نیستاگموس(دودوئک)

نیستاگموس (NYSTAGMUS) عارضه‌ای است که باعث حرکات مکرر و غیر ارادی چشم شده و می‌تواند روی یک یا هر دو چشم تأثیر بگذارد. این حرکت غیر ارادی ممکن است چندین شکل داشته باشد مثل بالا و پایین، پهلو به پهلو یا حرکت دایره‌ای.

نیستاگموس بر بینایی، تعادل، هماهنگی و درک عمق دید فرد تأثیر می‌گذارد. اپتومتریست با معاینه‌ی چشم می‌تواند این بیماری را تشخیص دهد. نیستاگموس در اثر ارتباط نادرست بین چشم و مغز ایجاد می‌شود و بر نحوه‌ی تفسیر سیگنال‌های حرکتی توسط مغز اثر می گذارد. این عارضه  به طور معمول در اثر صدمات مغزی ایجاد می‌شود. به دلیل حرکت مکرر چشم، به آن "چشم‌های رقصنده یا dancing eyes" نیز می‌گویند.

دودوئک چند نوع دارد؟

این اختلال چشمی به دو نوع حسی و حرکتی تقسیم بندی می شود:

● دودوئک حسی

در دودوئک حسی که بر روی یک بیماری زمینه ای چشم به وجود می آید، دید فرد  از ابتدای کودکی با کاهش شدید بینایی همراه است. از مهم ترین بیماری های زمینه ای می توان به کاتاراکت، گلوکوم، آلبینسم، مشکلات مادرزادی شبکیه چشم و عصب بینایی اشاره کرد.عوامل دیگری که به نیستاگموس حسی منجر می شود (مانند بیماری های عصب چشم یا شبکیه) امکان دارد قابل درمان نباشند اما باید حتما از علت زمینه ای بیماری شناخت پیدا کرد تا بتوان وضعیت بیمار را در آینده پیش بینی کرد.

● دودوئک  حرکتی 

اما در نوع حرکتی این عارضه ی چشمی، هیچ گونه اختلال چشمی دیگری وجود ندارد و بیماران  دارای  قدرت بینایی خوبی هستند.در موارد بسیار نادری نیستاگموس به علت تومورهای مغزی و اختلالات عصبی شدید به وجود می آید ، همچنین ممکن است به صورت موروثی و بدون هیچ نوع بیماری زمینه ای رخ دهد. نیستاگموس حرکتی از سن ۶ هفتگی تا ۳ ماهگی شروع می شود.

عوامل  ابتلا به  نیستاگموس

NYSTAGMUS را می‌توان به 2 نوع اصلی نیستاگموس مادرزادی و نیستاگموس اکتسابی تقسیم کرد.

 ● سندرم نوزادان یا مادرزادی NYSTAGMUS (INS)

INS (نوعی نیستاگموس که معمولاً در دوران نوزادی تشخیص داده می شود) ، گاهی اوقات "نیستاگموس زودرس" نامیده می شود. این نوع نیستاگموس به طور معمول باعث می شود چشم ها به صورت افقی به جلو و عقب حرکت کنند ، درست مانند یک پاندول.

این نوع نیستاگموس خفیف است و ناشی از یک بیماری زمینه‌ای نیست. معمولا نیازی به درمان ندارد اما برخی افراد استفاده از لنزهای اصلاحی یا انجام جراحی اصلاحی را انتخاب می‌کنند. با اینکه دانشمندان هنوز مطمئن نیستند که چرا دقیقاً این شکل نیستاگموس ایجاد می‌شود اما این بیماری ممکن است از نظر ژنتیکی با آلبینیسم مرتبط باشد.

●  نیستاگموس اکتسابی یا حاد

نیستاگموس اکتسابی یا حاد می‌تواند در اثر آسیب یا بیماری و در هر سنی ایجاد شود. این نوع نیستاگموس معمولا به مشکلات گوش داخلی یا مغز برمی‌گردد. برخلاف نیستاگموس INS، این نوع نیستاگموس در اثر یک بیماری زمینه‌ای مانند سکته مغزی، مصرف مواد مخدر، مولتیپل اسکلروزیس یا ام اس یا آسیب به سر ایجاد می‌شود. برخی از اشکال نیستاگموس اکتسابی را می‌توان با استفاده از دارو یا جراحی درمان کرد.

● مهره های اسپاسم 

این نوع نیستاگموس غالبا در رده سنی 6 ماه تا 3 سال پدید می آید و در سن 2 تا 8 سالگی بهبود می یابد و معمولا نیازی به درمان خاصی ندارند. بروز نيستاگموس در کودکان موجب می شود که سر خود را تکان داده یا کج کنند و ممکن است چشم آن ها در هر جهتی حرکت کند.

علائم نیستاگموس چیست؟

علائم نیستاگموس عبارتند از:

● حرکت غیرقابل کنترل چشم

این حرکت غیرقابل پیش‌بینی است و ممکن است باعث شود چشم‌های شما به آرامی، سپس سریع وسپس دوباره به آرامی حرکت کنند.

● مشکلات بینایی

 بسته به علت اصلی نیستاگموس، ممکن است مشکلات بینایی را تجربه کنید. برخی از بیماران می‌توانند به وضوح ببینند، در حالی‌که برخی دیگر ممکن است مشکلات بینایی را به طور منظم یا تحت شرایط خاص (مانند زمانی‌که احساس استرس یا اضطراب می‌کنند) تجربه کنند.

● سرگیجه

 تعدادی از بیماران می‌گویند که دائماً سرگیجه دارند، اما بعضی دیگر فقط حملات سرگیجه را تجربه می کنند.

● کاهش درک عمیق یا مسائل مربوط به تعادل

برخی از بیماران اظهار می‌کنند که نمی‌توانند فاصله‌ی بینایی را به طور دقیق قضاوت کنند یا مهارت‌های حرکتی ضعیفی دارند و بعضی دیگرممکن است با تعادل یا هماهنگی خود مشکلاتی را تجربه کنند.

● تمرکز بر مسائل

 نیستاگموس ممکن است بر توانایی شما در تمرکز روی اشیاء تأثیر بگذارد.

● کج کردن سر

برخی از بیماران مبتلا به نیستاگموس اغلب برای بهبود بینایی و دید واضح اشیاء سر خود را کج می‌کنند.

علل ابتلا به نیستاگموس اکتسابی

● عوامل ژنتیکی

● آلبینیسم

● ضربه به سر

● التهاب مغز، به ویژه اگر در مناطقی رخ دهد که مسئول حرکت چشم هستند

● سکته مغزی

● برخی از داروها از جمله داروهای ضد تشنج و آرام بخش

● مصرف زیاد الکل

● مشکلات یا اختلالات مرتبط با گوش داخلی

● مصرف بیش از حد الکل

● بیماری‌های چشم

● کمبود B-12 یا تیامین

● تومورهای مغزی

● بیماری‌های سیستم عصبی مرکزی، از جمله مولتیپل اسکلروزیس (ام.اس)

تشخیص

علامت اصلی همان حرکات ریتمیک است که در اغلب موارد با چشم غیر مسلح نیز قابل تشخیص است. در برخی از بیماران ممکن است همزمان با نیستاگموس، انحراف چشم نیز وجود داشته باشد.متخصص  با انجام آزمایش‌های مختلف به  تشخیص دقیق بیماری خواهد پرداخت و راهکار درمانی مناسب را ارائه خواهد کرد. بهترین کاری که می‌توانید برای محافظت از بینایی خود انجام دهید، انجام معاینات منظم چشمی است تا بیماری‌های مانند نیستاگموس تشخیص داده شود و در اسرع وقت درمان یا مدیریت شود.

عوامل مهم تشخیص به سن شروع, سابقه خانوادگی,‌سلامتی عمومی بیمار یا استفاده از داروهای ویژه بستگی دارد. چشم پزشک ممکن است نوع نیستاگموس,‌سرعت و جهت آن را بسنجد و مشکلات چشمی دیگر را همچون افتادگی پلک ها، کاتاراکت (آب مروارید) یا حالت غیر طبیعی در شبکیه یا عصب بینایی جستجو کند. آزمایشات خونی یا گرفتن عکس های ویژه می توانند در تشخیص علت مفید باشند.

❉ آزمایش های لازم برای تشخیص نیستاگموس:

○   تاریخچه بیمار

○ اندازه گیری دقت بینایی

○ MRI و Ct-scan مغزی

○ آزمایش های عصب شناسی

○ بررسی وضعیت حرکات چشم چگونگی تمرکز ، حرکت و همکاری چشم ها با یکدیگر

○ انکسار به منظور قدرت لنز مناسب برای اصلاح عیوب انکساری

○ معاینه گوش

درمان نیستاگموس

گاهی با برطرف کردن علت می توان نیستاگموس را درمان نمود. اگر چه نیستاگموس غالباً دائمی است اما می توان بینایی کاهش یافته را با استفاده از عینک و وسایل کمک کننده کاهش بینایی, بهبود بخشید. اگر چشم-ها در جهت ویژه ای ثابت ترند, استفاده از عینک های منشوری یا جراحی عضلات چشمی ممکن است وضعیت سر را بهبود بخشیده و بینایی بهتری را ارائه دهند به ندرت بازخورد حیاتی (Biofeed back) و تمارین چشمی می توانند در کنترل نیستاگموس کمک کنند.

اینکه کدام روش درمانی برای نیستاگموس مناسب است بستگی به علت اصلی بیماری دارد. اگر نیستاگموس ناشی از بیماری زمینه‌ای دیگری باشد، درمان این بیماری زمینه‌‎ای نیز باید نیستاگموس را درمان کند. پس از تشخیص نیستاگموس،متخصص درمان مناسب را پیشنهاد می‌کند.

● نیستاگموس مادرزادی

نیستاگموس مادرزادی قابل درمان نیست، اما ممکن است با استفاده از عینک یا لنزهای تماسی ، مدیریت شود. این نوع نیستاگموس به طور معمول با بزرگ شدن کودک ناپدید می‌شود اما در موارد شدیدتر ممکن است نیاز به جراحی برای تغییر موقعیت عضلات مسئول حرکت چشم باشد. این جراحی درمانی برای نیستاگموس نیست اما می‌تواند به بهبود بینایی فرزند شما کمک کند.

● نیستاگموس اکتسابی

نیستاگموس اکتسابی ممکن است با استفاده از روش‌های مختلف درمان شود. اینکه کدام روش برای شما مناسب است بستگی به علت اصلی بیماری شما دارد. اگر نیستاگموس اکتسابی داشته باشید، درمان بر روی علت زمینه‌ای متمرکز خواهد بود. برخی از درمان‌های رایج برای نیستاگموس اکتسابی عبارتند از:

● تغییر دارو

● رفع کمبود ویتامین با مکمل‌ها و تنظیم رژیم غذایی

● مصرف داروهای تجویزی مانند داروهای ضد تشنج یا شل کننده‌های عضلانی

 ● سم بوتولینوم برای درمان اختلالات شدید بینایی ناشی از حرکت چشم

● ترک الکل

● اصلاح عیوب انکساری

● استفاده از آنتی بیوتیک‌ها (اگر نیستاگموس شما ناشی از عفونت گوش است) : آنتی بیوتیک برای عفونت‌های گوش داخلی و قطره چشمی دارویی برای عفونت چشم

● استفاده ازعینک یا لنز تماسی 

● استفاده از عینک مخصوص مجهز به لنزهای منشوری: برای درمان نیستاگموس می توان از عدسی‌های مخصوص عینک به نام منشور سود برد

●  عمل جراحی :درمان جراحی نیستاگموس به منظور اصلاح وضعیت غیر طبیعی سر، اصلاح انحراف چشم احتمالی همراه و کاهش شدت و دامنه نیستاگموس است که انواع مختلف روش های جراحی برای این منظور وجود دارد.. درمان جراحی نیستاگموس به منظور اصلاح وضعیت غیر طبیعی سر، اصلاح انحراف چشم و کاهش شدت و دامنه نیستاگموس انجام می شود مانند جراحی مغز برای اختلالات سیستم عصبی مرکزی یا بیماری‌های مغزی