پروستات چیست ؟

پروستات  به زبان انگلیسی (Prostate  )غده مهمی در سیستم تولید مثل مردان است. در صورت سالم بودن و در مردان جوانتر از ۵۰ سال ، معمولاً به اندازه یک گردو  است.

پروستات در شکم ، جلوی راست روده و بین آلت تناسلی و مثانه قرار دارد. مجرای ادرار ، همان لوله ای است که اسپرم را از بیضه و ادرار را از مثانه و از طریق آلت تناسلی بیرون می آورد و همچنین از پروستات عبور می کند.

این غده در باروری مردان نقش دارد و مهم‌ترین عملکرد پروستات تولید مایعی است که همراه با ترشحات غده‌های دیگر و اسپرم‌های تولید شده در بیضه، مایع منی را تشکیل می‌دهند. ماهیچه‌های غده پروستات باعث می‌شود مایع منی با فشار بالا وارد مجرای ادراری شده و در طول انزال به بیرون دفع شود .

یکی از کارهای مهم پروستات جداسازی مایعات مغذی برای تغذیه اسپرم و حفاظت از اسپرم است. پروستات منی را از کیسه بیضه به سوی مجرای ادرار روانه می کند. پروستات با انقباض خود حالت چسبندگی ژله مانندی (قلیایی) را در مایع منی ایجاد می کند.

همچنین، زمانی که عضلات پروستات منقبض می شوند، ادرار با سرعت پایین تری دفع می شود. اگر پروستات کارش را درست انجام ندهد، دستگاه تناسلی به عفونت یا سنگ مثانه یا مشکلات دیگر دچار خواهد شد. 

مایع پروستات چیست ؟

در طول انزال ، اسپرم از بیضه و از یک سری لوله ها حرکت می کند. این باعث می شود عضلات پروستات در مجرای ادرار منقبض شوند. این باعث می شود مجرای ادرار از هرگونه ادرار که از طریق آن عبور می کند مسدود شود. سپس مایع منی می تواند وارد مجرای ادرار شود و مایع پروستات نیز آزاد شود و مخلوط آن با مایع منی حاصل از بیضه باشد.

مایع پروستات حاوی آنزیمی است که آنتی ژن اختصاصی پروستات  (PSA : Prostate-specific antigen) نامیده می شود به نازک تر شدن مایع منی کمک می کند.

این مابع حاوی آنزیم ها ، اسید سیتریک و روی است. این مایع یکی از قسمت های منی است که به محافظت از اسپرم کمک می کند. به طور خاص ، مایع منی از نظر شیمیایی اساسی است. این به اسپرم ها کمک می کند تا در واژن طولانی تر زندگی کنند و حاوی مایعاتی هستند که از نظر شیمیایی اسیدی هستند.

آزمایش PSA سطح این آنزیم را در خون اندازه گیری می کند. سطح PSA به عنوان بخشی از بررسی سلامت و سرطان پروستات اندازه گیری می شود. PSA ممکن است در آقایانی که شرایط متنوعی از این غده دارند و مبتلا به سرطان هستند ، بیشتر باشد.

انواع بیماری های پروستات

چندین بیماری وجود دارد که می تواند بر پروستات تأثیر بگذارد ، از جمله پروستاتیت حاد باکتریایی ، هایپرپلازی خوش خیم پروستات (BPH) ، پروستاتیت مزمن باکتریایی ، پروستاتیت مزمن و سرطان پروستات.

♦ تورم پروستات باکتریایی

التهاب غده پروستات (پروستاتیت) اغلب به علت عفونت در این ناحیه ایجاد می‌شود. عفونت باکتریایی کوتاه مدت و موقتی ست و کم اتفاق می افتد ولی اگر درمان نشود می تواند تا حد کشنده پیشرفت کند.  عفونت پروستات اغلب باعث می‌شود فرد هنگام ادرار کردن احساس درد داشته باشد.تشخیص این نوع پروستات آسان تر است و خود باکتری می تواند با رابطه جنسی به شریک جنسی منتقل شود. نوع مزمن چند سال طول می کشد و دامن گیر مردان جوان نیز شده و عفونت مجاری ادرار را در پی دارد.

پروستات باکتریایی به دو نوع حاد ( کوتاه مدت ) و مزمن ( بلند مدت ) تقسیم می شود.

♦ هایپرپلازی خوش خیم پروستات (BPH)

هیپرپلازی خوش خیم پروستات یک مشکل طبیعی در پیری محسوب می شود. اگرچه علت دقیق آن ناشناخته است اما تغییرات در هورمون های جنسی مردانه که همراه با افزایش سن است، می تواند یک عامل باشد.

بزرگ شدن پروستات را هایپرپلازی خوش خیم پروستات (BPH) می نامند و زمانی اتفاق می افتد که سلول های غده پروستات شروع به تکثیر می کنند. این سلولهای اضافی باعث متورم شدن غده پروستات می شوند که باعث التهاب پیشابراه می شود و جریان و حرکت ادرار را محدود می کند.

♦ سرطان پروستات

سرطان پروستات موقعی اتفاق می افتد که سلول های پروستات شروع به تکثیرشدن می کنند. سرطان پروستات یکی از شایعترین سرطانها در مردان می باشد.

 علائم بیماری های پروستات 

♦ علائم تورم پروستات باکتریایی

. درد در کشاله ران ، ناحیه لگن یا اندام تناسلی

.  درد یا احساس سوزش هنگام ادرار کردن (دیسوریا)

. مشکل در ادرار کردن، مانند ادرار قطره چکانی یا تکرر ادرار

. تکرر ادرار به خصوص در شب (شب ادراری)

. نیاز فوری به ادرار کردن

. ادرار کدر

. خون در ادرار

. درد در ناحیه شکم، کشاله ران یا کمر

.  درد در ناحیه بین کیسه بیضه و راست روده (پرینه)

.  درد یا ناراحتی آلت تناسلی یا بیضه‌ها

.  انزال دردناک

. علائم و نشانه های مشابه آنفولانزا (با پروستاتیت باکتریایی)

. درد در مثانه، درد بیضه ها، اختلال نعوظ و اختلال انزال

♦ علائم بزرگ شدن پروستات 

. تکرر شدید ادرار در شب

. نیاز زیاده از حد به دفع ادرار

. تاخیر در شروع ادرار

. ادرار ضعیف یا قطره قطره

.  عدم ادرار غیر عمدی یا ناتوانی در ادرار کردن

. درد هنگام ادرار کردن

♦ علائم سرطان پروستات 

. تکرر ادرار و دفع زیاد ادرار به خصوص در شب

. قطره قطره شدن ادرار

. سختی دفع ادرار

. خون در ادرار

. سوزش و درد هنگام ادرار

. درد هنگام انزال و ارگاسم

. اختلال نعوظ (راست شدن آلت)

. عفونت مجاری ادراری

. درد دایم در ناحیه پایین کمر و لگن

. کاهش وزن ناگهانی و کاهش اشتها

• دلیل مبتلا شدن به پروستات

علت های مختلفی برای هر یک از بیماری های پروستات وجود دارد و گاهی نیز علت آن نامشخص است. بسته به علت پروستاتیت، ممکن است علائم آن به صورت ناگهانی یا به تدریج ایجاد شود و درمان هر کدام فرق دارد:

افزایش سن و به دنبال آن اثر گذاری هورمون مردانه روی بافت پروستات اشاره کرد :

. عفونت مجاری ادراری

. تورم پروستات یا همان پروستاتیت

. زخم دهانه مثانه به خاطر جراحی قبلی

. سنگ کلیه یا سنگ مثانه

. مشکل اعصاب مثانه که نمی توانند پیام های کنترل و دفع ادرار را خوب به مغز برسانند

. سرطان پروستات یا مثانه

. تغییرات شدید هورمون های جنسی مردانه

. حمله باکتری‌های موجود در ادرار، به غده پروستات

. آسیب عصبی در دستگاه ادراری تحتانی

. بزرگی پروستات خوش خیم

عوارض بیماری التهاب پروستات

لازم به ذکر است که شواهد مستقیمی مبنی بر اینکه پروستاتیت می‌تواند منجر به سرطان پروستات شود، وجود ندارد. عوارض پروستاتیت می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

. عفونت باکتریایی در خون (باکتریمی)

. التهاب لوله پیچ خورده متصل به پشت بیضه (اپیدیدیمیت)

. ایجاد حفره پر از چرک در پروستات (آبسه پروستات)

. ناهنجاری‌های منی و ناباروری که می‌تواند با پروستاتیت مزمن رخ دهد

. نارسایی کلیه ها

. عفونت ادراری

. ایجاد سنگ ادراری

. نارسایی حاد قلب و ریه

. درد شکم به علت اتساع مثانه

. خستگی بیمار از ادرار شبانه

احتمال ابتلا به التهاب پروستات در چه کسانی بیشتر است؟

مواردی که احتمال ابتلا به پروستات را بیشتر می‌کند شامل موارد زیر است:

● افراد جوان یا میانسال بیشتر در معرض خطر ابتلا به پروستات مزمن هستند

● سابقه ابتلا به پروستاتیت

● داشتن عفونت در مثانه یا مجرای ادراری (لوله ای که منی و ادرار را به آلت تناسلی منتقل می‌کند).

● سابقه ضربه به ناحیه لگن، مانند آسیب ناشی از دوچرخه سواری یا اسب سواری

●  استفاده از لوله‌های تخلیه مثانه در مجرای ادراری (سوند مثانه)

●  مبتلا بودن به ویروس اچ آی وی یا ایدز

● سابقه انجام بیوپسی پروستات

 تشخیص پروستات

● برای تشخیص سرطان پروستات، معمولا از بافت پروستات نمونه برداری می شود که درجه سلول ها و علایم سرطانی بودن آنها بررسی می شود. (به مردان بالای 40 سال توصیه می شود غربالگری سرطان پروستات انجام دهند.)

● آزمایش خون و اندازه گیری سطح پروتئین PSA (تولید شونده توسط پروستات) برای تشخیص سرطان انجام می شود. PSA آنتی ژن اختصاصی پروستات است. اگر سطح psa بین 10-20 ng/ml باشد به معنی وجود سلول های سرطان زاست و بیش از 20 به معنی وجود تومور پیشرفته در پروستات است.

● متخصص اورولوژی می تواند با معاینه دیجیتالی پروستات از طریق مقعد تا حدی ریسک سرطان را تشخیص دهد.

● آزمایشات ام.آر.آی و سی.تی.اسکن  و سونوگرافی نیز ممکن است انجام شوند.

برای پیشگیری از پروستات، بهتر است موارد زیر را رعایت کنید:

● پرهیز از ادرار به صورت ایستاده

● پرهیز از گوشت قرمز سرخ شده با حرارت بالا

● ورزش کردن و کنترل وزن

● عدم مصرف روغن صنعتی به خصوص تراریخته گیاهی

● پرهیز از مواجهه یا تماس با مواد شیمیایی و صنعتی یا محیط های آلوده صنعتی

● رعایت بهداشت جنسی برای جلوگیری از عفونت پروستات

● پرهیز از شکر سفید صنعتی یا شیرینی جات صنعتی یا در کل کربوهیدرات

● مصرف روزانه گوجه فرنگی و لیموی تازه، و نیز ادویه زردچوبه

● پرهیز از زیاده روی در مصرف لبنیات و پروتئین ها

● چک آپ و مراجعه به موقع به متخصص اورولوژی در صورت تجربه علائم

درمان پروستات

انتخاب راه  درمانی برای شما به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله:

. اندازه پروستات

.  سن

.  وضعیت کلی سلامت

. میزان درد و ناراحتی که تجربه می کنید.

♦ دارودرمانی

دلایل مختلفی می‌تواند داشته باشد اگر پروستاتیت ناشی از عفونت باکتریایی باشد، معمولا می‌توان آن را با آنتی بیوتیک درمان کرد.

داروهای شل کننده عضلات پروستات (آلفا بلاکرها) برای کمک به آسان شدن دفع ادرار

داروهای ضد تورم غیر استروئیدی (NSAIDs)

داروهای جمع کننده و کاهش سایز پروستات تجویز می شوند. برای مثال، دوتاسترید (آوودارت) و فیناسترید (پروسکار).

داروهای شل کننده پروستات و دهانه مثانه مانند دوکسازوسین (کاردورا)، تامسولوسین (فلووماکس)، ترازوسین (هیترین).

♦ آلفا بلوکرها

آلفا بلوکرها عضلات اطراف مجرای ادرار را در مردان با علائم بزرگ شدن پروستات شل می کنند. سپس ادرار آزادتر جریان می یابد. مهارکننده های 5 آلفا ردوکتاز: این داروها سطح خاصی از تستوسترون (DHT) را کاهش می دهند. پروستات زمانی که DHT کمتری وجود دارد کوچک می شود و جریان ادرار را بهبود می بخشد.

♦ پرتودرمانی

پرتودرمانی سلول های سرطانی پروستات را از بین می برد در حالی که آسیب به سلول های سالم را به حداقل می رساند. کاشت دانه های رادیواکتیو: به جای تابش پرتوهای خارج از بدن به سمت پروستات، می توان دانه های رادیواکتیو را در پروستات کاشت تا سلول های سرطانی را از بین ببرد.

♦ کرایوتراپی

کرایوتراپی یا همان سرما درمانی روشی نوین که برای درمان سرطان پروستات به کار میره، در واقع در کرایوتراپی پزشکان بافت پروستات رو در دمای پایین منجمد می‌کنن و در نتیجه باعث از بین رفتن سلول‌های سرطانی می‌شه. جالبه که بدونین ابتدا سرطان پوست و سپس سرطان پروستات در مردان شایعه.

♦ هورمون درمانی

در هورمون درمانی هدف، کاهش سطح هورمون‌های مردانه است که برای جلوگیری از تحریک سلول‌های پروستاته، اما لازمه که بدونین هورمون درمانی به تنهایی کافی نیست و معمولا همراه شیمی درمانی یا جراحی انجام میشه.

♦ جراحی

. جراحی به روش باز

. جراحی به روش تراش پروستات از راه مجرا

جراحی هم مثل پرتو درمانی اثرات مضری برای عملکرد جنسی و کیفیت زندگی برای مردان بالای ۴۰ سال به همراه دارد. معمولاً داروها علائم بزرگی پروستات را برطرف می کنن، اما برخی از مردان برای بهبود علائم و جلوگیری از عوارض به جراحی نیاز دارن.

پروستاکتومی شامل روش‌های جراحی مختلف است که به از بین بردن بخشی یا تمام غده‌ی پروستات منجر می‌شود.

این روش برای درمان سرطان پروستات و درمان پروستات بزرگ‌شده بکار می‌رود

. در روش سنتی این نوع جراحی، پوست را برش داده و از طریق حفره‌ی ایجادشده، به پروستات و بافت‌های اطراف آن دسترسی پیدا می‌کنتد. برش می‌تواند در پایین شکم (روش رتروپوبیک) و یا بین مقعد و کیسه‌ی بیضه (روش پرینه‌ای) ایجاد شود که اولویت با برش در پایین شکم است زیرا روش پرینه‌ای احتمال اختلال و ناتوانی در نعوظ پس از جراحی را بالا می‌برد.

در روش‌ های جدیدتر برای پروستاکتومی از روش لاپراسکوپی نیز استفاده می‌ شود. در روش لاپراسکوپی، برش‌ های کوچکی در پوست ایجاد می‌ شوند و از طریق لوله‌ ها یا بازوهای رباتیک، تغییرات مورد نظر پزشک بر روی پروستات اعمال می‌ شود.

♦  تغییر سبک زندگی یا توصیه

ماساژ پروستات یا حمام آب گرم و نشستن روی تشک یا بالش نرم برای کاهش فشار روی پروستات

. تغذیه

هنگام انتخاب رژیم غذایی باید میزان کالری مصرفی و نوع ماده غذایی را در نظر گرفت. مصرف غذاهای پرکالری نه‌تنها باعث چاقی می‌شوند بلکه باعث افزایش مواد سمی سرطان‌زا در خون می‌گردند.

برخی از غذاها و مواد مغذی خاص ممکن است برای کاهش خطر ابتلا به سرطان پروستات و بهبود بیماران سرطانی مفید باشند. به‌عنوان‌مثال مصرف گوجه‌فرنگی، انار، کلم، اسیدهای چرب امگا 3، ماهی، غلات و حبوبات، چای سبز و قهوه به دلیل داشتن خاصیت آنتی‌اکسیدانی و قدرت مهار رشد و تکثیر سلول‌های سرطانی به مبارزه با سرطان پروستات می‌پردازند.

. ورزش

فعالیت منظم و با شدت متوسط تا شدید مانع از بروز بسیاری از سرطان‌ها می‌شود ،درواقع ورزش با حفظ وزن مطلوب، کاهش توده چربی، کنترل استرس و اضطراب، بهبود عملکرد سیستم ایمنی و افزایش آمادگی جسمانی باعث کاهش خطر سرطان در افراد میان‌سال و مسن می‌گردد.

 ورزش‌های هوازی،تمرینات مقاومتی،تمرینات انعطافی

. شاخص توده بدنی (BMI)

لازم است همه مردان از طریق رژیم غذایی و فعالیت بدنی منظم به وزن سالم برسند و آن را حفظ کنند.

شاخص توده بدن معیاری برای اندازه‌گیری چربی و وزن بدن است ،  بالا با خطر ابتلا به سرطان پروستات و بدتر شدن وضعیت بیماران همراه است. این ارتباط به دلیل مکانیسم‌های بیولوژیکی شامل تغییر سطح انسولین، هورمون‌های مردانه (آندروژن ها) و فعالیت سلولی در بافت چربی است.

. سیگار کشیدن

سیگار کشیدن باعث افزایش خطر بسیاری بیماری‌های مزمن ازجمله بیماری‌های قلبی-عروقی، بیماری‌های تنفسی و سرطان‌ها می‌گردد. ابتلا به سرطان پروستات نیز تحت تأثیر سیگار کشیدن است و ترک سیگار باعث کاهش خطر ابتلا به سرطان پروستات و کاهش عود، و مرگ‌ومیر ناشی از این سرطان می‌شود.