ذات الریه چیست؟

ذات الریه که نام دیگر آن پنومونی است عفونتی است که کیسه های هوایی یک یا هر دو ریه را ملتهب می کند. کیسه های هوایی ریه ها  که آلوئول  نامیده  می شوند ممکن است پر از مایع یا مواد چرکی شوند که همین امر تنفس را سخت تر کرده و  باعث بروز سرفه همراه با خلط یا چرک، تب، لرز و مشکل در تنفس می شود. عوامل مختلفی از جمله باکتری ها، ویروس ها و قارچ ها می توانند باعث ذات الریه شوند.

شدت بیماری پنومونی به دو دسته خفیف و شدید تقسیم می شود که نوع شدید آن گاها زندگی افراد به خطر میاندازد. خطر این بیماری برای نوزادان و کودکان خردسال، افراد بالای ۶۵ سال، افراد دارای بیماری زمینه ای و افرادی دارند با سیستم ایمنی ضعیف، بسیار جدی است.

علائم ذات الریه

علائم و نشانه های ذات الریه بسته به عواملی مانند: نوع میکروب عامل عفونت، شدید یا خفیف بودن بیماری، سن و سلامت کلی شما متفاوت است. علائم و نشانه ‌های پنومونی خفیف اغلب شبیه علائم سرماخوردگی یا آنفولانزا می باشد. با این تفاوت که علائم این بیماری برای مدت بیشتری همراه بیمار خواهد ماند.

اما پنومونی علائم و نشانه های دیگری دارد که عبارتند از:

● درد قفسه سینه هنگام نفس کشیدن یا سرفه

● سردرگمی و گیجی (در بزرگسالان ۶۵ سال و بالاتر)

● سرفه خلطی

● خستگی

● تب

● کاهش اشتها

● تعریق و لرز

● تنفس و نبض تند

● دمای بدن کمتر از حد طبیعی (در بزرگسالان بالای ۶۵ سال و افراد با سیستم ایمنی ضعیف)

● حالت تهوع، استفراغ یا اسهال

● تنگی نفس

علائم ذات الریه در کودکان

برخی کودکان و نوزادان ممکن است هیچ علامتی از عفونت از خود نشان ندهند. اما اغلب آن ها ممکن است استفراغ کنند، تب و سرفه داشته باشند، بیقرار یا خسته و بدون انرژی به نظر برسند، یا در تنفس و غذا خوردن مشکل داشته باشند.

علل ایجاد ذات الریه

التهاب ریه که گاهی تحت عنوان ذات الریه نیز شناخته می شود، در شرایط مختلفی به وجود می آیند. 

● التهاب ریه اکتسابی بیمارستانی (HAP)

این نوع پنومونی باکتریایی در طول بستری شدن در بیمارستان رخ می دهد. این نوع می تواند جدی تر از انواع دیگر باشد، زیرا باکتری های درگیر ممکن است نسبت به آنتی بیوتیک ها مقاوم تر باشند. معمولا در هنگام بستری شدن در بیمارستان برای بیماری های دیگر ایجاد می گردد.

● التهاب ریه اکتسابی از جامعه (CAP)

این نوع از التهاب ریه در اثر حضور در اجتماع و هر مکانی غیر از ارگان های پزشکی و سازمانی ایجاد می شود. این پنومونی ممکن است ناشی از:

.  باکتری ها

که شایع ترین علت پنومونی باکتریایی هستند. این نوع ذات الریه می تواند به خودی خود یا پس از سرماخوردگی یا آنفولانزا رخ دهد و ممکن است یک قسمت ریه را تحت تأثیر قرار دهد.

. موجوداتی شبیه به  باکتری مایکوپلاسما پنومونیه

نیز می توانند باعث ایجاد ذات الریه شوند. این باکتری ها معمولاً علائم خفیف‌تری نسبت به سایر انواع ذات‌الریه ایجاد می‌کنند.

.  قارچ

این نوع ذات الریه در افرادی که مشکلات سلامت مزمن یا سیستم ایمنی ضعیف دارند و افرادی که از داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی استفاده می کنند، بیشتر دیده می شود.

○ ویروس ها از جمله COVID-19

برخی از ویروس هایی که باعث سرماخوردگی و آنفولانزا می شوند می توانند باعث ذات الریه شوند. ویروس ها شایع ترین علت ذات الریه در کودکان زیر ۵ سال هستند. پنومونی ویروسی معمولاً خفیف است. اما در برخی موارد می تواند بسیار جدی شود. برای مثال کرونا ویروس ممکن است باعث بروز ذات الریه شدید در افراد گردد.

○ التهاب ریه ناشی از استفاده از ونتیلاتور (VAP)

ممکن است افراد در اثر بیماری های ریه یا مشکلات تنفسی ناچار به استفاده از ونتیلاتور باشند. اگر فرد به واسطه استفاده از دستگاه تنفس مصنوعی دچار پنومونی یا التهاب ریه شود، به آن VAP می گویند.

○ التهاب ریه آسپیراسیون

ورود باکتری به ریه ها در اثر تنفس و یا خوردن غذا و نوشیدنی آلوده می تواند منجر به التهاب ریه آسپیراسیون گردد. گاهی حتی بزاق آلوده فرد نیز ذات الریه آسپیراسیون را در پی دارد. برای افراد زیر امکان ابتلا به نوع آسپیراسیون التهاب ریوی محتمل تر است:

.  کسانی که مشکل بلع دارند

. کسانی که به مصرف الکل و نوشیدنی های الکل دار اعتیاد دارند

. افرادی که از داروهای آرام بخش قوی استفاده می کنند

○ التهاب ریه ناشی از راه رفتن

ایجاد ذات الریه در اثر راه رفتن یکی از مواردی است که در آن، التهاب به صورت خفیف ایجاد می شود؛ به طوری که در بسیاری از موارد حتی خود فرد متوجه ایجاد التهاب در ریه اش نخواهد شد. در این شرایط معمولا این امکان وجود دارد که شخص تنها احساس وجود عفونت خفیف تنفسی داشته باشد. در هر حال، ذات الریه راه رفتن برای درمان کامل، زمان طولانی می طلبد.

پنومونی در بارداری

ذات الریه ای که در دوران بارداری رخ می دهد، ذات الریه بارداری نامیده می شود. افراد باردار بیشتر در معرض خطر ابتلا به بیماری هایی مانند ذات الریه هستند. این به دلیل سرکوب طبیعی سیستم ایمنی است که در دوران بارداری اتفاق می افتد.

علائم ذات الریه در سه ماهه بارداری متفاوت نیست. با این حال، ممکن است به دلیل ناراحتی‌های دیگری که ایجاد می‌کند، بعداً در بارداری متوجه برخی از آنها شوید.

اگر باردار هستید، به محض شروع علائم ذات الریه با پزشک خود تماس بگیرید. ذات الریه بارداری می تواند منجر به عوارض مختلفی مانند زایمان زودرس و وزن کم نوزاد هنگام تولد شود.

پنومونی در کودکان

ذات الریه می تواند یک بیماری نسبتاً شایع دوران کودکی باشد. علل ذات الریه دوران کودکی می تواند بسته به سن متفاوت باشد. به عنوان مثال، پنومونی ناشی از ویروس های تنفسی، استرپتوکوک پنومونیه و هموفیلوس آنفلوآنزا در کودکان زیر 5 سال شایع تر است.

پنومونی ناشی از مایکوپلاسما پنومونیه اغلب در کودکان 5 تا 13 ساله مشاهده می شود. مایکوپلاسما پنومونیه یکی از علل پنومونی راه رفتن است. این نوع خفیف‌تر پنومونی است.

اگر متوجه علائم زیر در فرزندتان شدید به پزشک اطفال مراجعه کنید:

. در تنفس مشکل دارد

. انرژی ندارد

. تغییراتی در اشتها دارد

مراحل پنومونی (ذات الریه )

ذات الریه ممکن است بر اساس ناحیه ای از ریه که تحت تأثیر قرار می دهد طبقه بندی شود:

● برونکوپنومونی

برونکوپنومونی می تواند نواحی را در سرتاسر هر دو ریه تحت تاثیر قرار دهد. اغلب در نزدیکی یا اطراف نایژه یا برونش است. لوله هایی که از نای به ریه ها منتهی می شوند.

● پنومونی لوبار

پنومونی لوبار یک یا چند لوب ریه را تحت تاثیر قرار می دهد. هر ریه از لوب ها ساخته شده است که بخش های مشخصی از ریه هستند.

پنومونی لوبار را می توان بر اساس نحوه پیشرفت به چهار مرحله تقسیم کرد:

○ تراکم

بافت ریه سنگین و متراکم به نظر می رسد. مایع پر از ارگانیسم های عفونی در کیسه های هوا جمع شده است.

○ هپاتیزاسیون قرمز

 گلبول های قرمز خون و سلول های ایمنی وارد مایع شده اند. این باعث می شود ریه ها قرمز و جامد به نظر برسند.

○ هپاتیزاسیون خاکستری

 در حالی که سلول های ایمنی باقی مانده اند، گلبول های قرمز خون شروع به شکستن کرده اند. تجزیه گلبول های قرمز باعث تغییر رنگ از قرمز به خاکستری می شود.

○ وضوح

 سلول های ایمنی شروع به پاکسازی عفونت کرده اند. سرفه مولد به خروج مایع باقی مانده از ریه ها کمک می کند.

انتقال بیماری

ذات الریه ویروسی و باکتریایی هر دو مسری هستند .

این بدان معناست که می توانند از طریق استنشاق قطرات معلق در هوا ناشی از عطسه یا سرفه از فردی به فرد دیگر سرایت کنند.

همچنین ممکن است در تماس با سطوح یا اشیایی که به باکتری ها یا ویروس های عامل ذات الریه آلوده هستند، به این نوع ذات الریه مبتلا شوید.

ممکن است از محیط اطراف به ذات الریه قارچی مبتلا شوید. این نوع از فردی به فرد دیگر سرایت نمی کند.

عوامل خطر ذات الریه

ذات الریه می تواند هر کسی را تحت تاثیر قرار دهد. اما دو گروه سنی که احتمال ابتلا در آن ها بیشتر است عبارتند از:

● کودکان ۲ سال یا کمتر

● افراد بالای ۶۵ سال

● بستری شدن در بیمارستان و استفاده از دستگاه ونتیلاتور

● ابتلا به بیماری های مزمن مانند: آسم، بیماری انسداد مزمن ریه (COPD) یا بیماری قلبی

● استعمال دخانیات

● سیستم ایمنی ضعیف یا سرکوب شده. برای مثال افرادی که مبتلا به اچ آی وی یا ایدز هستند، پیوند عضو انجام داده اند، شیمی درمانی می شوند یا استروئیدهای طولانی مدت دریافت می کنند.

● آسم

● فیبروز سیستیک

● دیابت

● COPD

● نارسایی قلبی

● سکته

عوارض ذات الریه

ذات الریه ممکن است عوارضی ایجاد کند، به ویژه در افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند یا بیماری مزمنی مانند دیابت دارند.

عوارض ممکن است شامل موارد زیر باشد:

● بدتر شدن بیماری مزمن

 اگر بیماری خاصی دارید، ذات‌الریه می‌تواند آنها را تشدید کند. این بیماری شامل نارسایی احتقانی قلب و آمفیزم است. در برخی افراد، ذات الریه خطر حمله قلبی را افزایش می دهد.

● باکتریمی

 باکتری های ناشی از عفونت پنومونی ممکن است به جریان خون شما سرایت کنند. می تواند منجر به کاهش خطرناک فشار خون، شوک سپتیک و در برخی موارد نارسایی اندام شود.

● آبسه ریه

اینها حفره هایی در ریه ها هستند که حاوی چرک هستند. آنتی بیوتیک ها می توانند آنها را درمان کنند. گاهی اوقات ممکن است برای از بین بردن چرک نیاز به جراحی باشد.

● اختلال در تنفس

ممکن است هنگام نفس کشیدن برای دریافت اکسیژن کافی مشکل داشته باشید. ممکن است لازم باشد از دستگاه تنفس مصنوعی استفاده کنید.

● سندرم دیسترس تنفسی حاد

این نوع شدید نارسایی تنفسی و یک اورژانس پزشکی است.

● پلورال افیوژن

 اگر ذات الریه درمان نشود، ممکن است مایعی در اطراف ریه ها در پلور ایجاد شود که به آن افیوژن پلور می گویند. پلور غشاهای نازکی هستند که بیرون ریه ها و داخل قفسه سینه را می پوشانند. مایع ممکن است عفونی شود و نیاز به تخلیه داشته باشد.

● آسیب کلیه

 قلب و کبد. این اندام ها ممکن است در صورت عدم دریافت اکسیژن کافی یا واکنش بیش از حد سیستم ایمنی به عفونت آسیب ببینند.

● مرگ

 در برخی موارد، ذات الریه می تواند کشنده باشد..

راه های پیشگیری از ابتلا به پنومونی

در بسیاری از موارد، پنومونی قابل پیشگیری است.

● تزریق واکسن

اولین خط دفاعی در برابر ذات الریه، واکسینه شدن است. چندین واکسن وجود دارد که می تواند به پیشگیری از ذات الریه کمک کند.طبق گفته موسسه ملی قلب، ریه و خون، واکسن های ذات الریه از همه موارد این بیماری جلوگیری نمی کند. اما اگر واکسینه شده باشید، احتمالاً به بیماری خفیف‌تر و کوتاه‌تر و همچنین خطر کمتری برای عوارض مبتلا خواهید شد.

○ Prevnar 13 و Pneumovax 23

این دو واکسن پنومونی به محافظت در برابر ذات الریه و مننژیت ناشی از باکتری پنوموکوک کمک می کند. پزشک می تواند به شما بگوید که کدام یک ممکن است برای شما بهتر باشد.

Prevnar 13 در برابر 13 نوع باکتری پنوموکوک موثر است. CDC این واکسن را برای موارد زیر توصیه می کند:

○ کودکان زیر 2 سال

○ افراد بین 2 تا 64 سال با بیماری مزمنی که خطر ابتلا به ذات الریه را در آنها افزایش می دهد

○ بزرگسالان 65 سال و بالاتر به توصیه پزشک

 پنوموواکس 23 در برابر 23 نوع باکتری پنوموکوک موثر است. CDC آن را برای موارد زیر توصیه می کند:

○ بزرگسالان 65 سال و بالاتر

○ بزرگسالان 19 تا 64 ساله که سیگار می کشند

○ افراد بین 2 تا 64 سال با بیماری مزمنی که خطر ابتلا به ذات الریه را در آنها افزایش می دهد

○  واکسن آنفولانزا

ذات الریه اغلب می تواند یکی از عوارض آنفولانزا باشد، بنابراین حتما واکسن آنفولانزای سالانه دریافت کنید. CDC توصیه می کند که همه افراد 6 ماهه و بزرگتر واکسینه شوند، به ویژه آنهایی که ممکن است در معرض خطر عوارض آنفولانزا باشند.

○  واکسن Hib

این واکسن در برابر هموفیلوس آنفلوآنزا نوع b (Hib)، نوعی باکتری که می تواند باعث ذات الریه و مننژیت شود، محافظت می کند. CDC این واکسن را برای موارد زیر توصیه می کند:

○ همه کودکان زیر 5 سال

○ کودکان بزرگتر یا بزرگسالان واکسینه نشده که دارای شرایط سلامت خاصی هستند

○ افرادی که پیوند مغز استخوان انجام داده اند

○  اگر سیگار می کشید، سعی کنید آن را ترک کنید. سیگار کشیدن شما را مستعد ابتلا به عفونت های تنفسی، به ویژه ذات الریه می کند.

○  به طور مرتب دست های خود را حداقل به مدت 20 ثانیه با آب و صابون بشویید.

○  سرفه و عطسه خود را بپوشانید. دستمال های استفاده شده را به سرعت دور بریزید.

○  برای تقویت سیستم ایمنی بدن یک سبک زندگی سالم را حفظ کنید. استراحت کافی داشته باشید، رژیم غذایی متعادل داشته باشید و به طور منظم ورزش کنید.

راه های تشخیص التهاب ریه چیست؟

التهاب ریه در اثر تجمع عفونت در آلوئول ها (کیسه های هوا) به وجود می آید. وقتی در اثر بروز علائم ذات الریه به پزشک مراجعه کنید، پزشک معالج بعد از معاینات فیزیکی اولیه برخی روش های تشخیصی مکمل را تجویز خواهد کرد. این روش های تشخیصی عبارت اند از:

● سابقه پزشکی

سوالاتی در مورد زمانی که علائم برای اولین بار ظاهر شد و سلامت فرد به طور کلی می پرسند.

● معاینه فیزیکی

این شامل گوش دادن به ریه ها با گوشی پزشکی برای نشیدن هرگونه صداهای غیرطبیعی است.

بسته به شدت علائم و خطر عوارض، پزشک ممکن است یک یا چند مورد از این آزمایش‌ها را نیز تجویز کند:

● رادیوگرافی قفسه سینه

رادیوگرافی به پزشک کمک می کند تا علائم التهاب در قفسه سینه را جستجو کند. اگر التهاب وجود داشته باشد، رادیوگرافی همچنین می تواند پزشک را از محل و وسعت آن مطلع کند.

● تست  خون

این آزمایش از نمونه خون برای تایید عفونت استفاده می کند. کشت همچنین می تواند به شناسایی عواملی که ممکن است باعث بیماری شود کمک کند.

● تست  خلط

در طی کشت خلط، پس از سرفه های عمیق، نمونه ای از مخاط جمع آوری می شود. سپس به آزمایشگاه فرستاده می شود تا برای شناسایی علت عفونت مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد.

● پالس اکسیمتری

پالس اکسیمتری میزان اکسیژن خون را اندازه گیری می کند. سنسوری که روی یکی از انگشتان قرار می گیرد می تواند نشان دهد که آیا ریه های شما اکسیژن کافی را در جریان خون حرکت می دهند یا خیر.

● سی تی اسکن

سی تی اسکن تصویر واضح و دقیق تری از ریه ها ارائه می دهد.

● نمونه مایع

اگر پزشک مشکوک باشد که در فضای جنب قفسه سینه مایع وجود دارد، ممکن است با استفاده از سوزنی که بین دنده ها قرار داده شده است، نمونه مایع را بگیرد. این آزمایش می تواند به شناسایی علت عفونت کمک کند.

● برونکوسکوپی

برونکوسکوپی راه های هوایی در ریه ها را بررسی می کند. این کار را با استفاده از دوربینی در انتهای یک لوله انعطاف‌پذیر انجام می‌دهد که به آرامی به سمت پایین گلو و به داخل ریه‌ها هدایت می‌شود.

اگر علائم اولیه شدید باشد یا اگر در بیمارستان بستری هستید و به آنتی بیوتیک ها پاسخ خوبی نمی دهید، ممکن است پزشک این آزمایش را انجام دهد.

آیا ذات الریه قابل درمان است؟

● انواع عوامل عفونی باعث ذات الریه می شوند. با شناخت و درمان مناسب، بسیاری از موارد پنومونی را می توان بدون عارضه از بین برد.

● برای عفونت های باکتریایی، قطع زودهنگام آنتی بیوتیک می تواند باعث شود که عفونت به طور کامل از بین نرود. این بدان معنی است که ذات الریه ممکن است عود کند.

● قطع زودهنگام آنتی بیوتیک نیز می تواند به مقاومت آنتی بیوتیکی کمک کند. درمان عفونت های مقاوم به آنتی بیوتیک دشوارتر است.

● ذات الریه ویروسی اغلب در عرض 1 تا 3 هفته با درمان خانگی برطرف می شود. در برخی موارد ممکن است به داروهای ضد ویروسی نیاز داشته باشید.

● داروهای ضد قارچ پنومونی قارچی را درمان می کنند. ممکن است به دوره درمان طولانی تری نیاز داشته باشد.

راه های درمان ذات الریه

هرچند در اغلب موارد پنومونی یا ذات الریه پس از طی مدت زمانی بهبود می یابد، اما در برخی موارد که این بیماری حاد باشد، می تواند جان افراد را بگیرد. از این رو آشنایی با راه های درمان این بیماری، ضروری می باشد.

درمان به نوع ذات الریه، شدت آن و سلامت عمومی بستگی :

● داروهای تجویزی

پزشک ممکن است دارویی برای کمک به درمان پنومونی تجویز کند. آنچه تجویز می شود به علت خاص ذات الریه بستگی دارد.

آنتی بیوتیک های خوراکی می توانند اکثر موارد پنومونی باکتریایی را درمان کنند. همیشه کل دوره آنتی بیوتیک خود را مصرف کنید، حتی اگر احساس بهتری دارید. عدم انجام این کار می تواند از بهبود عفونت جلوگیری کند و ممکن است در آینده درمان آن سخت تر شود.

داروهای آنتی بیوتیک روی ویروس ها اثر نمی کنند. در برخی موارد، پزشک ممکن است یک ضد ویروس تجویز کند. با این حال، بسیاری از موارد ذات الریه ویروسی خود به خود با مراقبت در منزل برطرف می شود.

برای درمان پنومونی قارچی از داروهای ضد قارچ استفاده می شود. ممکن است مجبور شوید این دارو را برای چند هفته مصرف کنید تا عفونت برطرف شود.

● داروهای بدون نسخه

پزشک همچنین ممکن است داروهای بدون نسخه (OTC) را برای تسکین درد و تب توصیه کند. اینها ممکن است شامل موارد زیر باشد:

آسپرین

ایبوپروفن (ادویل، موترین)

استامینوفن (تیلنول)

پزشک همچنین ممکن است داروهای ضد سرفه را برای آرام کردن سرفه توصیه کند تا بتوانید استراحت کنید. به خاطر داشته باشید که سرفه به حذف مایعات از ریه ها کمک می کند، بنابراین نباید آن را به طور کامل از بین ببرید.

● درمان های خانگی

اگرچه درمان‌های خانگی واقعاً ذات‌الریه را درمان نمی‌کنند، اما کارهایی وجود دارد که می‌توانید برای کاهش علائم انجام دهید.

سرفه یکی از شایع ترین علائم ذات الریه است. راه های طبیعی برای تسکین سرفه عبارتند از غرغره کردن آب نمک یا نوشیدن چای نعناع.

کمپرس های خنک می توانند تب را کاهش دهند. نوشیدن آب گرم یا خوردن یک کاسه سوپ گرم می تواند به رفع سرما کمک کند.

می توانید با استراحت زیاد و نوشیدن مایعات فراوان به بهبودی خود کمک کرده و از عود آن جلوگیری کنید.

اگرچه درمان های خانگی می توانند به کاهش علائم کمک کنند، مهم است که به برنامه درمانی خود پایبند باشید. هر گونه داروی تجویز شده را طبق دستور پزشک مصرف کنید.

● بستری شدن در بیمارستان

اگر علائم شما بسیار شدید است یا سایر مشکلات سلامتی دارید، ممکن است نیاز به بستری شدن داشته باشید. در بیمارستان، پزشکان می توانند ضربان قلب، درجه حرارت و تنفس را بررسی کنند. درمان بیمارستانی ممکن است شامل موارد زیر باشد:

آنتی بیوتیک های تزریقی

درمان تنفسی که شامل رساندن داروهای خاص به طور مستقیم به ریه ها یا آموزش انجام تمرینات تنفسی برای به حداکثر رساندن اکسیژن است.

اکسیژن درمانی برای حفظ سطح اکسیژن در جریان خون (بسته به شدت از طریق لوله بینی، ماسک صورت یا دستگاه تنفس مصنوعی)

برای درمان ذات الریه بهتر است نکات زیر را رعایت نمایید:

● در مدت زمان بیماری، تا رفع تب و درمان سرفه در منزل استراحت کنید.

● تا می توانید مایعات بنوشید.زیرا با نوشیدن مایعات، خلط رقیق شده و به راحتی از ریه خارج می شود.

● از هرگونه دود دوری کنید. دود سیگار، دود شومینه، آلودگی هوا و…

● اگر به تشخیص پزشک علت ذات الریه، عفونت باکتریایی می باشد، از آنتی بیوتیک استفاده کنید.

● اگر به تشخیص پزشک علت ذات الریه، ویروسی می باشد، از داروهای ضد ویروس استفاده کنید.

بیماری التهاب ریه و سرفه پیوند عمیقی دارند و سرفه یکی از اصلی ترین نشانه های این بیماری است. سرفه کمک می کند تا مایعات از ریه ها خارج شوند و سرعت بهبود افزایش یابد. بنابراین، سعی کنید که زیاد برای درمان کامل سرفه خود تلاش نکرده و اجازه دهید تا حدی ادامه داشته باشد .