بیماری سرخک چیست و چه علائمی دارد؟

بیماری سرخک  (Measles) یک عفونت ویروسی از خانواده پارامیکسوویروس است که در دوران کودکی دستگاه تنفسی فوقانی را هدف قرارداده و ایجاد می شود. زمانی کاملاً رایج بود ، اکنون تقریبا می توان با واکسن از سرخک جلوگیری کرد. سرخک نیز که روبولا نامیده می شود ، برای کودکان خردسال جدی و حتی کشنده است. در حالی که میزان مرگ و میر در سراسر جهان با دریافت بیشتر واکسن سرخک در کودکان در حال کاهش است .

روند ابتلا به سرخک

هنگامی که ویروس سرخک وارد بدن می‌شود، در ابتدا سلول‌های ایمنی به نام ماکروفاژها و سلول‌های دندریتیک را آلوده می‌کند. سلول‌های آلوده نیز به طور نامحسوس تکثیر و به گره‌های لنفاوی منتقل می‌شوند، جایی که ویروس را به لنفوسیت‌ها (انواع گلبول‌های سفید خون) معروف به سلول‌های B و T منتقل می‌کنند.سلول‌های آلوده در سراسر بدن شروع به حرکت و ذرات ویروس را در خون آزاد می‌کنند. طحال، غدد لنفاوی، کبد، تیموس، پوست و ریه‌ها همگی می توانند به ویروس سرخک آلوده شوند.عفونت ریه باعث سرفه و عطسه می‌شود که راه اصلی انتشار سرخک است.

راه های انتقال

سرخک یک ویروس بسیار مسری است که در مخاط بینی و گلو فرد آلوده وجود دارد و می‌تواند از طریق سرفه و عطسه به دیگران سرایت کند. ویروس سرخک می‌تواند تا دو ساعت در فضای هوایی زندگی کند که فرد آلوده سرفه کرده یا عطسه کند. اگر افراد دیگر هوای آلوده را تنفس کنند یا سطح آلوده را لمس کنند، سپس چشم، بینی یا دهان آنها را لمس کنند، می‌توانند آلوده شوند. سرخک به قدری مسری است که اگر فردی آن را داشته باشد، تا ۹۰ درصد افراد نزدیک به آن فرد که ایمنی ندارند نیز می‌توانند آلوده شوند.

علائم بیماری سرخک

اگر به ویروس سرخک مبتلا شوید، تا چند روز(حدود 10 تا 14 روز) هیچ علائمی را تجربه نخواهید کرد. یک “دوره نهفتگی” وجود دارد که در طی آن افراد بدون علامت هستند در حالی که ویروس قبل از ایجاد علائم در بدن تکثیر و پخش می‌شود. علائم و نشانه های سرخک به طور معمول شامل موارد زیر است:

● تب(اولین علامت تب بالا است)

● سرفه خشک

● آبریزش بینی

● گلو درد

● سردرد

درد عضلات و شکم

● حساسیت به نور

● تورم غدد لنفاوی

● چشم‌های پرخون

● عوارض رایج سرخک

● چشم ملتهب 

● بثورات پوستی

لکه‌های سفید ریز به نام لکه‌های کوپلیک نیز ممکن است حدود ۲ تا ۳ روز پس از اولین بروز علائم در دهان ظاهر شوند. چند روز پس از شروع علائم، راش‌های پوستی در سرتاسر بدن نمایان می‌شوند. راش‌ها معمولاً به صورت لکه‌های صاف و قرمز در خط مو ظاهر و سپس در سرتاسر صورت و بالای گردن پخش می‌شوند. در طی ۳ روز بثورات در بدن پخش می‌شود تا در نهایت به دست‌ها و پاها برسد. ممکن است در داخل لکه‌های قرمز برجستگی‌های کوچکی ایجاد شود. این لکه‌ها معمولا نزدیک به هم بوده و در مواقعی به هم متصل می‌شوند.

علل بیماری سرخک

سرخک یک بیماری بسیار مسری است که توسط ویروسی ایجاد می شود که در بینی و گلو کودک یا بزرگسال آلوده تکثیر می شود. سپس ، هنگامی که فردی مبتلا به سرخک است، سرفه ، عطسه یا صحبت می کند ، قطرات آلوده به هوا پاشیده می شوند ، جایی که افراد دیگر می توانند آنها را استشمام کنند.قطرات آلوده نیز ممکن است روی سطحی فرود بیایند ، جایی که برای چند ساعت فعال و مسری باقی می مانند. با قرار دادن انگشتان در دهان یا بینی یا مالش چشم ها پس از لمس سطح آلوده ، می توانید ویروس را منقبض کنید. حدود 90٪ افراد مستعدی که در معرض فردی با ویروس قرار می گیرند ، آلوده می شوند.

عوارض سرخک

● عفونت گوش

شایع‌ترین عارضه سرخک عفونت گوش یا اوتیت میانی است؛ اوتیت میانی منجر به درد گوش، کاهش شنوایی و تخلیه گوش در بزرگسالان می‌شود، اما کودکان ممکن است علائم دیگری از جمله سردرد، تب و از دست‌دادن تعادل را تجربه کنند. در بدترین موارد، سرخک می‌تواند باعث کاهش شنوایی دائمی شود.

● برونشیت ، حنجره یا کروپ

 سرخک ممکن است منجر به التهاب جعبه صدای شما (حنجره) یا التهاب دیواره های داخلی شود که مسیرهای اصلی عبور هوا از ریه ها (لوله های برونش) را پوشانده است. کروپ نوعی سرفه «پارس مانند» است که با مشکلات تنفسی همراه است.

ذات الریه عارضه شایع سرخک است. افراد مبتلا به سیستم ایمنی به خطر افتاده می توانند به خصوص به انواع خطرناک پنومونی مبتلا شوند که گاهی کشنده است.

● انسفالیت

یکی دیگر از علل مرگ ناشی از سرخک، آنسفالیت، التهاب مغز است. این بیماری در یک کودک از هر ۱۰۰۰ کودک مبتلا به سرخک رخ می‌دهد و همچنین می‌تواند باعث تشنج و در نتیجه منجر به ناشنوایی و عقب‌ماندگی ذهنی شود.

● مشکلات بارداری

 اگر باردار هستید ، باید مراقبت ویژه ای انجام دهید تا از سرخک جلوگیری کنید زیرا این بیماری می تواند باعث زایمان زودرس ، وزن کم هنگام تولد و مرگ مادر شود،سرخک در دوران بارداری ممکن است باعث از دست دادن جنین، زایمان زودرس یا وزن کم جنین هنگام تولد شود.

● سیستم ایمنی

سرخک سیستم ایمنی را سرکوب و باعث می‌شود برخی افراد مبتلا به سرخک یک یا چند عارضه را همزمان تجربه کنند. این عوارض در کودکان زیر 5 سال و بزرگسالان بالای 20 سال شایع‌تر بوده و ممکن است در افراد مبتلا به کمبود ویتامین A یا افرادی که توسط HIV/AIDS سیستم ایمنی ضعیفی دارند، بدتر باشد.

● اسهال

یکی دیگر از عوارض شایع سرخک است .اسهال می‌تواند منجر به کم آبی بدن شود.

● SSPE

افراد مبتلا به پانانسفالیت اسکلروزان تحت حاد (SSPE) پس از این که سرخک می‌گیرند یک بیماری بالقوه کشنده سیستم عصبی مرکزی می‌شوند که 7 تا 10 سال پس از ابتلا به سرخک ایجاد می‌شود. SSPE به دلیل تداوم ویروس در سیستم عصبی مرکزی ایجاد می‌شود و اغلب باعث اختلالات رفتاری می‌گردد. این اختلال ممکن است منجر به تشخیص اشتباه آن به عنوان یک مشکل روانی شود.

سایر عوارض نادر سرخک عبارت‌اند از:

۰ تشنج

۰ التهاب قرنیه (کراتیت)

۰ نابینایی

۰ سوء تغذیه

۰ تعداد پلاکت خون پایین

نحوه تشخیص سرخک چگونه است؟

به طور کلی، اگر پزشک کودکی را با تب، بثورات پوستی، آبریزش بینی و قرمزی چشم و معمولاً سابقه عدم واکسن زدن معاینه کند، به سرخک مشکوک می‌شود. یک آزمایش بالقوه که از یک سواب بینی یا دهانی می‌تواند فرآیند تشخیص را آسان‌تر کند.

تشخیص ممکن است همیشه آنقدر که به نظر می‌رسد ساده نباشد. بسیاری از پزشکان موفق به تشخیص بیماری سرخک پیش از نمایان شدن علائم اصلی نمی‌شوند. بنابراین گاهی اوقات با دیدن برخی از علائم شایع هم نمی‌توانند در مورد این موضوع نظر قطعی بدهند.

بسیاری از انواع بیماری‌های ویروسی دوران کودکی با بثورات پوستی همراه هستند، اما سرخک یافته‌های مشخصی دارد. اگر به داخل دهان فردی که سرخک دارد نگاه کنید، چیزی به نام لکه‌های کوپلیک می‌بینید که ابتلا به سرخک را تایید می‌کند.

مصونیت پس از ابتلا به سرخک

هنگامی که فرد از سرخک بهبود می‌یابد، مصونیت دارد و نمی‌تواند دوباره به آن مبتلا شود. شواهد زیادی وجود دارد که نشان می‌دهد عفونت سرخک حافظه ایمنی بدن را مختل می‌کند، ویروس سرخک می‌تواند 11 تا 73 درصد از آنتی‌بادی‌های مختلفی را که در برابر ویروس‌ها و باکتری‌هایی که فرد قبلاً نسبت به آن‌ها مصونیت داشته است، از جمله پاتوژن‌هایی مانند آنفولانزا و ویروس تبخال را از بین ببرد، این سرکوب سیستم ایمنی ممکن است تا دو تا سه سال طول بکشد.

راه‌های درمان سرخک

هیچ داروی خاصی برای درمان سرخک وجود ندارد. بنابراین، تنها واکسن می‌تواند در برابر این ویروس مقاومت داشته باشد. با این حال، در صورتی که مبتلا به سرخک شدید، باید تحت مراقبت‌های ویژه چه در خانه و چه در بیمارستان باشید.

● مراقبت در خانه

سرخک بیشتر با مراقبت‌های خانگی درمان می‌شود. کارهایی وجود دارد که می‌توانید برای کمک به کاهش علائم انجام دهید. مراقبت‌های زیر را در دوران بیماری توصیه می‌ شود :

۰ مسکن ها : از مسکن‌های بدون نسخه مانند استامینوفن (تیلنول) یا ایبوپروفن (ادویل، موترین) برای کاهش درد و تب استفاده کنید. هرگز نباید به کودکان و نوجوانان زیر ۱۶ سال که مبتلا به سرخجه یا سرخک هستند آسپرین داده شود، زیرا این امر با سندرم ری مرتبط است که می‌تواند به مغز و کبد آسیب برساند.

۰ مایعات زیاد بنوشید.

۰ تا حد امکان استراحت کنید.

۰ آنتی‌ بیوتیک‌ها :معمولا حدود ۳۰ درصد از افراد مبتلا به سرخک، یک یا چند عارضه از ویروس سرخک را تجربه می‌کنند که شامل عفونت‌های باکتریایی می‌شود. آنتی‌ بیوتیک‌ها ممکن است برای درمان عفونت گوش و چشم و ذات الریه ناشی از باکتری استفاده شوند.

۰ ویتامین A     : استفاده از ویتامین A به کودک ممکن است شدت سرخک را کاهش دهد.

● درمان‌های دیگر

۰ اقدامات حمایتی مختلف می‌تواند به کاهش شدت علائم و جلوگیری از ایجاد عوارض کمک کند. سرخک ممکن است باعث حساسیت به نور، التهاب چشم، قرمزی و آبریزش چشم شود. می‌توان از پارچه‌های نخی آغشته به آب برای پاکسازی ملایم پوسته شدن پلک‌ها و مژه‌ها استفاده کرد.

۰ اجتناب از نور، مانند بستن پرده‌ها، حساسیت به نور را کاهش می‌دهد.

۰ اسهال یکی از عوارض شایع سرخک است و می‌تواند منجر به کم آبی بدن شود. حفظ آب بدن با نوشیدن آب یا محلول آبرسانی خوراکی بسیار مهم است.

۰ تغذیه خوب

۰ استراحت در رختخواب

۰ استنشاق هوای مرطوب یا بخار برای تسکین سرفه

۰ مصرف نوشیدنی‌های گرم با لیمو یا عسل برای شل کردن مجاری تنفسی، شل شدن مخاط و تسکین سرفه (به نوزادان کمتر از یک سال عسل داده نشود)

پیشگیری از سرخک

کلید اصلی پیشگیری از سرخک واکسیناسیون است. از آنجایی که سرخک مسری‌ترین بیماری شناخته شده برای بشر است، باید ایمنی بسیار بالایی در برابر آن به دست آورید. با واکسن سرخک، اوریون و سرخجه (MMR) می‌توان از ابتلا به این بیماری پیشگیری کرد.

واکسن سرخک

واکسن سرخک حاوی سویه‌های زنده و ضعیف شده (تضعیف شده) ویروس سرخک است که مانند ویروس معمولی سرخک در افراد تکثیر می‌شود. این اساساً با تقویت سیستم ایمنی بدن شما کار می‌کند. هنگامی که سیستم ایمنی بدن با ویروس ضعیف شده در واکسن مواجه می‌شود، آنتی بادی‌هایی علیه آن تولید می‌کند. اگر در آینده آلوده شوید، همین آنتی بادی‌ها هستند که از شما در برابر ویروس سرخک با قدرت کامل محافظت می‌کنند.

واکسن سرخک ایمنی طولانی مدت ایجاد می‌کند و افراد واکسینه شده ویروس واکسن را منتقل نمی‌کنند.این واکسن به دو صورت تهیه می‌شود، هم به صورت تنها و هم در ترکیب با واکسن‌های دیگر، شامل واکسن سرخجه، واکسن اوریون و واکسن سرخک که با نام واکسن ترکیبی MMR عرضه و تزریق می‌شود.