستند و احتمال شکل گیری سنگ صفرا در آنان بیشتر است:

● زنانی که بارداری را تجربه کرده اند مخصوصا زن هایی که بارداری های چند قولویی یا زایمان های متعدد را تجربه کردند.

● کسانی که در نزدیکان و فامیل درجه یک سابقه ابتلا به سنگ صفرا وجود دارد.

● کسانی که با چاقی یا افزایش وزن روبرو هستند.

● کسانی که وزن خودشان را در کوتاه مدت و با روش های غیر اصولی کاهش می دهند.

● زنانی که برای جلوگیری از بارداری از داروهای حاوی استروژن اسفاده می کنند.

● کسانی که در رژیم غذایی شان غذاهای پرکالری وجود دارد.

● کسانی که سطح تری گلیسیرید شان افزایش داشته است.

● کسانی از که از داروهای خاصی مثل سفریاکسون و کلوفیبرات استفاه می کنند.

● کسانی که به مقدار زیاد از دخانیات استفاده می کنند.

● کسانی که در طول روز تحرک و فعالیت های جسمی زیادی ندارند.

● بیماران مبتلا به بیماری های کبدی

● بیماران مبتلا به بیماری دیابت

● کسانی که در سنین بالایی هستند.

سنگ کیسه صفرا چگونه تشخیص داده می شود؟

انواع روش های تشخیصی که پزشک متخصص در جهت بررسی کیسه صفرا مورد بررسی قرار می دهد:

● تاریخچه پزشکی کامل و معاینه فیزیکی انجام می شود

● کوله سیستوگرافی: اشعه ایکس که جریان مایع حاجب را از روده‌ها به داخل کیسه صفرا نشان می‌دهد

● سونوگرافی( اولتراسوند)

● عکسبرداری از ناحیه قفسه سینه ( رادیولوژی)

● الکتروکاردیوگرافی ( نوار قلب )

● آزمایشات خون :آزمایشات خون به دنبال علائم و برای تشخیص  عفونت، انسداد، زردی و یا پانکراتیت هستند.

● اسکن توموگرافی کامپیوتری ( اسکن  CT  )

● آندوسکوپی (ERCP): این روش شامل واردکردن لوله آندوسکوپ از طریق معده به داخل روده کوچک است. رنگ مخصوصی که در این روش تزریق می‌شود مجاری دستگاه صفراوی را به‌خوبی نشان می‌دهد.

سنگ کیسه صفرا چگونه درمان می شود؟

روش درمان کیسه صفرا بسته به شرایط بیمار و میزان پیشروی بیماری متفاوت می باشد.

● دارودرمانی

در صورتی که سنگ های صفرا کوچک باشد می توانند با استفاده از برخی از داروها آن ها را از بین ببرند.

● جراحی

دفع سنگ کیسه صفرا به‌خودی‌خود ممکن نیست و تنها راه درمان این سنگ‌ها، جراحی و برداشتن کیسه صفرا است . روش های درمان سنگ کیسه صفرابا دو روش باز و  کوله سیستکتومی لاپاراسکوپی انجام می شود .در جراحی با برش هایی که در بخش های خاصی از شکم زده می شود به بخش های داخلی کیسه صفرا دسترسی پیدا می کنند و سنگ ها را به بیرون تخلیه می کنند.

❉ مزایای عمل جراحی لاپاراسکوپی سنگ کیسه صفرا 

▪ برش بسیار کوچک

▪ درد بسیار ناچیز

▪ بهبود سریع

▪ عمل بدون عود و بازگشت

▪ عدم آسیب به سایر جوارح و اجزای شکم

▪ ترخیص بیمار بعد از 12 ساعت نهایتا 24 ساعت

❉ معایب جراحی سنگ کیسه صفرا با روش باز 

▪ برش زیاد

▪ دوره نقاهت طولانی

▪ از بین رفتن زیبایی شکم و وجود اسکار های بزرگ در شکم

▪ ترخیص حداقل 72 ساعت بعد از عمل

▪ احتمال فتق و مشکلات بعدی جراحی

عوارض  عدم درمان سنگ کیسه صفرا

● التهاب کیسه صفرا 

● سرطات کیسه صفرا

● انسداد مجرای صفراوی

● انسداد مجاری لوزالمعده

روش های پیشگیری یا رژیم غذایی سنگ کیسه صفرا

با یکسری مراقبت ها می توانید احتمال شکل گیری سنگ را در کیسه صفرا کاهش دهید. مثل:

● به‌آرامی وزن کم کنید.

● وزن سالم را حفظ کنید.

● کاهش مصرف دخانیات.

● وعده‌های غذایی را حذف نکنید.

● افزایش مصرف سبزیجات و میوه جات.

● نوشیدنی‌های الکلی و نوشابه را حذف کنید.

● از غذاهای سرشار از فیبر بیشتر استفاده کنید.

● از کره حیوانی و روغن جامد کمتر استفاده کنید.

● به‌اندازه کافی آب بنوشید و بدن خود را هیدراته نگه دارید.

● کاهش مصرف غذاهایی که پرچرب هستند و کلسترول زیادی دارند.

● برای پیشگیری از بارداری تا جایی که امکان دارد از روش های غیر دارویی استفاده کنید.

●انجام فعالیت های ورزشی و داشتن فعالیت جسمانی در طول روز (حتی مدت زمانی کوتاه ولی منظم).

● مصرف چربی‌های سالم مانند روغن ماهی و روغن‌زیتون را افزایش دهید. این چربی‌های سالم ممکن است به انقباض و تخلیه منظم کیسه صفرا کمک کرده و از ایجاد سنگ کیسه صفرا و بزرگ شدن آن جلوگیری کنند.