بیش فعالی یا اختلال نقص توجه ( ADHD) چیست؟

بیش فعالی یا ADHD یکی از شایع ترین اختلالات عصبی رشدی دوران (سلامت روانی ) کودکی است اختلال بیش فعالی یا نقص توجه (ADHD) می‌تواند در بزرگسالان و کودکان رخ دهد، معمولاً برای اولین بار در دوران کودکی تشخیص داده می‌شود و اغلب تا بزرگسالی ادامه می‌یابد. اختلال نقص توجه و بیش فعالی (ADHD) یک مشکل رفتاری است که می‌تواند خفیف تا شدید باشد .کودکان مبتلا به اختلال توجه و بیش فعالی (ADHD)، بی‌قراری، تکانشگری و یا بی‌توجهی مداوم را از خود نشان می‌دهند بطور مثال افراد مبتلا به اختلال بیش فعالی علاوه بر تحرک و پرخاشگری زیاد ممکن است توجه خود را روی یک کار قرار دهند یا برای مدت طولانی نشسته باشند.

برای برخی از کودکان، بیش فعالی می‌تواند مشکلات جدی را به وجود آورد، به خصوص اگر درمان آن به موقع و زود هنگام شروع نشده باشد. آن‌ها در سطحی بالاتر از آنچه که متناسب با سن انتظار می‌روند رخ می‌دهند و باعث بروز اختلال و مشکلات چشمگیری در زندگی روزمره‌ی کودک می‌شوند. بنابراین در این خصوص، تشخیص زود هنگام بسیار مهم است. اگر درمان روانشناختی و حتی گاهی اوقات نیز دارویی آغاز شود، می‌تواند زندگی و آینده فرزند شما را تا حد زیادی بهبود بخشد.

انواع مختلف پیش فعالی

سه نوع بیش فعالی داریم :

● نوع ترکیبی: رایج ترین نوع بیش فعالی است. اگر فرزند شما به این نوع مبتلا باشد نمی تواند توجه کند، پرتحرک است و تکانشی رفتار می کند.

● نوع عمدتا تکانشی: کودک بیشتر بی قرار است و نمی تواند رفتار های ناگهانی خود را کنترل کند.

● نوع عمدتا بی توجه: کودک قادر به توجه و تمرکز نیست اما پرتحرک و پرجنب و جوش نیست و کلاس را به هم نمی ریزد.

نشانه های کودک پیش فعال

علائم رایج بیش فعالی معمولا به صورت موارد زیر است:

❉کودکان  مبتلا به ADHD

● انجام فعالیت فیزیکی به صورت مداوم و خستگی ناپذیری

یکی از  نشانه ی بیش فعالی پرتحرکی است. کودک بیش فعال نمی تواند یک جا بنشیند و دائما، حتی در خانه، در حال دویدن و بالا رفتن از چیزها است.

● انواع رفتارهای پرخاشگرایانه 

ممکن است زیاد حرف بزند و نمی تواند ساکت بماند.

● بروز رفتارهای هیجانی و ناگهانی

وقتی که نشسته است، بی قرار است، به خود می پیچد و تکان می خورد. وسط حرف دیگران می پرد، انتظار کشیدن برایش سخت است. نمی تواند در صف بماند و قبل از تمام شدن سوال معلم، جواب می دهد.

● تغییرات احساسی ناگهانی

به طور مثال به سرعت و سادگی احساس ناراحتی و پریشانی می‌کند

● نداشتن تمرکز برای یادگیری 

کودکانی که بی‌توجه هستند، به‌ سختی می‌توانند ذهن خود را روی یک چیز نگه دارند و ممکن است تنها پس از چند دقیقه از انجام دادن یک کار خسته شوند. اگر آن‌ها کاری را انجام دهند که واقعاً از آن لذت ببرند، هیچ مشکلی برای توجه ندارند. اما تمرکز آگاهانه، توجه هوشیارانه در سازمان‌دهی و انجام یک کار یا یاد گرفتن یک چیز جدید برای آن‌ها دشوار است.انجام تکالیف مدرسه مخصوصاً برای این کودکان سخت است.

❉ بزرگسالان مبتلا به ADHD

بزرگسالان مبتلا به بیش فعالی ممکن است مشکلات زیر را تجربه کنند:

● مشکل در سازماندهی و مدیریت زمان

● مشکل در رعایت دستورالعمل‌ها

● مشکل در تمرکز و تکمیل وظایف

● مشکل در مقابله با استرس

● احساس بی‌قراری یا بی‌حوصلگی

● تکانشگری و ریسک پذیری

● برخی از بزرگسالان نیز ممکن است مشکلاتی در روابط یا تعامل اجتماعی داشته باشند.

دلایل ایجاد اختلال کم‌توجهی یا بیش فعالی

● ژنتیک وسابقه خانوادگی اختلال بیش فعالی یا نقص توجه داشته باشید.

● کاهش دوپامین یک عامل در ایجاد اختلال بیش‌فعالی ADHD است: دوپامین یک ماده شیمیایی در مغز است که به حرکت سیگنال از یک عصب به دیگری کمک می‌کند. این ماده، در ایجاد پاسخ‌های عاطفی و حرکات نقش بازی می‌کند.

● آسیب مغزی

● قرار گرفتن در معرض آلودگی‌های محیطی (مانند سرب) در دوران بارداری یا در سنین پایین

● مصرف الکل و تنباکو در دوران بارداری

● زایمان زودرس

● وزن کم هنگام تولد

● تفاوت ساختاری در مغز، باعث ایجاد این بیماری است. یافته‌ها نشان می‌دهد که افراد مبتلا به اختلال بیش فعالی یا نقص توجه ADHD حجم ماده خاکستری کمتری دارند. ماده خاکستری شامل مناطق مغزی است که در موارد زیر نقش دارد:سخنرانی – گفتار،خودکنترلی،تصمیم‌سازی،کنترل عضله

شرایطی که می‌توانند شبیه ADHD می باشند :

● اختلال دو قطبی

● اوتیسم

● سطح قند خون پایین

● اختلال پردازش حسی

● اختلالات خواب

● مشکلات شنوایی

● رفتار‌های بچگانه کودک

عوارض جانبی ابتلا به اختلال نقص توجه

اختلال بیش فعالی می‌تواند زندگی شما را دشوار کند. اغلب، این بیماری باعث موارد زیر می‌شود:

● اختلالات خلقی

 بسیاری از بزرگسالان مبتلا به ADHD دارای افسردگی، اختلال دوقطبی یا اختلال خلقی هستند. در حالی که مشکلات خلق‌و‌خو لزوماً به طور مستقیم به اختلال بیش فعالی یا نقص توجه (ADHD) نیست، یک الگوی تکرار شکست و ناامیدی ناشی از اختلال بیش فعالی یا نقص توجه (ADHD) می‌تواند افسردگی را بدتر کند.

● اختلالات اضطرابی

 اختلالات اضطرابی اغلب در بزرگسالان مبتلا به اختلال بیش‌فعالی یا نقص توجه (ADHD) رخ می‌دهد. اختلالات اضطرابی ممکن است موجب نگرانی شدید و سایر علائم شود. اضطراب می‌تواند از طریق چالش‌ها و مشکلات ناشی از اختلال بیش‌فعالی یا نقص توجه (ADHD) بدتر شود.

● سایر اختلالات روان‌پزشکی

 بزرگسالان مبتلا به اختلال بیش فعالی یا نقص توجه (ADHD) در معرض خطر بیشتر اختلالات روان‌پزشکی مانند اختلالات شخصیت، اختلال انفجاری متناوب و سوء مصرف مواد هستند.

● ناتوانی‌های یادگیری

بزرگسالان مبتلا به اختلال بیش فعالی یا نقص توجه ADHD ممکن است در آزمون‌های آکادمیک پایین‌تر از حد انتظار برای سن، هوش و تحصیلات خود باشند. ناتوانی‌های یادگیری می‌تواند شامل مشکلات درک و ارتباط باشد.

● عملکرد ضعیف در مدرسه یا محل کار

● بیکاری

●مشکل با قانون

● مصرف الکل یا مواد مخدر دیگر

● تصادف مکرر خودرو یا سایر حوادث

● روابط نامشخص

● سلامت جسمی و روحی ضعیف

●خود تصویری ضعیف

● تلاش برای خودکشی

چه موقع به پزشک مراجعه کنیم

اگر هر یک از علائم ذکر شده در بالا به طور مداوم زندگی شما را مختل می‌کند، در مورد اینکه آیا ممکن است بیش فعالی داشته باشید یا خیر با پزشک خود صحبت کنید. انواع مختلفی از متخصصان ممکن است درمان بیش‌فعالی را تشخیص دهند و نظارت کنند. به دنبال متخصصی باشید که آموزش و تجربه مراقبت از بزرگسالان مبتلا به ADHD را داشته باشد.

تشخیص

یکی از مراحل این فرآیند شامل انجام معاینه پزشکی، از جمله تست‌های شنوایی و بینایی، برای رد سایر مشکلات با علائمی مشابه با بیش فعالی است. تشخیص بیش فعالی معمولاً به تهیه یک چک لیست از علائم، سابقه پزشکی کودک و خانواده او و نیز نظرات معلمان کودک، امکان پذیر است

❉ تشخیص ADHD در بزرگسالان ممکن است دشوار باشد، زیرا برخی از علائم ADHD شبیه علائم ناشی از شرایط دیگر مانند اضطراب یا اختلالات خلقی است.

درمان بیش فعالی

باید تشخیص این اختلال در کودک توسط یک متخصص ماهر از طریق معاینه کامل و ارزیابی مناسب انجام شود. نوع بیش فعالی یا ADHD شما یا فرزندتان نحوه درمان آن را تعیین می‌کند.  نوع بیش فعالی ممکن است در مرور زمان تغییر کند؛ بنابراین نوع درمان هم باید تغییر کند. روش‌های درمان بیش فعالی عبارتند از:

● روان درمانی

روان درمانی می تواند برای کودک شما در بیان احساسات خود در مقابله با ADHD مفید باشد. ADHD می تواند ارتباط کودک شما را با همسالان و افراد مسئول دچار مشکل کند. روان درمانی می تواند به کودکان کمک کند تا این روابط را بهتر کنترل کنند. در روان درمانی ، ممکن است کودک بتواند الگوهای رفتاری خود را کشف کند و بیاموزد که چگونه در آینده گزینه های خوبی انتخاب کند. و خانواده درمانی می تواند یک روش عالی برای کمک به چگونه عمل کردن در برابر رفتارهای آزاردهنده باشد.

● رفتار درمانی

برای کودکان کمتر از ۶ سال، آموزش والدین در زمینه مدیریت رفتار قبل از استفاده از دارو توصیه می‌شود. برای کودکان ۶ سال و بالاتر، توصیه‌ها شامل دارو درمانی و رفتار درمانی به طور همزمان می‌شود. اهداف رفتار درمانی یادگیری یا تقویت رفتارهای مثبت و حذف رفتارهای ناخواسته یا مشکل ساز است. رفتار درمانی برای بیش فعالی می‌تواند شامل مراحل زیر باشد:آموزش والدین در مدیریت رفتار، رفتار درمانی با کودکان ، مداخلات رفتاری در کلاس درس

● کار درمانی

این‌ روش  شامل تکنیک‌ها و فعالیت‌هایی است که فرد را برای شرکت در یک فعالیت خاص آماده می‌کندوفرد مهارت‌های خود را برای رسیدن به یک هدف خاص به کار ببرد ونیز مداخلاتی که به فرد کمک می‌کند تا بتواند شغل یا وظایفی که به عهده دارد را به خوبی انجام دهد.

● دارو درمانی

دارو می‌تواند به کودکان کمک کند تا علائم بیش فعالی خود را در زندگی روزمره مدیریت کنند و به آن‌ها کمک کند رفتارهایی را که باعث ایجاد مشکلات با خانواده، دوستان و در مدرسه می‌شود، کنترل کنند. پزشکان برای تجویز دارو ممکن است نیاز به آزمایش داروها و دوزهای مختلف داشته باشند.

● نوروفیدبک  و لورتا نوروفیدبک  

در این روش درمان ، با استفاده از دستگاه های مخصوص و بسیار پیشرفته EEG و QEEG امواج مغزی بیمار ثبت می شود، و بر اساس پروتکل هایی که برای هر بیمار طراحی  و تعیین می شوند، بازخوردهایی به شکل صوت و تصویر به فرد بیمار داده می شود. این بازخوردها، با استفاده از مکانیزم شرطی سازی عاملی، در نهایت و به مرور زمان باعث تغییر در کارکرد مغز بیمار شده و فعالیت مغز را اصلاح و تنظیم می نماید و به درمان بیش فعالی کمک بزرگی می‌کند. از مهم ترین ویژگی های لورتا نوروفیدبک می‌توان به  اثرگذاری و تعدیل نمودن فعالیت های نواحی داخلی و عمقی مغز اشاره کرد

❉ درمان بیش فعالی در بزرگسالان

درمان‌های استاندارد بیش فعالی در بزرگسالان معمولاً شامل دارو، آموزش، آموزش مهارت‌ها و مشاوره روان‌شناختی است. ترکیب این موارد اغلب موثرترین درمان است. این درمان‌ها می‌توانند به مدیریت بسیاری از علائم بیش فعالی کمک کنند، اما آن را درمان نمی‌کنند.