برونشیت

برونشیت  (Bronchitis  ) به عنوان یک بیماری ریوی شناخته ‌می‌شود که تفاوت زیادی با دیگر بیماری‌‌های ریوی دارد  ، در این بیماری  لوله‌‌های حامل هوا  (برونش ) که  ریه ها را  به دهان و بینی متصل می کنند  دچارتورم و  التهاب ‌می‌شوند و مخاط غیر طبیعی‌‌‌ترشح ‌می‌کنند. احتمال بروز این بیماری هم در کودکان و هم در بزرگسالان وجود دارد و آن چیزی که اهمیت دارد، نحوه درمان و تشخیص این بیماری است.

انواع برونشیت

به طور کلی، دو نوع برونشیت وجود دارد که با نام حاد و مزمن شناخته ‌می‌شوند. علائم این دو بیماری با هم متفاوت‌‌‌‌اند. با این حال بهتر است قبل از هر گونه قضاوت در مورد این بیماری، به پزشک مراجعه کنید تا علائم بیماری شما به طور دقیق بررسی شود.

● برونشیت حاد یا کوتاه مدت

این نوع بیماری، شایع‌‌‌تر از برونشیت مزمن است. معمولا در اثر عفونت‌‌های ویروسی مثل سرماخوردگی، آنفلوانزا ایجاد ‌می‌شود و می تواند منشا ویروسی مشابه ی داشته باشد. دوره این بیماری بین 10 تا 14 روز است. معمولا تا هفته سوم، این بیماری درمان خواهد شد. دوره نقاهت بیماری برونشیت مزمن ‌می‌تواند در اثر سیگار کشیدن، طولانی مدت‌‌‌تر شود.

علائم  برو نشیت حاد :

○ سرفه با خلط یا بدون آن

○ ناراحتی یا درد در قفسه سینه

○ تب

○ یک سردرد خفیف و بدن درد

○ تنگی نفس

○ علائم معمولا بعد از چند روز یا چند هفته از بین می روند.

● برونشیت مزمن

این مدل از بیماری ریه، دارای سرفه‌‌های ‌‌‌‌خلط‌دار است که حداقل سه ماه در سال و برای دو سال متوالی ادامه داشته باشد. سرفه و التهاب ایجاد شده در اثر این بیماری، ‌می‌توانند ناشی از مواد تحریک کننده مانند دود تنباکو و یا سایر مواد تحریک کننده باشند.

Bronchitis  مزمن ‌می‌تواند باعث انسداد جریان هوا در ریه شود. به همین خاطر، جزء بیماری‌‌های انسدادی ریه است .

برونشیت مزمن علائمی مشابه برونشیت حاد دارد با ایتن تفاوت که این بیماری ادامه دار می باشد مثلا فردی  که به برونشیت مزمن مبتلاست که در مدت دو سال متوالی، حداقل در سه ماه از سال، روزانه سرفه پشت سر هم دارد.

علائم برونشیت

علائم و نشانه های برونشیت چه مزمن و چه حاد شامل این موارد است:

سرفه مداوم که احتمالا منجر به ایجاد خلط می شود

● خس خس سینه

● تب پایین و لرز

● احساس تنگی در قفسه سینه

● درد در گلو

● دردهایی در بدن

● تنگی نفس

فرد مبتلا به برونشیت ممکن است به سرفه مبتلا باشد که اگر بهبود لوله های برونش زمان زیادی طول بکشد، سرفه های وی چندین هفته یا حتی چند ماه ادامه دارد. 

علائم برونشیت مزمن می تواند در فواصل منظم عود کند. در بسیاری از افراد این اتفاق در ماههای زمستان می افتد.

با این وجود برونشیت تنها بیماری نیست که موجب ایجاد سرفه می شود. سرفه ای که از بین نمی رود می تواند نشانه آسم، ذات الریه، یا بسیاری از بیماری های دیگر باشد. افرادی که زمان زیادی است سرفه می کنند باید برای تشخیص بیماری به پزشک مراجعه کنند.

• علل ایتلا به برونشیت ؟
• 
  

● عامل ایجاد برونشیت حاد می تواند اینها باشد:

○ یک ویروس، برای مثال سرماخوردگی یا آنفلوانزا

○ یک عفونت باکتریایی

○ قرار گرفتن در معرض مواد تحریک کننده ریه مثل دود تنباکو، گرد و غبار، دود ها، بخارات و آلودگی هوا

○ افرادی  که ویروس یا باکتری باعث ایجاد التهاب در ریه آنها شده است

○ افرادی که  سیگار می کشند یا در معرض دود دست دوم سیگار هستند

○ افرادی  که به آسم یا یک آلرژی مبتلا هستند

○ راههای اجتناب از عفونت شامل شستن منظم دست ها و اجتناب از کشیدن سیگار و تنفس سایر ذرات است.

● عامل ایجاد برونشیت مزمن می تواند اینها باشد  :

○ تحریک مداوم و آسیب به بافت ریه و مجراهای هوایی  که شایع ترین دلیل آن کشیدن سیگار است

○ قرار گرفتن در معرض آلودگی هوا، گرد و خاک و دودهای ناشی از محیط به مدت طولانی

○ عوامل ژنتیکی

○ تکرار دوره های ابتلا به برونشیت حاد

○ سابقه بیماری نفسی یا بیماری رفلاکس مری به معده (GERD)

○ قرار گرفتن در معرض آفت کش ها

○ افرادی که بیماری آسم یا آلرژی دارند. 

انتقال بیماری

اگر برونشیت به دلیل یک عفونت باکتریایی یا ویروسی به وجود آمده باشد، احتمال انتقال عفونت به فرد دیگر از طریق قطرات ریز هنگام عطسه و سرفه امکان پذیر است.

برای کاهش خطر انتقال عفونت، فرد مبتلا باید:

●  دست هایش را مرتب بشوید

● در دستمال عطسه کند

● مراقبت بیشتری در مواجهه با خردسالان، سالمندان و کسانی داشته باشد که سیستم ایمنی ضعیف تری دارند.

عوارض ناشی از بیماری برونشیت

رایج ترین عارضه برونشیت ابتلا به ذات الریه است. این اتفاق وقتی می افتد که عفونت تا ریه ها منتشر شده باشد. در فردی که به ذات الریه یا پنومونی مبتلاست کیسه های هوا درون ریه پر از مایع می شوند. احتمال ابتلا به ذات الریه در سالمندان، افراد سیگاری، کسانی که بیماری زمینه ای دارند و افراد دارای سیستم ایمنی ضعیف بیشتر است. این وضعیت می تواند کشنده باشد و به توجه پزشکی بیشتری نیاز دارد.

پیشگیری از بیماری برونشیت

جلوگیری از ابتلا به برونشیت حاد یا مزمن همیشه امکان پذیر نیست اما چند راهکار می تواند مفید باشند :

● دوری یا ترک کامل سیگار

● اجتناب از محرک ها مانند سیگار، دودها، بخارات و آلودگی هوا

● پوشیدن ماسک برای پوشش بینی و دهان در زمانی که سطح آلاینده ها بالاست

● با شستن دست ها قرار گرفتن در معرض میکروب ها و باکتری ها را محدود می کند

● واکسیناسیون و تزریق برای پیشگیری از ابتلا به ذات الریه یا آنفلوانزا

برونشیت چگونه تشخیص داده ‌می‌شود؟

● معاینه فیزیکی وتاریخچه  پزشکی

معمولا در ابتدای مراجعه به پزشک، تاریخچه بیمار بررسی ‌می‌شود. همچنین، در رابطه با بیماری‌‌های زمینه ای و اینکه آیا سرما خورده اید و ... از شما سوال پرسیده خواهد شد.

مهم‌‌‌ترین روش برای تشخیص برونشیت، بررسی علائم این بیماری است که عبارتند از:

○ سرفه‌‌های مکرر

○ سرفه‌‌های ‌‌‌‌خلط‌دار

○ کمبود انرژی

○ احتمالا وجود صدای خس خس سینه هنگام تنفس

○ احتمالا وجود تب

○ تنگی نفس

●  آزمایشات

‌می‌توان برای تشخیص ویروس‌‌ها در‌‌‌ترشحات تنفسی از آزمایش خون نیز کمک گرفت.

● تصویر برداری

○ رادیوگرافی ریه برونشیت 

در صورتی که نیاز باشد، پزشک درخواست ‌می‌کند که از قفسه سینه عکس رادیوگرافی گرفته شود. با اینکه برونشیت علائم بالینی زیادی مثل خلط و سرفه های مداوم دارد اما باز معاینه بالینی برای تشخیص این بیماری کافی نیست، بنابراین رادیوگرافی از ریه یا همان ایکس ری امکان بررسی و تشخیص دقیق این بیمار به پزشک کمک می کند. بعد از رادیوگرافی پزشک میتواند با اطمینان کامل درمان شما را شروع کند.

معمولا اگر بیمار مبتلا به بیماری برونشیت باشد رادیوگرافی برونش و تیره شدن دیواره های برونش را نشان میدهد. این تیره شدن ها ناشی از ویروس ها و باکتری است و افزایش اندازه ریه هم میتواند از نشانه های برونشیت باشد.

○ عکس سی تی اسکن ریه برونشیت 

اگر پزشک با عکس گرفته شدن توسط رادیوگرافی(ایکس ری) موارد مشکوکی را مشاهده کند برای بررسی دقیق تر دستور انجام سی تی اسکن ریه را خواهد داد.در تصویر زیر، یک عکس سی تی اسکن مربوط به فردی که دارای بیماری برونشیت است را مشاهده ‌می‌کنید. در این عکس، برخی از برونش‌‌های ریه ملتهب شده‌‌‌‌اند و با علامت مشخص گردیده‌‌‌‌اند.

شباهت و تفاوت بین برونشیت و ذات‌الریه  (پنومونی )

● شباهت

از نظم علائم، هر دو بیماری برونشیت و پنومونی (همان ‌‌‌‌ذات‌الریه) مشابه همدیگر هستند.

هر دوی این بیماری‌‌های مربوط به ریه، دارای علائم مختلف از جمله سرفه، خستگی در قفسه سینه و ... خواهند بود.

 گاهی اوقات، برونشیت ‌می‌تواند به بیماری پنومونی تبدیل شود.

● تفاوت

بیماری Bronchitis ، لوله‌‌های برونش ریه را درگیر ‌می‌کند؛ ولی در بیماری ‌‌‌‌ذات‌الریه، آلوئول‌‌ها یا همان کیسه‌‌های هوایی تحت تاثیر قرار ‌می‌گیرند.

علائم پنومونی با وجود شباهت به علائم  برونشیت ، شدیدتر و بحرانی‌‌‌تر است. به طوری که این علائم ‌می‌توانند تهدید کننده زندگی باشند. به خصوص اگر این بیماری در گروه‌‌های سنی خطر و افراد مسن اتفاق بیفتد.

آیا برونشیت خطرناک است؟

برونشیت یک بیماری مربوط به ریه است که اکثر بیماران برونشیت سیگاری هستند، اولین اقدام برای درمان این بیماری تغییر سبک زندگی است.اگر دچار برونشیت مزمن شده است این بیماری قطعا برای سلامتی شما خطرناک است و باید تخت درمان پزشک قرار بگیرید و از قرارگرفتن در معرض دود سیگار یا مواد شیمیایی پرهیز کنید. بیماری های ریوی یکی از شایع ترین بیماری هایی است که منجر به مرگ می شود.

درمان برونشیت

برای درمان برونشیت، نیاز است که ابتدا نوع این بیماری تشخیص داده شود. پزشک بسته به شرایط بیمار و نوع بیماری، روش‌‌های مناسب برای درمان بیمار را اتخاذ خواهد کرد.

●  برونشیت حاد

اغلب اوقات، برونشیت حاد در عرض چند هفته خود به خود از بین می‌رود.  اما اگر عامل اصلی ابتلا به برونشیت باکتری باشد که البته نادر است، پزشک عموماً به بیمار آنتی بیوتیک می‌دهد. اگر بیمار آسم یا آلرژی داشته باشد، یا سینه او خس خس کند، ممکن است یک اسپری استنشاقی هم به او پیشنهاد شود. این اسپری به باز شدن راه‌های هوایی کمک قابل توجهی کرده و تنفس را آسان تر می‌کند.

برای کاهش علائم برونشیت حاد :

○ بیماران باید استراحت کافی داشته باشند.

○ دوش آب گرم نیز می‌تواند برای نرم شدن مخاط عالی باشد

○ نوشیدن مایعات

8 تا 12  لیوان در روز به رقیق شدن مخاط بیماران کمک می‌کند. به این ترتیب سرفه کردن آنها آسان تر می‌شود.

○ مصرف داروی سرفه  

 سرفه برای خارج کردن مخاط از لوله های برونش سودمند است اما دارو می تواند تسکینی برای سرفه باشد برای مثال در شب مانند شربت  گایافنزین  که مخاط را نرم می کند تا راحت‌ تر سرفه کنید.

○ مصرف مسکن ها 

آسپرین، ایبوپروفن یا ناپروکسن و استامینوفن درد و تب  را کاهش می‌دهند.( از دادن آسپرین به کودکان باید جداً خودداری کرد)

○ استفاده از دستگاه بخور (رطوبت ساز)

 با این دستگاه مخاط داخل ریه شل شده، جریان هوا به ریه باز شده و صدای خس خس سینه بهتر می شود.

( قبل از دادن هر گونه داروی سرفه به کودکان با پزشک اطفال مشورت کرد)

● برونشیت مزمن

با توجه به اینکه این بیماری، در گروه بیماری‌‌های انسدادی ریه قرار ‌می‌گیرد، به سختی درمان ‌می‌شود.

برای درمان برونشیت این افراد هم داروهایی وجود دارد که شامل موارد زیر هستند:

○ داروهایی مانند آنتی بیوتیک‌ها، ضد التهاب‌ها و گشاد کننده‌های لوله‌های برونش برای باز کردن راه‌های هوایی قابلیت استفاده دارند.

○ یک دستگاه پاک‌ کننده مخاط که به بیمار کمک می‌کند تا خلط‌های موجود در ریه و برونش‌ها را راحت‌ تر سرفه کند.

○ اکسیژن تراپی یک راه حلی است که بیمار با کمک آن می‌تواند بهتر نفس بکشد.

○ فیزیوتراپی : توانبخشی ریوی، یک برنامه ورزشی است که به بیمار کمک می‌کند راحت تر نفس بکشد و بیشتر ورزش کند.

● شیوه زندگی و درمان‌های خانگی

 اقدامات خودمراقبتی زیر را امتحان کنید:

○ از استفاده از مواد تحریک کننده ریه خودداری کنید.

○ از سیگار کشیدن خودداری نمایید.

○ زمانی که هوا آلوده است یا در معرض مواد محرک مانند رنگ یا پاک کننده‌های خانگی با دود قوی قرار دارید، از ماسک استفاده کنید.

○ از یک مرطوب کننده بهره مند شوید.

○ هوای گرم و مرطوب به تسکین سرفه و نرم شدن مخاط در مجاری تنفسی شما کمک می‌کند.

○ حتماً رطوبت ساز (دستگاه بخور) را طبق توصیه‌های سازنده تمیز کرده تا از رشد باکتری‌ها و قارچ‌ها در ظرف آب جلوگیری شود.

○ ماسک صورت را در بیرون از منزل یا محل کار مورد استفاده قرار دهید.

○ اگر هوای سرد سرفه شما را تشدید می‌کند و باعث تنگی نفس می‌شود، قبل از بیرون رفتن از خانه ماسک صورت بزنید.

●  خوراکی‌های مفید

○ زنجبیل

 زنجبیل اثر ضد التهابی در برابر عفونت‌های تنفسی داشته باشد.

○ سیر

خواص درمانی مؤثری از رشد ویروس برونشیت عفونی جلوگیری می‌کند.

○ زردچوبه

 زردچوبه در مبارزه با برونشیت به خوبی عمل کند. از جمله خواص زردچوبه می‌توان به اثرات ضد ویروسی، ضد باکتریایی و ضد التهابی اشاره کرد.

○ دمنوش آویشن

دمنوش آویشن در تسریع روند درمان بسیار مؤثر است .  

○ عسل

خوردن عسل مصرف ۲ قاشق پر عسل می تواند به کاهش علائم سرفه کمک نماید.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم

اکثر افراد مبتلا به برونشیت می توانند با استراحت در خانه، مصرف داروی ضدالتهاب و نوشیدن مایعات فراوان بهبود یابند. با این حال وقتی شخصی علائم زیر را مشاهده کرد باید به دکتر مراجعه کند:

● سرفه ای که بیش از سه هفته طول کشیده است

● تبی که ۳ روز یا بیشتر طول کشیده است

● وجود خون در مخاط و خلط

● تنفس سریع، درد قفسه سینه یا هردو

● خواب آلودگی یا گیجی

● بازگشت مجدد بیماری یا بدتر شدن نشانه های آن

● هر کسی که بیماری قلبی یا ریوی دارد در صورت شروع علائم برونشیت باید به پزشک مراجعه نماید.