بیماری آسم چیست؟

آسم یک بیماری طولانی مدت است که مجاری تنفسی را تحت تاثیر قرار می دهد. این بیماری باعث تنگی و التهاب راه های هوایی و افزایش تولید مخاط می شود در نتیجه، پوشش مجاری تنفسی شما متورم شده و عضلات اطراف آن‌ها سفت شوند.

 همین موضوع باعث می‌شود که هوای کمتری وارد شش‌ها شود. در این وضعیت می‌تواند تنفس را دشوار کرده و باعث سرفه، صدای سوت (خس خس) هنگام تنفس و تنگی نفس شود. به طور معمول با هر نفس کشیدن، هوا از طریق بینی یا دهان به داخل گلو و مجاری هوایی شما وارد شده و در نهایت به ریه‌ها می‌رسد.

این اتفاقات سبب بروز حملات آسم می‌شود که با سرفه‌های شدید و احساس گرفتگی در قفسه‌ی سینه همراه است. حملات آسم معمولاً کوتاه مدت هستند و هر حمله، از چند دقیقه تا چند ساعت طول می‌کشد.

انواع مختلفی از آسم وجود دارد و عوامل مختلفی می‌توانند باعث بروز آسم شوند یا حمله حاد ایجاد کنند.

انواع آسم

انواع مختلفی از آسم وجود دارد. شایعترین نوع آن آسم برونشیال است که برونش‌های ریه را تحت تأثیر قرار می‌دهد. اشکال دیگری از آسم شامل آسم در دوران کودکی و آسم در بزرگسالان است. در آسم بزرگسالان، علائم حداقل تا ۲۰ سالگی ظاهر نمی‌شوند. در ادامه به سایر انواع خاص آسم اشاره شده است:

♦ آسم آلرژیک

آلرژن‌ها باعث ایجاد این نوع رایج از آسم می‌شوند. این‌ها ممکن است شامل موارد زیر باشند:

اجزای بدن حیوانات خانگی مانند گربه‌ها و سگ‌ها

 . انواع مواد غذایی

. گرده گل

. گرد و خاک

. علائم آسم آلرژیک اغلب همزمان با آلرژی‌های فصلی بروز می‌کند.

♦ آسم غیر آلرژیک

مواد تحریک‌کننده موجود در هوا که ارتباطی با بروز آلرژی ندارند، باعث ایجاد این نوع آسم می‌شوند. این مواد تحریک‌کننده ممکن است شامل موارد زیر باشند:

. سوزاندن چوب

. دود سیگار

. هوای سرد

. آلودگی هوا

. بیماری‌های ویروسی

. خوشبو‌کننده‌های هوا

. محصولات تمیزکننده خانگی

. عطرها

♦ آسم شغلی

شغلی نوعی آسم است که در اثر عوامل محرک موجود در محیط کار بروز می‌کند. این‌ها معمولا شامل موارد زیر است:

. گرد و خاک

. رنگ

. گازها

. مواد شیمیایی صنعتی

پروتئین‌های حیوانی

.  لاتکس

این مواد تحریک‌کننده می‌توانند در طیف وسیعی از صنایع مانند کشاورزی، منسوجات، نجاری و تولیدی وجود داشته باشند.

♦ انقباض برونش ناشی از ورزش (EIB)

انقباض برونش ناشی از ورزش (EIB) معمولاً در عرض چند دقیقه از شروع ورزش و تا ۱۵دقیقه بعد از فعالیت بدنی افراد را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این بیماری قبلاً به‌عنوان آسم ناشی از ورزش (EIA) شناخته شده بود. تا ۹۰ درصد افراد مبتلا به آسم نیز EIB را تجربه می‌کنند اما معمولا همه افراد مبتلا به EIB انواع دیگری از آسم را ندارند.

♦ آسم ناشی از آسپرین

آسم ناشی از آسپیرین (AIA)، بیماری تنفسی تشدید شده با آسپیرین (AERD) نیز نامیده می‌شود و معمولاً شدید است. با مصرف آسپرین یا (داروی ضد التهاب غیرNSAID  استروئیدی) مانند ناپروکسن یا ایبوپروفن ایجاد می‌شود. علائم آن ممکن است در عرض چند دقیقه یا چند ساعت شروع شوند. این بیماران معمولا پولیپ بینی نیز دارند.

حدود ۹ درصد افراد مبتلا به آسم به AIA مبتلا هستند. معمولاً در بزرگسالان بین ۲۰ تا ۵۰ سال به طور ناگهانی ظهور می‌کند.

♦ آسم قلبی

آسم قلبی معمولا عارضه‌ای است که با نارسایی قلبی بروز می‌کند و علائم آسم قلبی شامل سرفه، تنگی نفس، خلط پشت گلو، مشکلات تنفسی و غیره است.

♦ آسم شبانه

در این نوع آسم، علائم در شب بدتر می‌شوند. محرک‌هایی که در شب باعث بروز آن می‌شوند عبارتند از:

. سوزش سردل

. استشمام موی حیوانات خانگی

. غبار

. تغییر چرخه خواب طبیعی بدن

♦ آسم نوع سرفه (CVA)

آسم نوع سرفه (CVA) علائم کلاسیک آسم مانند خس خس سینه و تنگی نفس را ندارد. معمولا به‌صورت سرفه خشک و مداوم خود را نشان می‌دهد. اگر درمان نشود، CVA می‌تواند به حملات کامل آسم منجر شود که سایر علائم شایع آن را نیز شامل می‌شود.

ممکن است این ابهام در ذهن شما شکل بگیرد که علائم آسم عصبی چیست؟ این نوع آسم اکثرا بعد از یک شوک عصبی در قالب تنگی نفس، ایست تنفسی و بی‌حالی خود را نشان می‌دهد.

علائم آسم

علائم آسم در افراد مختلف متفاوت است. ممکن است حملات آسم به ندرت اتفاق بیافتند و علائم را فقط در زمان‌های خاص مانند هنگام ورزش کردن داشته باشید یا بالعکس با علائم مداوم مواجه شوید. معمولا علائم آسم در جوانان و افراد مسن عبارتند از:

▪ سرفه‌ خشک یا همراه با خلط اندک (مخصوصاً هنگام خندیدن یا تحرکات شدید)

▪ خس‌خس سینه (ويزينگ)

▪ تنگی‌ نفس

▪ احساس درد در قفسه سینه

▪ خستگی

▪ خس خس سینه در هنگام بازدم که نشانه شایع آسم در کودکان است

▪ مشکل خواب ناشی از تنگی نفس، سرفه یا خس خس سینه

▪ حملات سرفه یا خس خس سینه که در اثر ابتلا به ویروس تنفسی مانند سرماخوردگی یا آنفولانزا بدتر می‌شوند

▪ مشکل در صحبت کردن

 از نشانه‌هایی که احتمالاً آسم شما در حال بدتر شدن است و سبب بروز حمله آسم شوند. حملات می توانند به طور ناگهانی شروع شوند و از خفیف تا تهدید کننده زندگی متغیر باشند.

  می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

▪ علائم و نشانه‌های آسم بیشتر و آزار دهنده‌ تر شده است

▪ تنگی نفس شما بدتر شده است و نیاز به استفاده مکرر از دستگاه‌های استنشاقی برای تسکین سریع دارید

▪ افزایش تولید مخاط

افرادی که علائم شدید را تجربه می کنند نیاز به مراقبت فوری پزشکی دارند. پزشک می‌تواند درمان‌های مناسب را تجویز کند و بهترین راه‌ها را برای مدیریت علائم آسم به فرد توصیه کند.

علل بروز آسم چیست؟

عوامل ژنتیکی و محیطی هر دو نقش مهمی در بروز آسم  ایفا کنند.

برخی از عوامل، مانند حساسیت به یک آلرژن، ممکن است هم علت و هم محرک باشد. سایر علل به قرار ذیل است:

♦ بارداری

بر اساس یک مطالعه، به نظر می رسد سیگار کشیدن در دوران بارداری خطر ابتلای جنین به آسم را در مراحل بعدی زندگی افزایش می دهد. برخی از زنان نیز در دوران بارداری تشدید علائم آسم را تجربه می کنند.

♦ چاقی

میزان سطوح آسم در افراد چاق نسبت به دیگر افراد بیشتر  وجود دارد. همچنین می توان گفت ، افراد چاق که وزن کم میکنند  بهبودهایی در علائم آسم آنها مشاهده شده است .

♦ آلرژی

آلرژی زمانی ایجاد می شود که بدن فرد نسبت به یک ماده خاص حساس شود. پس از ایجاد حساسیت، هر بار که فرد با ماده تماس پیدا می کند، مستعد واکنش آلرژیک خواهد شد.

همه افراد مبتلا به آسم آلرژی ندارند. در افراد مبتلا به بیماری آلرژیک، قرار گرفتن در معرض آلرژن های خاص می تواند علائم را ایجاد کند.

♦ سیگار کشیدن

سیگار کشیدن می تواند علائم آسم را تحریک کند. آسم، حتی بدون سیگار کشیدن، می تواند به ریه ها آسیب برساند. این می تواند خطر ابتلا به بیماری های ریوی مرتبط با دخانیات، مانند بیماری مزمن انسدادی ریه را افزایش دهد و می تواند علائم را شدیدتر کند.

• ♦ فاکتورهای محیطی

آلودگی هوا، چه در داخل خانه و چه در خارج از آن، می تواند بر ایجاد و محرک های آسم تأثیر بگذارد.

♦ عوامل ژنتیکی

شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد آسم در خانواده‌ها دیده می‌شود. در برخی موارد، تغییرات اپی ژنتیکی مسئول هستند. این زمانی رخ می دهد که یک عامل محیطی باعث تغییر ژن می شود.

♦ عوامل هورمونی

علاوه بر این، علائم ممکن است بسته به مرحله تولید مثل و نقطه چرخه قاعدگی زنان متفاوت باشد. به عنوان مثال، در طول سال های باروری، علائم آسم ممکن است در طول قاعدگی در مقایسه با سایر زمان های ماه بدتر شود. پزشکان به این بیماری، آسم قبل از قاعدگی می گویند. با این حال، در دوران یائسگی، علائم آسم ممکن است بهبود یابد.

فعالیت هورمونی ممکن است بر فعالیت سیستم ایمنی تأثیر بگذارد و در نتیجه باعث ایجاد حساسیت در مجاری هوایی شود.

♦ آلاینده‌ها و محرک‌های هوا مانند دود

♦ سدیم

♦ سولفیت‌ها و مواد نگهدارنده موجود در انواع غذاها و نوشیدنی‌ها مانند میگو، میوه خشک، سیب زمینی فرآوری شده و آبجو

♦ ابتلا به بیماری ریفلاکس معده (GERD) که در آن برگشت اسید معده به مری رخ می‌دهد

♦ محرک‌های دارویی

بعضی افراد که آسم دارند،به مصرف آسپرین یا برخی داروهای ضد التهابی حساس می‌باشند و مصرف آن در این افراد باعث ایجاد حمله آسم می‌شود. مصرف داروهای خاصی از جمله مسدود‌کننده‌های بتا، آسپرین و داروهای ضد التهاب غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن و ناپروکسن

♦ عوامل شغلی

 در برخی موارد استنشاق ماده‌ای که به طور مرتب در محیط کار وجود دارد باعث ایجاد آسم می‌شود که این حالت را آسم شغلی می‌نامند

♦ عفونت‌ها

عفونت‌های تنفسی شایع‌ترین علت ایجاد کننده حملات حاد آسم می‌باشند.تحقیقات نشان داده‌است که عفونت‌های تنفسی با منشا ویروسی، باعث حمله حاد آسم می‌شوند و شواهدی وجود ندارد که نشان دهد عفونت‌های باکتریایی نقشی در این پدیده دارند.

♦ ورزش

فعالیت فیزیکی می‌تواند باعث بروز آسم شود و همچنین ممکن است حمله آسم را تشدید نماید. استنشاق هوای سرد در ضمن ورزش به طور قابل ملاحظه‌ای باعث افزایش شدت حملات آسم می‌شود، در صورتی که استنشاق هوای گرم و مرطوب ممکن است باعث کاهش و یا قطع حمله آسم گردد.

♦ فشارهای عصبی

 در حال حاضر اطلاعات فراوانی وجود دارد که نشان می‌دهد عوامل روانی قادرند سبب تشدید یا تخفیف بیماری آسم شوند

تشخیص آسم در بزرگسالان

♦ معاینه فیزیکی

پزشک از فرد در مورد علائم، سابقه پزشکی خانوادگی و سابقه پزشکی شخصی او سوال خواهد کرد. همچنین معاینه فیزیکی انجام می شود و ممکن است آزمایشات دیگری نیز انجام دهند. پزشک تشخیص می دهد که آسم خفیف، متناوب، متوسط یا شدید است. همچنین سعی می کنند نوع آن را شناسایی کنند.

افراد می توانند گزارشی از علائم و محرک های احتمالی خود داشته باشند تا به پزشک در تشخیص دقیق کمک کنند. این گزارش می تواند شامل اطلاعاتی در مورد محرک های بالقوه در محل کار باشد.

بخش‌های زیر به بررسی برخی آزمایش‌های دیگر می‌پردازد که ممکن است پزشک برای کمک به تشخیص آسم انجام دهد.

♦ معاینه بدنی

پزشک بر روی دستگاه تنفسی فوقانی، قفسه سینه و پوست تمرکز خواهد کرد و به علائم خس خس گوش می دهد که می تواند نشان دهنده انسداد راه هوایی و آسم باشد.

همچنین پزشک موارد زیر را بررسی خواهد کرد:

. آبریزش بینی

. مجاری بینی متورم

. هر گونه توده در داخل بینی

. همچنین پوست را برای علائم اگزما یا کهیر بررسی می کنند.

♦  آزمایشات آسم

پزشک ممکن است آزمایش عملکرد ریه را برای ارزیابی میزان عملکرد ریه ها انجام دهد.

♦ تست ریه

تست اسپیرومتری نمونه ای از تست عملکرد ریه است. فرد باید نفس عمیق بکشد و سپس با فشار هوا را وارد لوله کند. این لوله به دستگاهی به نام اسپیرومتر متصل می شود که نشان می دهد فرد چقدر هوا را استنشاق و بازدم می کند و سرعت بیرون راندن هوا از ریه ها را نشان می دهد. سپس پزشک این نتایج را با نتایج یک فرد که سن مشابهی دارد اما آسم ندارد مقایسه می‌کند.

برای تأیید تشخیص، پزشک ممکن است داروی گشادکننده برونش را به فرد بدهد – برای باز کردن مجاری هوا – و آزمایش را تکرار کند. این آزمایش ممکن است برای کودکان خردسال مناسب نباشد. درعوض، پزشک ممکن است داروهای آسم را برای ۴ تا ۶ هفته تجویز کند و هرگونه تغییر در علائم آنها را کنترل کند.

♦ تست های دیگر

سایر آزمایشات برای تشخیص عبارتند از:

. یک تست چالشی. این آزمایش به پزشک اجازه می‌دهد تا چگونگی تأثیر هوای سرد یا ورزش بر تنفس فرد را ارزیابی کند.

. خراش پوست. پزشک می تواند از این آزمایش برای شناسایی یک آلرژی خاص استفاده کند.

. آزمایش هایی برای رد سایر شرایط،  آزمایش‌های خلط، عکس‌برداری با اشعه ایکس و سایر آزمایش‌ها می‌توانند به رد کردن سینوزیت، برونشیت و سایر شرایطی که می‌توانند بر تنفس فرد تأثیر بگذارند کمک کنند.

 و نیز وجود بیش از یکی از علائم آسم در بیمار به‌ ويژه اگر علائم با شرايط زير همراه باشند:

. مكرر و عودكننده باشند.

. در شب و اوايل صبح بدتر شوند.

. با ورزش يا عوامل ديگر مانند سرما، حيوانات خانگی، هوای مرطوب، دود، بوی تند، و … ايجاد و يا بدتر شوند.

. در شرايط غير از سرماخوردگی نيز رخ دهند.

. با مصرف بعضي از داروها نظير آسپرين يا بتابلوكرها (مانند پروپرانولول) ايجاد يا بدتر شوند.

. سابقه و استعداد بالای آلرژی فردی و خانوادگی وجود داشته باشد.

. علائم پس از درمان مناسب ضد آسم برطرف شوند.

درمان آسم در بزرگسالان

بهترین روش درمان آسم بزرگسالان حذف عوامل تحریک‌کننده در محیط زندگی مبتلایان به این بیماری است. البته در کنار این مورد، پزشکان داروهایی را نیز برای درمان آسم تجویز می‌کنند و  درمان آسم  معمولاً شامل شناخت عوامل محرک آسم، برداشتن گام‌هایی برای جلوگیری از عوامل محرک و پیگیری روند تنفسی بدن برای اطمینان از اثر داروهای مصرفی در کنترل علائم بیماری است. 

به‌طور کلی داروهای مورد استفاده برای درمان آسم را می‌توان به سه دسته تقسیم کرد:

♦ داروهای تسکین‌دهنده

این داروها را اصطلاحاً داروهای گشادکننده برونش (متصل‌کننده نای به راه‌های هوایی ابتدای شش) می‌نامند که به صورت استنشاقی (اسپری) مصرف می‌شوند. داروهای تسکین‌دهنده باعث شل شدن عضلات دیواره‌ی راه‌های هوایی شده و جریان هوا را در این مجاری به صورت طبیعی برقرار می‌سازند.

♦ داروهای پیشگیری‌کننده

داروهای پیش‌گیری‌کننده آسم با کاهش التهاب در مجاری هوایی باعث کاهش تحریک‌پذیری آن‌ها می‌شوند. این داروها برخلاف داروهای تسکین‌دهنده باید به صورت منظم و معمولاً روزی دو‌بار مصرف شوند.

♦ داروهای اورژانسی

در زمان بروز آسم حاد، دو روش اورژانسی برای آن در دسترس است:

. استفاده از مقادیر زیاد داروهای تسکین‌دهنده

. استفاده از مقادیر زیاد یک داروی ضد التهاب

توصیه‌هایی برای افراد دچار آسم

 ♦ توصیه‌ها

اگر دچار آسم هستید:

▪ درصورتی‌که داروی خاصی برای شما تجویز شده است فقط همان دارو را طبق دستور پزشکتان و تا زمان تعیین‌شده مصرف کنید.

▪ درمان آسم در اغلب موارد نیاز به مصرف آنتی‌بیوتیک ندارد، بنابراین از مصرف خودسرانه این داروها جدا خودداری کنید.

▪ از ترکیبات گیاهی ناشناخته به‌عنوان دارو استفاده نکنید.

▪ از مصرف خود‌سرانه داروهایی که باعث بروز حمله آسم می‌شوند(‌مثل: آسپرین) خودداری کنید.

▪ اسپری‌هایی مثل سالبوتامول معمولاً اثر فوری دارند و برای درمان سریع علائم به کار می‌روند. بنابراین باید همواره و در هر شرایطی یکی از آن‌ها را همراه خود داشته باشید.

▪ از ورزش کردن در هوای سرد خودداری کنید

▪ از برخورد و تماس با مواد آلرژن یا حساسیت‌زا خودداری کنید.

▪ از ملحفه و لباس‌های کاملاً نخی استفاده کنید.

▪ خود را در معرض دود دخانیات قرار ندهید.

▪ اصول بهداشتی و پیشگیری از بروز بیماری‌های عفونی را کاملاً رعایت کنید تا دچار سرماخوردگی و آنفلوانزا نشوید. ابتلا به این بیماری‌ها باعث بدتر شدن علائم آسم می‌شوند .

▪ از استرس و اضطراب و فشارهای روانی و هیجانات عاطفی دوری کنید.

▪ افراد خانواده و دوستان و همکاران نزدیک خود را از وضعیت بیماری‌تان آگاه کنید و به آن‌ها کاملاً آموزش دهید در صورت بروز حمله تنفسی چگونه به شما کمک کنند.

♦  ترک سیگار

یکی از مهم ترین عواملی که بر شدت بیماری تاثیر می گذارد مصرف سیگار است.

♦ مدیریت روزانه

♦ پیشگیری روزانه از آسم شامل :

.  مصرف داروهای تجویز شده است.

. نظارت بر علائم هر روز و تشخیص علائم تشدید بسیار حیاتی و  درمان علائم در اسرع وقت

. کاهش قرار گرفتن در معرض محرک های ریه و آلرژن ها

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم:

در صورت مواجهه با شرایط زیر حتما به پزشک مراجعه کنید:

▪  اگر مرتبا سرفه می‌کنید یا خس خس سینه دارید که بیش از چند روز طول می‌کشد. درمان به‌موقع آسم ممکن است از آسیب طولانی‌مدت ریه جلوگیری کرده و به بهتر شدن وضعیت با گذشت زمان کمک کند.

▪  بعد از تشخیص اگر می‌دانید که به آسم مبتلا هستید، کنترل طولانی‌مدت دقیق تحت نظر پزشک به شما کمک می‌کند روزبه‌روز احساس بهتری داشته باشید و می‌تواند از بروز حملات تهدیدکننده آسم جلوگیری کند.

. اگر به نظر می‌رسد داروی شما علائم را تسکین نمی‌دهد یا اگر باید بیشتر از دستگاه استنشاقی تسکین‌دهنده سریع خود استفاده کنید، بلافاصله با پزشک خود تماس بگیرید.

▪  بدون مشورت با پزشک بیشتر از مقدار تجویز شده دارو مصرف نکنید. استفاده بیش‌ازحد از داروهای آسم می‌تواند عوارض جانبی ایجاد کند و ممکن است آسم شما را بدتر کند.

▪ وضعیت بیماری آسم اغلب با گذشت زمان تغییر می‌کند. به طور منظم با پزشک خود ملاقات و در مورد علائم خود صحبت کنید تا هرگونه اصلاح در روند درمان ایجاد شود.

▪ حملات شدید آسم می‌تواند برای شما تهدیدکننده زندگی باشد. با پزشک خود صحبت کنید تا زمانی‌که علائم و نشانه‌های شما بدتر می‌شوند یا به درمان اضطراری نیاز دارید، چه کاری باید انجام دهید. معمولا علائم اورژانسی آسم عبارتند از:

▪ بدتر شدن سریع تنگی نفس یا خس خس سینه

▪ حتی پس از استفاده از دستگاه استنشاقی تسکین‌دهنده سریع، بهبودی حاصل نشده است

▪ تنگی نفس در هنگام انجام حداقل فعالیت بدنی