استرابيسم چشم یا انحراف  چشم

بینایی یکی از حواس اصلی انسان‌ها است که سلامت آن اهمیت ویژه‌ای دارد؛ افراد تا سن ده‌سالگی درحال‌رشد در این حواس هستند و بد نیست که والدین اطلاعاتی در این زمینه داشته باشند تا بتوانند از سلامت چشم خود و فرزندانشان محافظت کنند.

اين بيماري يکي از مشکلات شايع چشم پزشکي است.استرابیسم یا لوچی چشم عبارتست از هم جهت نبودن محورهاي بينائي دو چشم . يعني اين که مسير نگاه فرد در دو چشم در يک جهت نيست و وقتي که يک چشم در جهت خاصي نگاه مي کند، چشم ديگر به سمت ديگري نگاه مي کند چشم ها (يکي يا هر دو) ممکن است به داخل، خارج، بالا يا پايين انحراف داشته باشند. دربعضي افراد ممکن است بيش از يک نوع انحراف وجود داشته باشد.   

انواع استرابيسم چشم

استرابیسم انواع مختلفی دارد که یک مدل آن به‌گونه‌ای است که یک یا هر دو چشم به سمت داخل، خارج، بالا یا پایین قرار داشته باشد؛ از طرفی نوعی از انحراف چشم که به‌صورت مخفی است استرابیسم مخفی یا هتروفوریا نامیده و استرابیسم آشکار را هتروتروپی یا تروپی می‌گویند. 

●  انحراف به بالا

زمانی که فرد به‌سمت هدف بینایی خود نگاه می‌کند، مردمک چشم به‌سمت بالا هدایت می‌شود. این نوع استرابیسم نسبت به دیگر انواع آن، کمتر رواج دارد.

● انحراف به پایین

 زمانی که فرد به سمت هدف بینایی خود نگاه می کند، چشم به‌سمت پایین هدایت می شود.

●  انحراف به خارج

 انحراف به خارج، یکی از انواع انحراف چشم است که زمانی که فرد به‌سمت روبرو نگاه می‌کند، چشم به‌سمت خارج انحراف پیدا می‌کند. این نوع انحراف، انواع مختلفی دارد که شایع‌ترین آن حالت متناوب است که به‌صورت دائم وجود ندارد و تنها در مواقعی که فرد در حالت گرسنگی، خواب‌آلودگی و عدم توجه و... وجود دارد، به‌این عارضه دچار می‌شود.

● انحراف به داخل یا ازوترپی

همان‌طورکه از نام این عارضه پیدا است، زمانی‌که فرد به‌هدف بینایی خود نگاه می‌کند، مردمک به‌سمت داخل انحراف پیدا می‌کند. ازوتروپی انواع مختلفی دارد که در هر سنی می‌تواند رخ دهد؛ ازاین‌رو پزشک معالج درمان مناسب موقعیت و سن فرد را تجویز می‌کند.

علائم استرابيسم

حرکات چشمي ناهماهنگ حتي لوچ شدن به طور طبيعي ممکن است گهگاهي در نوزادان ديده شود. بهرحال پس از سه چهار ماهگي، کودک بايد قادر به تمرکز بر روي اشياء باشد و چشم ها انحراف نداشته باشند. اگر مي بينيد که چشم کودکتان به داخل يا خارج منحرف مي شود، يا قادر به تمرکز روي اشياء نيست ويا به نظر ميرسد که چشمانش انحراف دارد؛ به چشم پزشک مراجعه کنيد.در اکثر مواقع کودک دچارتنبلي چشم مي شود.علائم استرابیسموس می‌تواند پایدار یا گذرا باشد:

● بارزترین علائم، داشتن چشم‌های منحرف است. 

● ضعف در اطراف چشم، یا احساسی شبیه به احساس کشش در اطراف چشم

●تغییرات بینایی، نظیر دوبینی (دیدن دو تصویر)، دید تار، مشکل در خواندن، یا از دست دادن ادراک عمق تصویر

● تکان دادن یا چرخاندن مکرر چشم برای دیدن بهتر تصویر

● خشکی چشم

● دوبینی

● محو بودن تصویر

● احساس ناراحتی

● احساس کشش اطراف چشم‌ها

●  اختلال درک عمیق

● مشکل هنگام مطالعه

علل استرابيسم چيست؟

استرابيسم ناشي از عدم توانايي حرکات هماهنگ دو چشم است. استرابيسم در نيمي از کودکان از بدو تولد وجود دارد. در کودکان دچار اختلالات مغزي نظير فلج مغزي و هيدروسفالوس (تجمع مايع مغزي نخاعي داخل جمجمه) بيشتر ديده مي شود. علاوه بر اين در بسياري از موارد استرابيسم به صورت ارثي و فاميلي ديده مي شود. 

❉علل استرابيسم در کودکان عبارتست از:

●  عیوب انکساری چشم

●  کدورت قرنیه

●  تنبلی چشم

●  آب مرواريد

●  بيماريهاي ضعيف کننده عمومي

●  ضربه هنگام تولد يا در دوران کودکي 

●  بيماري هاي شبکيه نظير رتينوپاتي نوزادان نارس و رتينوبلاستوم(تومور شبکيه)

❉علل استرابيسم در بزرگسالان عبارتست از:

● ديابت

● بيماري تيروئيد ( بيماري گريوز)

● بيماري مياستني گريويس

● ضربه به سر

● تومور مغزي

● حوادث عروقي مغز در زمينه ديابت يا فشار خون

● سکته مغزي

● گاهي اوقات بدنبال جراحي چشم (مثلا عمل آب مرواريد یا عمل اطراف چشم) 

تاثیر استرابيسم بربینایی چگونه است؟

در بینایی افراد سالم، هر دو چشم به نقطه یکسانی متمرکز می‌شود. مغز دو تصویر حاصل از چشم‌ها را به یک تصویر سه بعدی ادغام می‌کند. بدین طریق می‌توانیم تشخیص دهیم که اشیاء تا چه حد از ما دور بوده و یا به ما نزدیک هستند (ادراک عمق تصویر).

زمانی که یک چشم از مسیر صحیح خارج می‌شود، دو تصویر متفاوت به مغز ارسال می‌شود. در کودکان، مغز یاد می‌گیرد تا از تصویر ناشی از انحراف چشم‌ها چشم‌پوشی کند. در عوض، مغز تنها تصویر را از چشمی که انحرف ندارد و دید بهتری دارد، دریافت می‌کند. در نتیجه کودک عمق دید را از دست می‌دهد.

افراد بزرگسالی که بعد از کودکی به استرابیسموس مبتلا می‌شوند، اغلب دارای دوبینی هستند. دلیل آن عبارت است از اینکه مغز آن‌ها از قبل یاد گرفته است تا تصویر را از هر دو چشم دریافت کند. مغز آن‌ها نمی‌تواند از تصویر حاصل از چشم منحرف چشم‌پوشی کند، بنابراین، دو تصویر را می‌بینند.

عوارض استرابیسم

درمان نکردن استرابیسم، می‌تواند عارضه‌های متعددی را به وجود آورد که گاه قابل‌بازگشت نیست. عدم درمان فوری می‌تواند باعث کاهش بینایی در یک‌چشم و ازدست‌رفتن دید دائمی شود؛ حتی گاهی اوقات عدم درمان استرابیسم می‌تواند به زیبایی ظاهری چشم‌ها آسیب برساند.

تشخیص استرابیسم

تشخیص زود وبه‌هنگام در درمان اهمیت زیادی دارد.تشخیص سریع و درمان انحراف چشم می‌تواند از کاهش بینایی دائمی جلوگیری کند و فرد را به معضلات بیشتر دچار نکند.برای تشخیص استرابیسم، معاینه چشم‌پزشک با ابزارهای پزشکی لازم است؛ حتی توصیه می‌شود که کودکان 3 ساله را تحت‌نظر پزشک قرار دهید تا با معاینه‌های لازم، عدم وجود این مشکل بررسی شود.

روش درمان انحراف چشم چیست؟

روش درمان انحراف چشم شامل دودسته می‌شود که دسته‌ای از آنها جز درمان‌های ساده و دسته‌ای دیگر که شامل جراحی می‌شود کمی پیچیده است. بسته به وضعیت بیمار،پزشک مشخص می‌کند که کدام روش می‌تواند برای وی تاثیرگذار ومناسب باشد.ناگفته نماند ناهماهنگی چشم‌ها ریشه در مغز دارد اما امکان جراحی آن نیست چرا که این جراحی اصلاً منطقی وبه جا نیست؛به همین ‌خاطر پزشکان تصمیم درمان انحراف چشم را با جراحی عضلات چشم که قابل‌دسترسی هستند، می‌گیرند. 

● عینک یا لنز تماسی

این گزینه درمانی برای افرادی که دارای عیوب انکساری هستند نیز می‌تواند مناسب باشد، چرا که لنزهای اصلاحی کمک می‌کنند چشم حالت طبیعی خود را حفظ کنند.

● داروها

پماد یا قطره چشم یکی از راه‌های درمانی انحراف چشم هستند که برای عده کمی جوابگو است؛ این راه درمانی می‌تواند در کنار جراحی و یا راه‌های دیگر صورت گیرد.

● تمرینات چشمی (ارتوپتیک)

تمرینات چشمی جزو راهکارهای درمان خانگی است که اغلب بر روی نارسایی همگرایی اثر می‌گذارد؛ از این روش درمانی در کنار روش‌های دیگر استفاده می‌شود چرا که خود به‌تنهایی بر روی برخی از انحراف چشم اثر می‌گذارد.

● لنزهای منشوری

لنزهای منشوری، لنزهایی هستند که می‌توانند به چشم کمک کنند تا حالت طبیعی خود را به دست آورد. در واقع لنزهای منشوری نور وارد شده به چشم را خم و میزان چرخش را کاهش می‌دهند. 

●  بستن چشم

بستن چشم راهکار درمانی مناسبی برای افرادی است که هم‌زمان با انحراف چشم دارای تنبلی چشم نیز هستند؛ چرا که بهبود بینایی می‌تواند باعث کنترل ناهنجاری چشم باشد.

●درمان انحراف چشم و سلامتی 

رژیم غذایی، به‌خصوص مصرف ویتامین A اهمیت زیادی دارد و می‌تواند به‌سلامت چشمی فرد کمک به سزایی کند؛ به‎ همین ‎خاطر اگر دارای رژیم لاغری یا چاقی هستید حتماً این مورد را با پزشک تغذیه در میان بگذارید که مواد مغذی مورد نیاز را در برنامه شما قرار دهد.

● جراحی ماهیچه چشم

جراحی ماهیچه چشم سبب می‌شود ماهیچه تغییر کند و چشم تراز اصلی یا وضعیت نرمال خود را به دست بیاورد؛ این جراحی به‌گونه‌ای است که با بیهوشی و بخیه انجام می‌شود و درعین‌حال جزء جراحی‌های بسیار حساس شمرده می‌شود. 

درمان انحراف چشم در کودکان

انحراف چشم در کودکان شیوع زیادی دارد و درصد زیادی از کودکان بدو به‌دنیاآمدن دچار این مشکل هستند. تشخیص به‌موقع می‌تواند درمان انحراف چشم در کودکان را تسریع بخشد. درمان این عارضه برای برخی از کودکان با عینک و برای برخی دیگر با جراحی انجام می‌گیرد که تشخیص آن به عهده پزشک معالج است.

عمل انحراف چشم چگونه است؟

عمل انحراف چشم در واقع ایجاد برشی کوچک در بافت پوشاننده چشم است تا پزشک امکان دسترسی به لایه‌های زیرین را پیدا کند، بدون آنکه کره چشم از محل خود خارج شود. اینکه تنها یک‌چشم یا دو چشم تحت عمل جراحی قرار گیرد کاملاً وابسته به شرایط و مشکل بیمار دارد.

این عمل جراحی به‌گونه‌ای است که بیمار بعد از چند روز می‌تواند به فعالیت‌های روزمره خود ادامه دهد؛ البته بعد از جراحی اغلب پزشک توصیه می‌کند که بیمار از لنز تماسی یا عینک استفاده کند. 

همچنین شما می توانید با استفاده از عمل لیزیک برای درمان انحراف چشم اقدام کنید.

مراقبت‌های بعد از عمل استرابیسم

مراقبت‌های بعد از عمل، تأثیر به‌سزایی در نتیجه جراحی دارند که می‌بایست هر بیمار به‌طورکامل از آن‌ها باخبر باشد. در ادامه به مهم‌ترین مراقبت‌های بعد از عمل استرابیسم می‌پردازیم؛ اگر در آستانه انجام این جراحی درمانی هستید به تمامی نکات گفته شده توجه و عمل کنید.

● استفاده از کمپرس یخ

 24 ساعت بعد از انجام عمل، نیاز است به‌صورت مکرر از کمپرس یخ بر روی چشم جراحی شده استفاده کرد.

● پماد و قطره‌های تجویز شده

 استفاده به‌موقع از پماد، قرص و قطره‌های تجویز شده کمک می‌کند روند درمانی با سرعت بیشتری پیش رود.

● نمالیدن چشم 

خودداری از مالیدن چشم، از جمله مراقبت‌هایی است که بسیار حائز اهمیت است؛ بعد از عمل تا یک الی دوهفته به‌هیچ‌عنوان نباید به چشم خود فشاری را وارد کنید و یا تماسی با آن‌ها داشته باشید.

● دوش گرفتن

 تا یک هفته بعد از عمل جراحی، از تماس چشم با آب خودداری کنید تا از بروز عفونت چشم جلوگیری کنید.

● فعالیت‌ها

 تا دوهفته بعد از جراحی، تا جایی‌که ممکن است، بهتر است استراحت داشته باشید و از انجام کارهای سنگین، ورزش‌هایی همچون شنا و... پرهیز کنید.