پارانوئید یا پارانویا

بیماری  پارانوئید یا پارانویا  (  (PPDیک بیماری شکاکیت و سوء ظن  به عبارت دیگر فرآیند فکری است که می‌تواند در افرادی که عدم اعتماد غیرمنطقی و سوءظن نسبت به دیگران را تجربه می‌کنند، به وقوع بپیوندد. این الگوی تفکر هذیانی ممکن است شامل احساس آزار و اذیت باشد و باعث شود فرد فکر کند که در حالت خطر دائمی قرار دارند و دیگران در تلاش برای آسیب زدن، فریب دادن و یا بهره‌برداری از وی هستند و دیگران در تلاش برای آسیب زدن، فریب دادن و یا بهره‌برداری از وی هستند. ​در حالی که وقوع افکار پارانوئید به صورت گاه به گاه شایع است، اما اگر فرد آن‌ها را برای یک دوره طولانی مدت تجربه کند، چنین چیزی ممکن است نشانه‌ای از یک اختلال سلامت روانی باشد. ازنظرروانشناسی افراد پارانوئید مبتلا به سرطان روانی هستند،پارانوئید جزء اختلالات شدید شخصیت می باشد .این عدم اعتماد بی‌اساس می‌تواند عملکرد اجتماعی یا روابط نزدیک را برای افراد دارای پارانویا دشوار کند. ​

علائم بیماری پارانویا چیست؟

سوءظن و بدگمانی از اصلی‌ترین ویژگی‌های فرد مبتلا به این بیماری است اماعلائم بیماری پارانویا بسته به شرایط بیمار می‌توانند متفاوت باشند.با این حال ممکن است که علائم فرد شامل این موارد شوند:

● دشواری در اطمینان کردن به دیگران

● ​​​​​​​​اعتماد نکردن به دیگران

● دشوار یافتن برقراری ارتباط

● بدگمانی بیش از حد به دیگران

● در نظر گرفتن جهان به عنوان محلی برای تهدیدهای مداوم

●  احساس آزار و اذیت مداوم

● همیشه در حال دفاع بودن

● خصمانه، پرخاشگر، یا بحث برانگیز بودن

● عدم انتقادپذیری مناسب

● دریافت معنای اهانت‌آمیز و تهدیدکننده از اظهار نظرهای دیگران. ​

● عدم سازش

● دشواری در بخشیدن دیگران

● قرار نهادن فرض بر اینکه دیگران اغلب در مورد فرد بد صحبت می‌کنند.

● اعتقاد به تئوری‌های بی‌اساس توطئه

●  اضطراب، اما از نوع اضطرابهای میان فردی

● خشم آزار گرایانه،خشم خود را مستقیم اعلام می کنند.

تفاوت بین افراد دچار اختلال پارانوئید با افراد دچار اختلال وابسته چیست ؟

بین اختلال شخصیت پارانوئید و وابسته هم بستگی بالایی وجود دارد اما یک تفاوت بین افراد پارانوئید و افراد وابسته وجود دارد، بطور مثال شخص وابسته هم مانند یک پارانوئید می تواند همسر خویش را کنترل کند وهرجا که همسرش هست او هم باشد و مدام تهمت خیانت بزند، تفاوت اینجاست که شخص وابسته ممکن است حواسش بیش از همه به همسرش است وبه مادر یا خاهر وبقیه افراد خانواده کاری نداشته باشد، اما شخص پارانوئید همه افراد خانواده را تحت کنترل خود قرار می دهد.

چگونه فرد به اختلال پارانونید مبتلا می شود؟

اختلال شخصیت پارانویید می تواند ابتدا در دوران کودکی و یا نوجوانی ظاهر شود. افرادی که از این اختلال رنج می برند، انزوا و تنهایی را ترجیح می دهند، روابط اجتماعی ضعیفی دارند، مضطرب هستند، در زمینه تحصیل موفق نیستند، حساس هستند و افکار عجیب و غریبی دارند.

ریشه شکل گیری شخصیت پارانوئید دو دلیل دارد:

● فضای بی اعتمادی در کودکی،یعنی کودک درمحیطی رشد یافته است که کسی به کسی اعتماد ندارد و دائما والدین به کودک هشدار می دهند که گر کسی سوالاتی درمورد اسم خودت، محل زندگی یا شغل پدرت و… رسید پاسخی نده و مدام به بچه القا می کنند که دنیا جای نا امنی است.

● خانواده پر تشنج،  یعنی خانواده ای که صحنه جنگ است؛پدر و مادر بایکدیگر،مادر یا پدر با بچه ها،بچه ها با همدیگر مدام در حال بحث و درگیری هستند؛تنش در این خانواده ها بالاست، در بیشتر این خانواده ها زن و شوهر ازدواجشان از ریشه اشتباه است و آنقدراوضاع پیچیده و درهم است که هیچ مشاوری نمی تواند معجزه برای بهبود شرایط کند و شاید توصیه کند که جدا شوند بهتر است،خود زوج هم اظهار دارند که ما خود می دانیم که به درد همدیگر نمی خوریم وبه خاطر فرزندمان ناچار به تحمل هستیم. شاید متوجه این موضوع نشوند که با طلاق نگرفتن شرایط را برای کودک بدتر خواهند کرد تا جایی که  فرزند آنها دچار شخصیت پارانوید وپرخاشگر شود.

فردی با شخصیت پارانوئیدی مانند افراد دارای شخصیت مرزی و افراد با شخصیت اسکیزوتایپال، با اختلالات هذیانی و اختلالات تفکری وشخصیتی همراه می باشند،که درمان بسیار سختی دارند،بنابراین این سه دسته افراد اصلا ظرفیت ازدواج ندارد.

علت وقوع بیماری پارانویا چیست؟

ترکیبی از عوامل مختلف احتمالا در ایجاد افکار پارانوئید نقش دارند. علل بالقوه این افکار می‌تواند شامل موارد زیر باشند:

● ژنتیک

 داشتن برخی از ژن‌ها ممکن است بر میزان احتمال ابتلا فرد به پارانویا تاثیر بگذارد. برای مثال، طبق پژوهشی  در سال ۲۰۱۸ یک سویه ژنتیکی را نشان می‌دهد، که بعنوان SNP rs۸۵۰۸۰۷ شناخته می‌شود، که به شدت با پارانویا در ارتباط است. ​

● شیمی مغز

 انتقال‌دهنده‌های عصبی، پیام‌رسان‌های شیمیایی هستند که نقش کلیدی در عملکرد مغز بازی می‌کنند و افکار و احساسات را تحت‌ تاثیر قرار می‌دهند. برای مثال، مقاله‌ای در سال ۲۰۱۸ نقش دوپامین را در افکار پارانوئید نشان می‌دهد.

● تروما

 وجود داشتن تروما در گذشته، ممکن است افکار و احساسات فرد را تحریف کند، ترومای دوران کودکی به طور قابل‌توجهی با باورهای پارانوئید مرتبط است و نیز  تروما خطر روان‌پریشی را افزایش می‌دهد. ​

● استرس

 شواهد نشان می‌دهد که پارانویا ممکن است در افرادی که استرس شدید یا مداوم را تجربه کرده‌اند، شایع‌تر باشد،به عبارتی استرس می‌تواند منجر به پارانویا شود و راهبردهای مدیریت استرس می‌تواند به کاهش آن کمک کند. ​

اختلالات مربوط به پارانویا کدامند؟

در حالی که پارانویا نشانه‌ای است که می‌تواند بخشی از تعدادی شرایط باشد، بسیاری از مردم به طور معمول پارانویا را با موارد زیر مرتبط می‌کنند:

● اختلال شخصیتی پارانوئید

این اختلال از خوشه A اختلال‌های شخصیتی است، به این معنی که افراد رفتارهایی را نشان می‌دهند که ممکن است دیگران آن‌ها را غیر معمول بیابند. این نوع تفکر معمولا شامل بدگمانی نسبت به دیگران و تفسیر اقدامات آن‌ها به عنوان تهدید یا تحقیر است. ​

● اسکیزوفرنی

این یک بیماری سلامت روانی جدی است که می‌تواند بر ادراک فرد تاثیر بگذارد و ممکن است تفکر هذیانی مانند افکار پارانوئید را درگیر کند. در گذشته، کارشناسان اسکیزوفرنی پارانوئید را نوع متمایزی از این اختلال می‌دانستند، اما در حال حاضر پارانویای را به عنوان یک نشانه اسکیزوفرنی طبقه‌بندی می‌کنند. ​

● اختلال هذیان

 این اختلال یک بیماری روانی است که باعث می‌شود افراد برای یک دوره طولانی و با وجود شواهدی که خلاف آن وجود دارد، باورهای غلط، یا افکار هذیانی داشته باشند. این افکار لزوما غیر واقعی نیستند، اما ممکن است واقع‌بینانه نباشند. ​

عوارض احتمالی بیماری پارانویا چه چیزهایی است؟

رفتارهای مرتبط با ایمنی: این مورد به رفتارهایی اشاره دارد که افراد ممکن است آن‌ها را انجام دهند تا احساس امنیت کنند. ممکن است چنین رفتارهایی باعث شود که افراد از برخی وضعیت‌های خاص اجتناب کنند، به شدت نسبت به دیگران واکنش نشان دهند و مردم را از خود دور کنند.

● انگ خوردن

 به دلیل سوءتفاهم‌هایی که در مورد پارانویا وجود دارد و همچنین نحوه برخورد احتمالی افراد پارانوئید با شرایط مختلف، ممکن است که این افراد در معرض تبعیض دیگران قرار گیرند.

● نگرانی و ناراحتی

 از آن جایی که این افراد فکر می‌کنند افکار پارانوئید می‌توانند زندگی آن‌ها را تحت تاثیر قرار دهند، ممکن است که افسردگی و مود پائین را نیز تجربه کنند.

● انزوا

 نه تنها ممکن است افراد با افکار پارانوئید از دیگران اجتناب کنند، بلکه ممکن است احساس کنند که هیچ‌کس آن‌ها را درک نمی‌کند و اگر دیگران با افکار آن‌ها موافق نباشند، وضعیت برای آن‌ها دشوار می‌شود. 

تشخیص پارانویا چگونه انجام می‌شود؟

معمولا افرادی که بیماری پارانویا را تجربه می‌کنند، ممکن است سعی کنند از پزشکان، بیمارستان‌ها و دیگر مراکز درمانی دوری کنند و به همین خاطر، اصلا متوجه نشوند که افکار پارانوئید دارند. ​

تشخیص پارانوئید توسط یک پزشک یا متخصص سلامت روانی انجام می‌شود که روند آن شامل سوالاتی در مورد سابقه پزشکی فرد، انجام معاینه فیزیکی، و ارزیابی علائم است. ​ممکن است پزشک به خود فرد نیز نیاز داشته باشد تا آزمایش‌های روانی، آزمایش‌های خون و برخی اسکن‌ها را روی وی انجام دهد. این کار می‌تواند به پزشک کمک کند تا علل احتمالی دیگر این علائم را رد کند تا بتواند به تشخیص مناسبی برسد.

درمان پارانویا چگونه انجام می‌شود؟

اگر افکار پارانوئید باعث پریشانی می‌شوند و یا نشانه‌ای از اختلال سلامت روانی هستند، درمان‌های زیر می‌توانند برای کمک به فرد مفید باشند:

● صحبت درمانی

 این نوع درمان می‌تواند به فرد کمک کند تا تجارب خود را درک کند و استراتژی‌های مقابله با افکار پارانوئید را یاد بگیرد.

● درمان‌های هنری و خلاقانه

 این روش‌ها مردم را تشویق می‌کنند که افکار و احساسات خود را منتقل و بیان کنند. اگر افراد در صحبت در مورد تجارب خود مشکل داشته باشند، انجام این کار می‌‎تواند مفید باشد.

● داروها

 اگر مشکل فرد به عنوان اختلالاتی نظیر اسکیروفرنی تشخیص داده شود،ممکن است پزشک برای وی داروهای ضد جنون را پیشنهاد کند. این داروها می‌توانند به کاهش افکار پارانوئید کمک کنند و به فرد اجازه دهند که به طور واضح و منطقی فکر کند. داروهای ضد جنون می‌توانند به افرادی که اسکیزوفرنی ندارند اما افکار پارانوئید ناراحت‌کننده را تجربه می‌کنند نیز کمک کنند.