خارپاشنه

استخوان پاشنه پا، استخوانی است که وزن بدن را تحمل کرده و پاشنه پا را تشکیل می‌دهد. رشد استخوانی در سطح زیری (کف یا سطح تحتانی) استخوان کالکانئوس خار پاشنه نامیده می‌شود.

خار پاشنه ممکن است در پشت پاشنه پا هم ایجاد شود در محلی که پا به کفش سائیده می‌شود. این خار به “خار پشت پاشنه پا” معروف است. خار پشت پاشنه پا ممکن است در محلی که تاندون آشیل به استخوان کالکانئوس وصل می‌شود، ایجاد شود. خار پاشنه در عکس‌هایی که با اشعه ایکس گرفته می‌شود قابل مشاهده است و اغلب به صورت اتفاقی در عکس‌هایی که به دلایل دیگر گرفته شده، دیده می‌شود. درد در آن ناحیه از پا معمولاً به دلیل خار پاشنه نیست اما در بافت اطراف خار پاشنه تورم دیده می‌شود.

خارپاشنه چیست ؟

خار پاشنه به وضعیتی گفته می‌شود که رسوبی از کلسیم بین پاشنه و قوس پا ( در زیر پا)ایجاد شود. علاوه بر این، این عارضه به عنوان «استئوفیت» نیز شناخته می‌شود. گاهی اوقات ممکن است از زیر پاشنه تا قوس پا گسترش پیدا کند که به این ناحیه «فاسیای کف پا» گفته می‌شود.

 گاهی این بیماری بدون هیچ بیماری زمینه‌ای ایجاد می‌شود یا ممکن است یک بیماری زمینه‌ای عامل ایجاد آن باشد. زمانی که خار پاشنه در اشعه ایکس دیده می‌شود، ممکن است تا یک و نیم سانت طول داشته باشد.

بسیاری از افراد تصور می‌کنند که هر دردی که در پاشنه پا خود احساس می‌کنند، به دلیل ایجاد خار پاشنه است؛ اما، باید این نکته را در نظر داشته باشند که بسیاری از عوامل دیگر در ایجاد درد پاشنه نقش دارند.

خار پاشنه چه علائمی دارد؟

● این عارضه علائم مختلفی دارد که شامل موارد زیر است:

● درد شدید در پاشنه پا هنگام ایستادن در صبح  (مانند فرو رفتن  چاقو)

● ایجاد حساسیت در پاشنه پا که پا برهنه رفتن را دشوار می‌کند.

● احساس درد خفیف در پاشنه پا طی روز

● التهاب و تورم در پاشنه پا

● احساس گرما در قسمت آسیب‌دیده

● بیرون‌زدگی استخوان در پاشنه پا

● برای مثال بیمار در پایین پاشنه یا پشت پاشنه، در محل اتصال تاندون آشیل یا رباط (پلانتار فاسیا) احساس درد دارد. در نتیجه به دلیل درد و حساسیت پشت یا زیر پاشنه، ایستادن، راه رفتن یا دویدن، به ویژه پا برهنه و روی سطوح سخت دشوار می‌شود.

علت ایجاد خار پاشنه چیست؟

● خار پاشنه زمانی رخ می‌دهد که عضله و رباط در طولانی مدت دچار کشیدگی شود و پاشنه پا را دچار آسیب کند.

●  پاره شدن غشایی که استخوان پا را می‌پوشاند، یکی از دلایلی است که منجر به چنین مشکلی می‌شود.

● با گذشت زمان کلسیم می‌تواند در پا رسوب کند و جمع شود. چنین رسوباتی برجستگی‌های استخوانی را تشکیل می‌دهد که باعث ایجاد خار استخوانی می‌شود.

● فعالیت‌های ورزشی؛ دویدن و حرکات پرشی می‌تواند باعث آسیب پاشنه و قوس پا شود.

● فعالیت بر سطوح سفت و سخت؛ راه رفتن، دویدن یا پرش در سطوح سخت باعث آسیب رسیدن به پاشنه پا می‌شود.

● وارد شدن ضربه به پاشنه پا؛ کبودی پاشنه پا و پاره شدن غشایی که آن را می‌پوشاند، می‌تواند منجر به خار پاشنه شود.

● افزایش سن؛ (پیری ) طبق مطالعاتی که در این زمینه انجام گرفته است، خار پاشنه در بین افراد مسن یکی از مشکلات رایج است.

● جنسیت؛ خار پاشنه بیشتر در خانم‌ها مشاهده شده است. خار پاشنه پا در زنان جوان‌تر که در پای آنها رشد استخوانی به دلیل بورسیت طولانی مدت ناشی از فشار پوشیدن کفش‌های پاشنه بلند شکل گرفته است.

● اضافه وزن؛ یکی از مواردی که می‌تواند احتمال ایجاد خار پاشنه را افزایش دهد، افزایش وزن است.

● استفاده از کفش نامناسب؛ استفاده از کفش‌های نامناسب می‌تواند به پاشنه پا آسیب وارد کند.

● بلند کردن مداوم اشیاء سنگین نیز فشار شدیدی را روی فاسیا وارد می‌کند و این فشار و کشش آن را از استخوان پاشنه دور می‌کند.

● ورم کف پا

● واکنش بدن به این فرایند انباشته کردن کلسیم در بخش جلویی پایین پا است. همچنین علت خار پاشنه می‌تواند نتیجه ابتلا به بیماری‌های التهابی زیر باشد:

●  آرتریت واکنشی

●  اسپوندیلیت آنکیلوزان

● هیپراستوز اسکلتی ایدیوپاتیک

تشخیص

اگر خار پاشنه همراه با علائم باشد، باید دلیل اصلی آن، از قبیل التهاب پلانتار فاسیا، التهاب تاندون آشیل یا آرتریت سیستمی، تشخیص داده شود و برای درمان مناسب اقدام گردد.

●  سابقه پزشکی

 خار پاشنه یا کالکانئال که در عکس‌های گرفته شده به وسیله اشعه ایکس قابل مشاهده است. معمولاً بدون علامت و نشانه هستند. افرادی که دچار درد در پاشنه پا هستند علائمی را در هنگام انجام فعالیت‌هایی که باعث فشار وزن بدن بر روی پاها می‌شود مانند ایستادن و راه رفتن و همچنین در هنگام استفاده از کفش‌های نامناسب یا کفش‌های با کفی ناکافی گزارش داده‌اند.

● معاینات فیزیکی

بسیاری از خارهای پاشنه در معاینات مشخص نمی‌شود، اما وقتی که پزشک پاشنه پا را لمس می‌کند ممکن است افرادی که دارای خار پاشنه پا هستند احساس درد و ناراحتی کنند. در افرادی که خار پاشنه دارند ممکن است محل اتصال تاندون آشیل به استخوان پاشنه به لمس حساس باشد.

●  آزمایش‌ها

تصویربرداری رادیوگرافی یا سونوگرافی پا

 بسیاری از خارهای پاشنه پا معمولاً به صورت اتفاقی در عکس‌های گرفته شده با اشعه ایکس که به دلایل دیگری گرفته شده‌اند، دیده می‌شوند. اکثر افرادی که خار پاشنه پای آنها در عکس‌های گرفته شده به وسیله اشعه ایکس دیده شده، هیچ علائمی نداشته‌اند. اگر علائم درد پاشنه پا باعث اختلال ماهیچه‌ای یا عصبی شود باید آزمایش‌های دیگری مثل ام آر آی، سی تی اسکن یا الکترومیوگرافی انجام شود.

خار پاشنه چه درمانی دارد؟

● دارو

داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی برای کاهش درد مفید بوده و تورم ناشی از آسیب بافت‌های مجاور خار پاشنه پا را نیز کاهش می‌دهد. ازجمله تزریق کورتیزون که می‌تواند منجر به کاهش درد و تورم شود.

کورتیزون که نوعی آستروئید است یک داروی قوی ضد التهابی است. این دارو می‌تواند در محل فاسیای کف پا تزریق شود و درد و تورم را در آن ناحیه کاهش دهد. پزشک ممکن است تزریق‌های شما را محدود کند. تزریق زیاد آستروئید در فاسیای کف پا ممکن است باعث پارگی آن و در نتیجه صاف شدن کف پا و ایجاد دردهای مزمن شود.

● توصیه ها 

○  استراحت کافی

استراحت دادن به پا می‌تواند به کاهش درد و تورم در قسمت آسیب‌دیده کمک کند.

○  کمپرس سرد

یخ منجر به کاهش درد و تورم می‌شود.

○  استفاده از کفش مناسب

کفش راحت و اندازه، فشار روی خار پاشنه پا را کاهش می‌دهد. این فشار تولید درد و ناراحتی می‌کند. اگر خار پاشنه دارید، توصیه‌های زیر را هنگام خرید کفش مناسب برای خار پاشنه در نظر بگیرید:

○   پاشنه محکم

 پشت کفش باید محکم باشد تا بتواند از پاشنه محافظت کند و از چرخش رو به داخل یا خارج پا جلوگیری کند.

○   انعطاف پذیری متوسط

کفش نباید به راحتی خم شود. البته کفش باید خمی تدریجی داشته باشد تا هنگام خم شدن پا مقاومت مناسبی از خود نشان دهد.

○   پاشنه با بلندی اندک

• 
  
•  کفی یا کفشی که پاشنه آن اندکی، کمتر از یک اینچ، بلند باشد، فشار را از روی پاشنه دردناک برمی‌دارد.
• 
  

○  کاهش وزن

اگر اضافه وزن دارید، بهتر است به فکر لاغر کردن باشید. با کاهش وزن نیرویی که به پا وارد می‌شود، کمتر شده و فشار روی خار پاشنه نیز کمتر می‌شود.

   استفاده از کفی مخصوص؛ بریس‌ها و پاشنه بند طبی

درد پاشنه پا با استفاده از کفی‌های نرم کفش، پد پاشنه یا پوشش‌های پا که فشار ناشی از ضربه را جذب می‌کنند، کاهش می‌یابد. درد در پشت پاشنه ممکن است با کشش عضلات ساق پا و استفاده از بریس‌هایی که پاشنه را بالا نگه دارد، بهبود یافته و تنش را از روی تاندون آشیل کاهش دهد. بهتر است بیماران از کفش‌هایی استفاده کنند که فضای کافی برای پاشنه پا داشته باشد تا از سایش استخوان کالکانئوس به پشت کفش جلوگیری شود.پزشک استفاده از برخی کفی‌های مخصوص را به بیمار توصیه می‌کند تا به کاهش فشار و درد کمک کند.

● فیزیوتراپی

○  شاک ویو تراپی

شاک ویو تراپی آخرین تکنولوژی مورد استفاده برای درمان دردهای پاشنه پا است که در کلینیک طب فیزیکی و توانبخشی پارس نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد. این روش درمانی یک روش مؤثر برای درمان خار پا بوده و می‌تواند حساسیت بافت نرم آسیب دیده را ظرف مدت چند روز بهبود بخشد.

در شاک ویو تراپی تکانه‌های انرژی از پوست عبور می‌کنند و به محل تحت درمان می‌رسند. این درمان باعث افزایش سرعت روند بهبودی و کاهش درد می‌شود. بدن با افزایش فعالیت‌های متابولیک در محل درد و تحریک و شتاب‌دهی به فرایند بهبودی واکنش نشان می‌دهد.درمان به این روش فقط چند دقیقه طول می‌کشد و درد به طور چشمگیری ظرف مدت چند روز کاهش می‌یابد.

○ اولتراسوند کرایو

اولتراسوندکرایو از ترکیبی از انرژی الکترومغناطیسی و سرما درمانی برای تسکین درد استفاده می‌کند. دستگاه شبیه به قلم نوری بزرگی است که روی مچ و کف پا حرکت داده می‌شود. پژوهش‌ها نشان داده است که اولتراسوندکرایو درمانی موثر برای بیماران دچار التهاب پلانتار فاشیا است که خار پاشنه نیز دارند.

● جراحی

در موارد نادر، چنانچه هیچ یک از روش‌های درمانی ذکر شده موثر واقع نشود، پزشک تصمیم به انجام عمل جراحی می‌گیرد. در اغلب مواقع بیماران نیازی به درمان ندارند و این مشکل با روش‌هایی که برای شما ذکر کردیم، کنترل و درمان می‌شود.

چرا خار پاشنه دردناک است؟

زائده خار پاشنه پا به تنهایی دردناک نیست. اما فرورفتن تیزی خار پاشنه در بافت نرم اطراف پاشنه دردناک است. در اثر فرو رفتن خار پاشنه در بافت و عصب‌های حساس، ناحیه اطراف خار پاشنه پا ملتهب می‌شود و درد و کبودی شروع می‌شود. درد هنگام ایستادن یا راه رفتن روی ناحیه‌ی ملتهب شدت می‌گیرد. پس از مدتی استراحت کردن، برای مثال هنگامی که بیمار صبح از تخت پایین می‌آید، درد بیشترین شدت را دارد، چون پس از مدتی که وزن بدن به پاشنه دردناک تحمیل نشده است، ناگهان خار پاشنه در بافت فرو می‌رود.

پیشگیری

تنها راه پیشگیری از خار پاشنه درمان بیماری التهابی مولد آن، پوشیدن کفش مناسب با کفی طبی و انجام منظم تمرین‌های کششی است.