فلج اطفال

فلج اطفال. فلج اطفال یا پولیو (پولیومیلیت) یک بیماری عفونی ویروسی  که در اثر ویروس پولیو ایجاد می‌شود .این بیماری بشدن واگیر دار می باشد و در اثر تماس با شخص مبتلا به عفونت (عمدتاً به صورت تماس مدفوعی – دهانی) منتقل می‌شود. ویروس از طریق دهان یا دستگاه تنفسی وارد بدن شده و در حلق و روده‌ها تکثیر می‌شود. همچنین امکان دارد این ویروس در اثر سرفه یا عطسه فرد مبتلا به عفونت منتقل شود. امکان انتقال این بیماری از طریق استفاده از اشیاء آلوده به ویروس و سپس قرار دادن دست در دهان نیز امکان‌پذیر است. آلودگی غذا یا آب در اثر عدم رعایت بهداشت یا وجود شرایط غیر بهداشتی نیز با ابتلا به فلج اطفال مرتبط می‌باشند. ویروس می‌تواند از طریق جریان خون حرکت کرده و امکان دارد وارد دستگاه عصبی مرکزی (طناب نخاعی و مغز) شود و سبب ایجاد ضعف عضلانی، فلج و حتی در برخی از موارد باعث مرگ شود.ویروس از طریق مدفوع از بدن خارج می‌شود. فلج اطفال در مواردِ پارالیتیک (فلج‌کننده)، خطرناک می‌باشد؛ چرا که در این حالت عضلات مورد نیاز برای تنفس نمی‌توانند به صورت طبیعی عمل کنند.

چه کسانی در معرض ابتلا به فلج اطفال می‌باشند؟ 

● افراد در هر سنی به فلج اطفال مبتلا شوند.

● افرادی که واکسن بیماری فلج اطفال را تزریق نکرده باشند،

● افرادی که  دستگاه ایمنی ضعیفی دارند مانند افراد مبتلا به ویروس اچ آی وی

● نوزادان

● کودکان

●  افراد سالخورده

●  زنان حامله

● کودکان در سن ۵ سالگی (یا کمتر از سن ۵ سال) بیشتر از دیگران در معرض ابتلا به فلج اطفال هستند.

علائم بیماری فلج اطفال 

اکثر افراد مبتلا به فلج اطفال هیچ نشانه‌ای از خود بروز نمی‌دهند که به این، فلج اطفال بی‌نشانه می‌گویند. افراد مبتلا به این بیماری حتی بدون داشتن نشانه هم، باز ویروس را انتقال می‌دهند و باعث ایجاد عفونت در دیگران می‌شوند.

 فلج اطفال غیرفلجی

● تب

● سر درد

● حالت تهوع

● خستگی

● گلو درد

● درد در دست‌ها و پاها

● سفتی و خشکی گردن

● این علائم معمولاً به مدت ۲ تا ۵ روز ادامه دارند و سپس رفع می‌شوند.

 فلج اطفال فلجی

● البته در تعداد کمی از افراد به سبب آسیب‌دیدگی طناب نخاعی و مغز، علائم شدیدتری ایجاد می‌شوند. این علائم عبارتند از:

● خواب‌رفتگی اندام‌ها : احساس گزگز یا سوزن سوزن شدن در پاها و دست‌ها     

● مننژیت : عفونت پوشش اطراف مغز و طناب نخاعی

●  فلج : حدود کمی  از موارد ابتلا، ممکن است به فلج اطفال فلجی (Paralytic polio) تبدیل شوند. فلج اطفال فلجی منجر به فلج نخاع (فلجی نخاعی)، مغز استخوان (فلجی بولبار) یا هر دو (بولبار نخاعی) می‌شود.

عوامل خطر ساز در  افراد بزرگسال

● سفر به مناطقی که بیماری فلج اطفال همچنان در آن وجود دارد.

● کار در آزمایشگاهی که نمونه‌های آلوده به ویروس فلج اطفال را بررسی می‌کنند.

● در تماس بودن با بیماران مبتلا به فلج اطفال یا افرادی که احتمالاً در تماس با افراد آلوده به ویروس فلج اطفال هستند.

● افراد بزرگسال در شرایط فوق بایستی از یک نوبت تقویتی واکسن فلج اطفال استفاده کنند.

عوارض ناشی از فلج اطفال

فلج اطفال، ممکن است حتی پس از بهبودی، عود کند. این بیماری می تواند پس از ۱۵ تا ۴۰ سال دوباره بروز کند. در اثر فلج عضلانی و ناهنجاری در لگن و پاها ناشی از فلج اطفال امکان دارد مشکلات جسمانی شدید ایجاد شوند. فلج اطفال می‌تواند باعث ایجاد عوارض شدیدی در اعضای بدن مانند ریه‌ها، روده‌ها، کلیه و قلب شود. همچنین امکان دارد بیمارانی که با وجود ابتلا به این بیماری زنده می‌مانند، سندرم پس از فلج اطفال ایجاد شود. علائم این سندرم شامل :

● درد در مفاصل و خستگی

● کاهش قدرت تمرکز و حافظه

● ضعف عضلانی (آتروفی) در تعداد کمی از افراد

● دشواری در بلع غذا و خستگی بلندمدت

● زود خسته شدن و از پا در آمدن

● آپنه خواب یا مشکلات تنفسی مرتبط با خواب

● کاهش تحمل سرما

● ضعیف تر شدن عضلاتی که قبلا ضعیف شده بودند.

نحوه تشخیص فلج اطفال 

● پزشک علائم بیماری و سابقه پزشکی بیمار را ارزیابی می‌کند و همچنین از معاینه بدنی استفاده می‌کند.

● آزمایشات

● علائم فلج اطفال مشابه بیماری‌های ویروسی دیگر باشد، بنابراین بایستی جهت تشخیص بیماری از آزمایش استفاده شود. در صورت احتمال ابتلا به فلج اطفال، از آزمایش مدفوع و کشت ترشحات گلو استفاده می‌شود.

● امکان دارد از آزمایش خون نیز استفاده شود.

● ممکن است برای بررسی احتمال عفونت فلج اطفال، پزشک از پونکسیون کمری جهت ارزیابی مایع مغزی – نخاعی  استفاده کند.

راه‌های درمان فلج اطفال 

جهت مهار بیماری فلج اطفال، علائم این بیماری بایستی کنترل شوند. هدف از درمان  این بیماری حفظ و تقویت عملکردهای بدن و کاهش احتمال بروز مشکلات بلندمدت می‌باشد. در طول دوره درمان، بدن نیز به مبارزه با عفونت ادامه می‌دهد.پزشک‌ها فقط می‌توانند نشانه‌ها را درمان کنند و متأسفانه عفونت روند خودش را طی می‌کند. اما ازآنجایی‌که درمانی برای این بیماری وجود ندارد، بهترین راه برای مقابله با آن، واکسن فلج اطفال است:

● درمان پزشکی 

○  جهت تسکین علائمی مانند تب، سردرد، درد کمر عصبی و گردن و عضلات از داروهای مسکن و شل‌کننده‌های عضلانی استفاده می‌شود.

○ معمولاً پزشک داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی مانند ایبوپروفن، دیکلوفناک و استامینوفن تجویز می‌کند.

○ احتمال دارد در اثر فلج اطفال، بیماری‌هایی مانند ذات‌الریه (پنومونی) ایجاد شوند. در این موارد از آنتی‌بیوتیک استفاده می‌شود.

○ در اثر عفونت امکان دارد دفع ادرار برای بیمار دشوار باشد. در این حالت ممکن است احتباس ادرار ایجاد شود. جهت رفع احتباس ادراری از داروهایی مانند بتانکول استفاده می‌شود. امکان دارد برخی از بیماران جهت دفع ادرار به استفاده از سوند ادراری نیاز داشه باشند. افراد مبتلا به عفونت مجاری ادراری به مصرف آنتی‌بیوتیک نیاز دارند.

○ به علت احتمال ایجاد سندرم ری از آسپیرین در کودکان استفاده نمی‌شود. این سندرم باعث آسیب‌دیدگی دائمی کبد می‌شود. به علت احتمال ایجاد نارسایی تنفسی از داروهای مخدر ضد درد مانند مورفین استفاده نمی‌شود.

○   بیمارانی که دچار مشکلات تنفسی هستند و یا عضلات تنفسی‌شان فلج شده است، بایستی از تجهیزاتی مانند دستگاه تنفسی مصنوعی و یا اسپری های قابل حمل تنفسی  استفاده کنند

○ امکان دارد در برخی از افراد بیماری قلبی ناشی از مشکل ریه ایجاد شود. این نارسایی قلبی در طرف راست قلب ایجاد می‌شود. همچنین ممکن است مشکلات قلبی مانند میوکاردیت و فشار خون بالا در برخی از بیماران مشاهده شود. برای درمان این عارضه‌ها بایستی از روش‌های درمانی مناسب استفاده شود.

○ احتمال دارد در اثر عدم تحرک برای مدت طولانی، حرکات طبیعی روده دچار مشکل شده و منجر به یبوست شود. یبوست این حالت با استفاده از مصرف داروهای مناسب قابل درمان می‌باشد. همچنین ایجاد سنگ کلیه در افرادی که برای مدت طولانی به فلج اطفال مبتلا هستند، شایع می‌باشد.

○ سکته مغزی و طناب نخاعی یک فوریت پزشکی است و ممکن است باعث فلج دستگاه تنفسی یا منجر به مرگ شود.امکان دارد فلج اندام‌های فوقانی یا تحتانی به شکل ضعف و فلج طولانی‌مدت ادامه پیدا کرده و در نهایت سبب از کار افتادگی دائمی شود. در بیماری فلج اطفال، بروز از کار افـتادگی شـایع‌تر از مرگ می‌باشـد. ایجـاد ضایـعه در قسـمـت پاییـن طنـاب نخـاعی باعث از کار افتادگی و در قسمت پایین طناب نخاعی باعث فلج دستگاه تنفسی می‌شود.

 درمان خانگی ● 

○  جهت رفع درد، اسپاسم و سفتی عضلات از حرارت مرطوب به کمک حوله گرم و پد حرارتی استفاده می‌شود.

○ استراحت در رختخواب

● توان‌بخشی فلج اطفال

معمولاً در طی اولین روز درمان، بیمار در جلسه مشاوره پزشکی شرکت کرده و توسط تیم کاردرمانی و فیزیوتراپی ارزیابی می‌شود. در برخی از مواقع ارزیابی توسط متخصص گفتاردرمانی نیز انجام می‌شود. در روز دوم درمان آزمایش‌های تشخیصی مانند الکترومیوگرافی (EMG) و آزمون هدایت عصبی، فیزیوتراپی و کاردرمانی انجام می‌شوند. در روز سوم نیز از فیزیوتراپی و کاردرمانی استفاده می‌شود. استفاده از فیزیوتراپی، ورزش، بریس و کفش‌های طبی برای افراد مبتلا به فلج اطفال سودمند می‌باشد و باعث بازیابی قدرت و عملکرد عضلانی می‌شود. امکان دارد برخی از بیماران به جراحی ارتوپدی نیاز داشت باشند.

پیشگیری  از ابتلا به فلج اطفال 

فلج اطفال با استفاده از واکسن در بسیاری از کشورها ریشه‌کن شده است؛ با این حال همچنان در برخی از نقاط جهان این بیماری وجود دارد. واکسن فلج اطفال در جلوگیری از ابتلا به این بیماری بسیاری مؤثر است. در حال حاضر دو نوع واکسن فلج اطفال وجود دارد :

● واکسن فلج اطفال غیر فعال تزریقی (IPV) ،

واکسن غیر فعال در بازو یا پا تزریق می‌شود. در برخی از مواقع این واکسن همراه با واکسن‌های دیگر استفاده می‌شود. واکسن بایستی بر طبق برنامه زیر در ۴ نوبت به اطفال تزریق شود:

○  نوبت اول : در سن ۲ ماهگی

○ نوبت دوم : سن ۴ ماهگی ( 1 تا ۲ ماه پس از آن تزریق شود)

○ نوبت سوم : ۶ تا ۱۸ ماهگی(۶ تا ۱۲ ماه پس از نوبت دوم تزریق می‌شود)

○ نوبت چهارم : ۴ تا ۶ سالگی 

●  واکسن فلج اطفال به صورت خوراکی (OPV).

قطره خوراکی

❉  پیش از سفر واکسن فلج اطفال ، بایستی  تزریق تمامی نوبت‌های واکسن بایستی انجام شده باشد.

❉ برخی از افراد بزرگسال در زمان کودکی به طور کامل در برابر بیماری فلج اطفال واکسینه نشده‌اند. در این صورت توصیه می‌شود که این افراد از 3 نوبت واکسن فلج اطفال غیر فعال (IPV) استفاده کنند.

❉ در موارد پیشرفته‌ی ضعف پا، ممکن است فرد مبتلا به ویلچر یا سایر ابزار حرکتی هم نیاز داشته باشد.