خار پاشنه چیست؟

خار پاشنه برآمدگی استخوانی ناشی از تجمع کلسیم است که پایین استخوان پاشنه (کالکانئوس) ایجاد می شود. این فرآیند در یک دوره طولانی اتفاق افتاده و با کشیدگی رباط یا عضله در پا یا کشش فاسیای کف پا آغاز می شود.

احتمال ایجاد خار پاشنه در ورزشکارانی که در دو سرعتی و آهسته همراه با پرش شرکت می کنند بیشتر است.

فاشیا پلانتار یک رباط در کف پا می باشد که از قسمت قدامی تحتانی استخوان پاشنه شروع شده و به انگشتان پا متصل می شود. این فاشیا نقش مهمی در عملکرد پا دارد. زمانی که فرد پاشنه را از زمین جدا میکند تا وزن از عقب پا به پنجه ها منتقل شود و همچنین هنگام بالا کشیدن انگشت شست پا این

فاشیا کشیده و سفت شده و با کشیدگی آن استخوان های پا به بالا منتقل می شوند و متعاقب آن قوس های کف پا هم عمیق تر می شوند.

وظیفه این فاشیا کاهش نیروهای وارده به کف پا و همچنین ذخیره سازی نیرو برای ادامه راه رفتن می باشد. در التهاب فاشیای پلنتار به دلیل کشیدگی این رباط در محل چسبندگی اش به استخوان پاشنه، پریوست استخوان تحریک و ملتهب شده ودر نتیجه در زیر این پرده استخوانی خونریزی و استخوان

سازی به صورت خار ( خارپاشنه ) ایجاد می شود. در این حالت خار استخوان پاشنه و التهاب فاسیای پلنتار ( فاسیای کف پا) با هم رخ داده و سبب بروز علایم یکسان می شوند.

خارپاشنه حتی ممکن است تا حدود دو سانتی‌متر نیز بزرگ شود و رشد پیدا کند. این بیماری با گذشت زمان توسعه یافته و بیشتر خواهد شد. این بیماری بصورت تدریجی و در یک بازه زمانی طولانی ایجاد شده و هیچ‌گاه به‌صورت ناگهانی پس از انجام یک‌ تمرین، شاهد بیرون‌زدگی خارپاشنه نخواهید بود

خار پاشنه

 التهاب فاشیای کف پا که در اصطلاح به آن خار پاشنه  می گویند، در اثر عواملی مثل پوشیدن کفش نامناسب، استفاده غلط و بیش از حد از پا و اختلالات ساختاری و مادرزادی می تواند ایجاد شود و منجر به دردهای ناحیه پاشنه بویژه هنگام وزن گذاری در اول صبح می گردد.

گام اول درمان، استفاده از پدهای مخصوص پاشنه که دارای یک "بار پاشنه" است و همچنین فیزیوتراپی ( آیس، ماساژ، تمرینات کششی و تقویتی ویژه) است و در صورتیکه بعد از چندماه بهبودی حاصل نشد، جراحی انجام می شود.

علت و علائم خار پاشنه چیست؟

افرادی که به خار پاشنه دچار هستند در ناحیه زیر پای خود، مخصوصا در زیر قسمت جلویی پاشنه احساس درد و سوزش کف پا دارند. این افراد اغلب درد پاشنه پا دارند. درد خار پاشنه از ناحیه پاشنه پا شروع شده و به سمت ناحیه کمان پا می‌رود.

برخی از دلایل خار پاشنه عبارتند از:

● سن

● تمرینات شدید

● کفش نامناسب

● چاقی و وزن زیاد

● فشار زیاد به پا

● کوتاهی عضلات ساق پا

● افزایش و کاهش بیش از حد قوس کف پا

● اختلاف طول اندام ها

● ناهنجاری‌های راه رفتن

● دویدن و پریدن مکرر روی سطوح سفت

●  استفاده طولانی از کفش های غیر استاندارد

● دیابت

علائم

● حساسیت به لمس موضعی در محل اتصال فاشیا پلانتار به استخوان پاشنه پا و همچنین در قسمت داخلی کف پا

● افزایش درد کف پا با بالارفتن از پله ، دویدن و راه رفتن

● کاهش درد کف پا با استراحت

●  وجود درد کف پا در انتهای شب و هنگام بلند شدن از خواب

● دیده شدن زایده استخوانی در عکس رادیوگرافی

اهداف فیزیوتراپی خار پاشنه 

● حذف استرس های ناخواسته روی فاشیا

● کنترل التهاب در محل اتصال فاشیا به استخوان پاشنه

● کاهش درد و التهاب

● افزایش قدرت و تحرک بافتها

روش های درمان فیزیوتراپی خار پاشنه

● دستگاه اولتراسوند تراپی جهت کاهش درد و التهاب

اولتراسوند تراپی یکی از روش‌های غیرتهاجمی، آسان و ارزان درمانی در فیزیوتراپی محسوب می‌شود در این فرایند نیازی به انجام عمل جراحی نیست و اسکاری از آن به جای نمی‌ماند همچنین بیمار در معرض اشعه قرار نمی‌گیرد. این روش را می‌توان به راحتی در مطب یا در منزل انجام داد.

اولتراسوند تراپی که با استفاده از انتقال حرارت به بافت‌های نرم عمیق بدن، به فرایند بهبود بیماران کمک خواهد کرد و می‌تواند تقریباً برای تمامی صدمات مفید واقع شود.اولتراسوند تراپی برای موارد زیر مؤثر است :

○ کاهش و از بین بردن تورم و التهاب

○ کاهش درد در عضلات و مفاصل

○ گرفتگی و سفت شدن عضلات و مفاصل

○ رفع اسپاسم های عضلانی

○ کاهش گرفتگی در بافت‌های بدن

○ تسریع روند بهبودی زخم‌ها

  آماده‌سازی عضلات و مفاصل برای انجام تمرینات کششی و ورزش

●  با استفاده ازتزریق کورتون  (  یونتوفورز و فونوفورز دگزامتازون )

تزریق این داروی ضدالتهاب قوی می تواند درد را برای یک دوره ی سه ماهه به طور چشمگیری کاهش دهد. تزریق کورتون در پاشنه پا، روشی برای کنترل و بهبود درد است، اما یک روش علاج قطعی محسوب نمی شود. این تزریق ها به کاهش التهاب و درد کمک می کنند، اما آسیب دیدگی  کف پا را ترمیم نخواهند کرد!

●   تجویز کفی و ارتز های مناسب

کفی‌های طبی ساخته شده برای هر بیمار با خنثی کردن چرخش مچ پا به داخل (پرونیشن) به کاهش درد و درمان خار پاشنه پا کمک می‌کند و از کشش بیش از حد لیگامان کف پا جلوگیری می‌کند. به علاوه در طراحی این کفی‌ها کم شدن وزن تحمیلی روی پاشنه نیز در نظر گرفته می‌شود. در قسمت پاشنه کفی طبی سفارشی حفره‌ای برای قرار گرفتن خار پاشنه تعبیه می‌شود تا به این ترتیب شدت برخورد پا با زمین کاهش یابد. اثر این نوع کفی‌ طبی کاهش یا حتی از بین رفتن درد ناشی از خار پاشنه پا است .

با کفی‌های طبی‌ که چرخش بیش از اندازه مچ پا به داخل (پرونیشن) را اصلاح می‌کند و قوس کف پا را گسترش می‌دهد، می توان به درمان درد پاشنه پا اقدام کرد. این کفی‌ها باید آن‌قدر سخت و محکم باشند تا از لیگامان کف پا در مقابل کشش غیرضروری محافظت کنند و قوس کف پا را به شیوه‌ای دینامیک بالا نگه دارند. استفاده از این کفی‌ها بهبودی را پس از حداکثر ۲ تا ۳ ماهه برای بیمار به ارمغان می‌آورد.

● اصلاح کردن کفش

به پا کردن کفش‌های حمایت کننده‌ای که به خوبی از قوس کف پا محافظت می‌کنند و پاشنه کوتاهی دارند فشار روی لیگامان کف پا را کاهش می‌دهد.

●  پد خار پاشنه و باندپیچی

قرار دادن پد و کفی طبی در کفش ضربه‌های وارده هنگام راه رفتن را ملایم‌تر می‌کند. باندپیچی نیز پا را حمایت می‌کند و فشار روی لیگامان کف پا کاهش می‌دهد.

● کفی و کفش طبی (ارتز)

 کفی طبی ساخته شده برای هر بیمار که داخل کفش وی قرار داده می‌شود برای اصلاح ناهنجاری‌های ساختاری اصلی به وجود آورنده بیماری و رفع خار پاشنه پا مفید است.

●  مگنت تراپی

مگنت تراپی روش درمانی ایمن و غیر تهاجمی که در آن از انرژی مغناطیسی برای اهداف درمانی در کلینیک های فیزیوتراپی استفاده می شود.این روش درمانی موجب تسکین درد و تسریع روند بهبودی و ترمیم آسیب ها می شود.استفاده از امواج مغناطیس در طی این روش درمانی موجب ایجاد یک میدان مغناطیسی ثابت در بدن شده که می‌تواند به افزایش تعادل و تقویت بدن کمک کند.وجود میدان‌ های الکترومغناطیسی متعددی که به طور طبیعی در داخل بدن وجود دارد مهم ترین عاملی است که سبب وجود فواید زیاد برای این روش درمانی شده است.حوزه های مغناطیسی منفی با حوزه های مغناطیسی بدن سبب افزایش اکسیژن رسانی به بافت ها و سلول ها، تحریک متابولیسم سلولی و کاهش محیط اسیدی در بدن می شود.تسریع رشد و بهبودی بافت های آسیب دیده همچون استخوان، عضلات، تاندون ها و اعصاب شده و کمک به کاهش درد از مهم ترین مزایای مگنت تراپی است.

● الکتروتراپی

○ از روش الکتروتراپی  در درمان کردن بیماری ها و مشکلات  ، به خصوص مشکلاتی که در ناحیه سیستم اسکلتی و عضلانی بدن وجود دارد استفاده می شود و  از این طریق بیشتر مشکلات ناحیه عضلانی چون بیماری خارپاشنه کاهش می یابد و بیمار درد کمتری را تجربه می کند.

○ در این دستگاه معمولا از امواج صوتی استفاده می شود و در کنار جریان الکتریکی قوی دستگاه الکتروتراپی از امواج الکترومغناطیسی به کار می برند تا با تأثیر بر عضلات و بافت ها نتیجه لازم را ایجاد کرده و از این راه جریان اعصاب در ناحیه عضلات تحریک می شود

○ اگر زخم هایی در ناحیه پاشنه پا وجود داشته باشد الکتروتراپی به ترمیم زودتر این عوامل و زخم ها کمک می کند.

○ الکتروتراپی مزیت دیگری که دارد مربوط به کاهش دادن التهاب و دردهای ناحیه عضلانی به ویژه در قسمت کف پا و مربوط به بیماری خارپاشنه است.

○ الکتروتراپی سبب می شود که هورمون های ضد درد که طبیعی بوده و در بدن وجود دارند همانند اندورفین در زمان مشخصی تحریک شده و این هورمون بتواند بیشتر آزاد شود.

○ مزیت دیگر الکتروتراپی این است که از منتقل شدن درد بیماری خارپاشنه در نواحی دیگر بدن جلوگیری می کند.

○ بافت های آسیب دیده ناحیه پاشنه را تحریک کرده و این بافت ها بازسازی می شوند و ترمیم آنها سریع تر صورت می گیرد.

○ فرآیندهای مربوط به سوخت و ساز در بدن را دستگاه مخصوص الکتروتراپی تحریک کرده و از این طریق به درمان بهتر خارپاشنه کمک می کند.

● استفاده از تیپ جهت طبیعی کردن وضعیت پا

روشی برای ثابت نگه داشتن و بی تحرکی ضایعات عضلانی و اسکلتی ( لیگامان ها، تاندون ها و...) که در آن از تکنیک های مختلف بانداژ (نوارچسبنده الاستیک و غیر الاستیک و...) استفاده می کنند. این روش نیز از تکنیک های فیزیوتراپی می باشد و در بهبود وضعیت بیمار بعد از آسیب و جراحی تاثیر بسزایی داشته و جزو اولین درمان هایی است که فیزیوتراپیست برای بیمار انجام می دهد.

●  استفاده از کینزیوتیپ مناسب

○ کینزیوتیپینگ یک چسب واقعی است که اولین بار  این چسب را با ترکیبی از نایلون و پنبه ساخت.

○ چسب کینزیو از خاصیت انعطاف پذیری بدن تقلید می کند و در هنگام استفاده از آن امکان حرکت دادن عضو مورد نظر وجود دارد.

○  چسب کینزیو یک نوع چسب بسیار قوی و ضد آب از که حدود ۳ تا ۵ روز روی پوست باقی می ماند و حتی در هنگام انجام فعالیت ورزشی یا دوش گرفتن کنده نخواهد شد.

○  هنگامی که این چسب روی پوست قرار داده می شود مقداری جمع می گردد و باعث لیفت پوست خواهد شد.

○  این چسب به ایجاد یک فضای میکروسکوپی بین پوست و بافت های نرم زیرین آن می پردازد.

○ وجود کینزیوتیپ در فواصل مابین جلسات فیزیوتراپی درد و التهاب بیمار را کاهش می دهد و در بهبود او موثر است.

●  انجام ماساژ فریکشن

 افزایش گردش خون و کاهش التهاب مهمترین نتایج استفاده از ماساژ در درمان خار پاشنه هستند.

●  انجام تکنیک های موبیلیزاسیون

موبیلیزاسیون ( یا موبیلیزیشن ) برای مفاصل اندام ها و همچنین ستون فقرات که دچار چسبندگی ، سفتی و خشکی شده اند یا مفاصلی که دچار التهاب و درد هستند بسیار کاربرد دارد .

●  تمرینات کششی و تقویتی عضلات پا و یا  تمرینات عصبی-عضلانی و حس عمقی

 این حرکات به کاهش فشار وارده به کف پا کمک می کنند و التهاب این ناحیه را کاهش می دهن برای  تمرینات عصبی-عضلانی و حس عمقی مثلا پاها را روی یک استوانه حرکت دهد و یا با پاها یک حوله را جمع کنید

●  ورزش برای خار پاشنه

کشش کف پا و عضلات ساق پا برای کاهش درد پاشنه و بهبود عملکرد پا و کاهش فشار وارده با رباط های کف پا بسیار ضروری است. افزایش قدرت عضلانی پا نیز موجب می‌شود که فشار کمتری به رباط های کف پا وارد شود.

●  طب سوزنی و درای نیدلینگ (سوزن خشک)

نقاط ماشه‌ای یا تریگرپوینت در عضلات ساق پا و کف پا می‌تواند در کاهش درد و بهبود عملکرد پا موثر باشد. استفاده از درای نیدلینگ و طب سوزنی با شیوه های چینی موجب آزاد سازی عضلات، درمان و کاهش درد خار پاشنه در تعداد زیادی از بیماران خار پاشنه می شود. همچنین استفاده از میکروسیستم ankle هم کمک بسیار زیادی در جواب دهی این روش داشته است. 

●  شاک ویو تراپی و نحوه عملکرد این دستگاه

به طور کلی شاک ویو تراپی یک روش غیر  تهاجمی و کاملا بی‌خطر است و عوارض جانبی خاصی ندارد.

تکنولوژی این سیستم بسیار شبیه آن چیزی است که در دستگاه های سنگ شکن کلیه استفاده می‌شود. امواج شاک ویو در واقع امواجی مافوق صوت هستند که دارای انرژی بالایی می‌باشند و از طریق افزایش خون رسانی به بافت صدمه دیده و تاثیرات میکروترومایی موجب تسریع در روند درمان و بهبودی بافت می‌شوند.

به نظر می‌رسد مکانیسم اثر شاک ویو برای خار پاشنه ایجاد پارگی‌های بسیار ریز میکروسکوپی در بافت مربوطه بر اثر ضربه شدید موج شوکی است.

این پارگی‌های ظریف موجب آزاد شدن موادی از بافت می‌شوند. این مواد به نوبه خود موجب افزایش مویرگ‌های بافت و انتقال سلول های ترمیم کننده از طرف بدن به محل آسیب دیده میگردد دئر واقع باعث تولید کلاژن و همچنین افزایش عروق خونی بیشتر می شود. بدین وسیله امواج شوک باعث تحریک استئوبلاست هایی می شوند که مسئول  ترمیم بافت های همبند مانند تاندون ها هستند.یا به عبارتی دیگر این امواج  واکنش خودترمیمی طبیعی بدن را تحریک می کنند.روند ترمیم و بهبودی در بافت مربوطه فعال می‌شود.

❁ شاک ویو تراپی خار پاشنه چگونه انجام میشود؟

معمولا هر بیمار بر اساس نوع بیماری، مدت و شدت آن به ۳ تا ۱۰ جلسه درمان نیاز دارد و تداوم آن بسیار مهم می‌باشد. اکثر موارد نتایج بعد از ۲ تا ۳ جلسه نمایان می‌شود ولی ممکن است بیمار بهبود و کاهش درد را در همان جلسه ابتدایی احساس نماید.

هنگام شوک ویو درمانی فیزیوتراپیست ، پروب (اپلیکاتور) دستگاه را بر روی پوست محل درمان قرار می دهد. (محل درمان قبلا به ژل اولتراسونیک آغشته شده است) و از طریق آن امواج صوتی پرقدرت را به درون بدن می فرستد.

فرایند درمان بین ۱۰ الی ۲۰ دقیقه طول می کشد. گاهی ضمن درمان و پس از آن بیمار در محل اعمال شوک احساس درد و ناراحتی می‌نماید. معمولا این درد در ۲۴ ساعت اول بتدریج از بین می‌رود.

برخی از بیماران شروع علائم بهبودی را روز بعد از اعمال اولین جلسه شوک ویو گزارش می‌کنند. ولی معمولا برای بدست آوردن حداکثر تاثیر درمانی نیاز به گذشت ۶-۸ هفته وجود دارد. و غالبا ۲ تا ۶ جلسه درمانی شوک ویو کافی است. توصیه می‌شود که بیماران تا ۴۸ ساعت از فعالیت فیزیکی، بخصوص در نواحی تحت درمان خودداری کنند.

❁ عوارض شاک ویو تراپی خار پاشنه

در طول درمان شاک ویو کمی درد را تجربه خواهید کرد ولی این درد قابل تحمل است.

پس از درمان، ممکن است در محل درمان کمی قرمزی، کبودی، تورم و بی حسی تجربه کنید. این عوارض جانبی باید ظرف یک هفته و قبل از درمان بعدی برطرف شوند.

معاینه قبل از شروع درمان بسیار مهم است. زیرا در صورت وجود مواردی مانند تومور سرطانی بدخیم، اختلال گردش خون و عفونت در محل پاشنه پا، درمان شاک ویو به هیچ وجه توصیه نمی‌شود.

❁ موارد کاربرد شاک ویو در فیزیوتراپی

○ خار پاشنه     (Heel spure)

○ درمان تنیس البو   (Tennis Elbow)

○ درد و بی حرکتی شانه

○ درد ناحیه کمر

○ درد تاندون آشیل

○ کشیدگی تاندون کشکک زانو

○ انبساط عضلانی

○ درد کشاله ران

○ درد لگن

○ موارد جوش نخوردن استخوان یا تاخیر در جوش خوردن

این درمان معمولا به عنوان اولین روش درمانی در این بیماری ها به کار نمی‌رود و در صورت عدم نتیجه گرفتن از سایر روشهای درمانی معمول می‌تواند کمک شایانی به بهبود درد و ناتوانی بیمار نماید. در موارد شدیدی که خار پاشنه به سایر روش های درمانی جواب ندهد استفاده می شود ولی در ۸۵ درصد موارد خار پاشنه با فیزیوتراپی بهبود می یابد.