شب کوری چیست؟

چشم مانند هر عضو دیگری از بدن از سلول ها اعصاب گوناگونی تشکیل شده اند که هماهنگ با هم برای دیدن اجسام تلاش می کنند. این عضو نیز در اثر یکسری عوامل، ممکن است دچار بیماری ها و اختلالاتی شود که می توان با پیگیری به هنگام ان ها، از عوارض خطرناک آن ها پیشگیری کرد. یکی از این بیماری ها، شب کوری است که به معنای اختلال در بینایی و دیدن اجسام در تاریکی یا محیط های کم نور است.

شب کوری (Nyctalopia) عبارت است از دید مشکل در هنگام تاریکی و شب. شب کوری یک اختلال بینایی است، به طوری که دید در تاریکی یا شب، به صورت غیرعادی مختل می شود.

تنها دید ضعیف در شب مشکل افراد مبتلا به شب کوری نیست، بلکه هنگامی که از یک محیط روشن به یک محیط کم نورتر می روند، برای تطابق دید، نیاز به زمان طولانی تری نسبت به افراد معمولی دارند. تباین و تقابل (کنتراست) دید نیز ممکن است به میزان بسیار زیادی کاهش یابد.  وقتی از محیط روشن به محیطی تاریک می‌روید، مثلا وارد سالن سینما می‌شوید، چشم‌هایتان برای سازگاری و تطابق با اطراف به زمان بیشتری نیاز دارد. . همچنین ممکن است مدت زمان طولانی تر از حد معمول برای انطباق چشم هنگام رفتن از نور به تنظیمات تاریک نیاز داشته باشد.

 شب کوری انواع گوناگونی دارد ک برخی از انان با رعایت یکسری نکات ساده قابل درمان هستند.

علائم شب کوری

تنها و مهمترین علامت این بیماری، کم شدن قدرت بینایی افراد در نور کم و تاریکی است به گونه ای که کمبود نور باعث اختلال در بینایی می شود .

به عنوان مثال ، کوری شب می تواند مانع از این شود که کسی بتواند شب ها ستاره یا موانع موجود در یک اتاق تاریک را ببیندو یا رانندگی برای برخی از این بیماران در شب به شدت دشوار است.

علائم دیگر ممکن است با کوری شب نیز رخ دهد. ماهیت این علائم بستگی به علت اصلی دارد اما ممکن است شامل موارد زیر باشد:

● تاری دید 

● حساسیت به نور

● سردردها

● چشم درد

● حالت تهوع

● استفراغ

● دیدن مشکل از راه دور

دلایل ابتلا به شب کوری 

شب کوری نوعی اختلال بینایی است پس در اثر یکسری از مشکلات بینایی یا اختلال در چشم ایجاد می شود.یکی از این عوامل، می تواند عوامل ژنتیکی و وراثتی باشد که ممکن است در برخی افراد دیده شود. گاه نزدیک بینی یا عیوب انکساری چشم نیز در دراز مدت اگر درمان نشوند، باعث ایجاد شب کوری در فرد می شوند. شب کوری نتیجه یکی از چندین شرایط است که بسیاری از آنها قابل درمان هستند. شرایط می تواند شامل موارد زیر باشد :

● التهاب رنگدانه ای شبکیه چشم

این مساله به دلیل کمبود "رنگدانه ارغوانی" یا "رودوپسین(rhobopsin)" سلول های استوانه ای حساس به نور شبکیه، واقع در پشت چشم رخ می دهد. به طور معمول، شب کوری بیشتر به علت یک بیماری چشمی به نام "التهاب رنگدانه ای شبکیه چشم" (pigmentosa retinitis) که یک بیماری ارثی است، اتفاق می افتد.

● گلوکوم

گلوکوم یا آب سیاه بیماری است که می تواند سبب آسیب عصب بینایی و در نتیجه کوری شود. این بیماری در آغاز هیچ علامتی ندارد ولی می تواند در طول چند سال سبب کاهش بینایی و نهایتاٌ کوری شود. درمان زودرس می تواند مانع پیشرفت بیماری و کاهش دید بیمار گردد.

● آب مروارید

آب مروارید عبارت است از کدر شدن عدسی چشم که بصورت طبیعی شفاف است. مانند پنجره ای که بخار آب آن را تار کرده باشد، آب مروارید نیز باعث تاری دید می شود.

● دیابت

یکی دیگر از عواملی که احتمال بروز شب‌کوری را در افراد افزایش می‌دهد، بیماری دیابت است. عوارض چشمی بیماری قند به آسیب عروق خونی شبکیه منجر می‌شود که در اصطلاح رتینوپاتی دیابتی نامیده می‌شود. ناگفته نماند سن بیمار و مدت‌زمان ابتلا به بیماری نیز نقش مهمی در آسیب شبکیه و شدت اثر آن دارد. بی‌شک، هرچه طول بیماری دیابت بیشتر باشد، احتمال آسیب به شبکیه چشم و شدت آن بیشتر است. تشدید آثار دیابت در شبکیه منجر به بسته شدن مویرگ‌های چشم، پارگی و خونریزی رگ‌ها می‌شود و درنتیجه خون به شبکیه نمی‌رسد و عروق غیرعادی در شبکیه ظاهر می‌شود. این عروق نابجا بافت‌های غیرعادی ایجاد می‌کنند که شبکیه را تحت کشش قرار داده و از جای خود جدا می‌کنند. به این ترتیب دید شخص را به‌شدت کاهش می‌دهد.

● نزدیک بینی شدید

نزدیک‌بینی یک بیماری نیست، بلکه یک عارضه است. بر خلاف افراد دوربین که کره چشم کوچک‌تری دارند، افراد مبتلا به میوپیا به طور معمول کره‌ی چشم بزرگ‌تری دارند. این افراد به وضوح قادر به دیدن اشیاء نزدیک هستند، در حالی که اشیاء در فواصل دورتر تار به نظر می‌رسند. این مشکل با عینک، لنزهای تماسی یا جراحی قابل اصلاح است.

• ● کمبود  Aویتامین یا گزروفتالمی (خشکی چشم) (Xerophthalmia)

ویتامین A یا همان رتینول یک ماده مغذی اساسی برای بینایی است. به عنوان مثال ، پروتئینی را تشکیل می دهد که نور را در شبکیه جذب می کند و از عملکرد چشم پشتیبانی می کند. کمبودهای ویتامین A می تواند تأثیر جدی در بینایی داشته باشد. گزروفتالمی فرم پیشرفته کمبود ویتامین A در چشمها است که بافت ملتحمه چشم، خشک و غیر شفاف می شود.در این بیماری چشمها بیش از اندازه به نور حساس می شوند. علاوه بر این، تولید اشک به طور قابل ملاحظه ای کاهش می یابد و موجب می شود که چشمها رطوبت و لغزندگی طبیعی خود را از دست بدهند. این امر منجر به ایجاد زخم و عفونت در چشمها می شود.

علاوه بر این، رنگدانه ارغوانی چشم ممکن است به دلیل کاهش میزان ویتامین A در برنامه غذایی فرد، کاهش یابد. قرار گرفتن در معرض نور شدید نیز ممکن است موجب تخلیه ناگهانی ذخیره رنگدانه ارغوانی شود. 

● رتینیت پیگمنتوزا( یک بیماری ژنتیکی نادر)

رتینیت پیگمنتوزا یک گروه از اختلالات چشمی مرتبط با هم میباشندکه باعث از دست دادن بینایی پیشرونده میشوند. این بیماری ، شبکیه که لایه ای از بافت حساس به نور در پشت چشم میباشد را تحت تاثیر قرار میدهد. در افراد مبتلا به رتینیت پیگمنتوزا از دست دادن بینایی در سلول های حساس به نور شبکیه رخ میدهد و به تدریج بدتر میشود. 

چه وقت به پزشک مراجعه کنیم؟

● قدرت دید در نور ضعیف به طور ناگهانی مشکل شده یا بدتر می شود.

● رانندگی یا کارهای دیگر در شب هنگام در اثر انعکاس نور مشکل شده است.

● شب ستاره هائی را که دیگران می بینند، نمی بینید.

تشخیص شب کوری

جهت تشخیص بیماری و رد کردن سایر علل مشابه نیاز به معاینه چشم و آزمایشات چشم ازجمله موارد زیر می باشد :

● نوار شبکیه

● آزمایشات خونی

● تست دید رنگ

● میدان بینایی

● بررسی ژنتیک

آیا شب کوری باعث نابینایی می شود؟

با استناد به برخی از تحقیقات می توان احتمال داد که شب کوری مزمن که طولانی مدت شده است قطعا بر روی بینایی فرد در زمان های دیگر و در نور نیز اثر سو خواهد داشت و  اگر دیر تشخیص و درمان شود خطراتی را برای فرد به دنبال خواهد داشت، از جمله می توان به خطر نابینایی در برخی از این افراد اشاره کرد، پس بهتر است در صورت داشتن علامت شب کوری هر چه سریعتر به پزشک متخصص مراجعه کنید.

درمان شب کوری

درمان شب کوری تنها به علت آن بستگی دارد. اگر خطای انکساری شما قابل توجه باشد، دریافت نسخه جدید شماره عینک، ممکن است همان چیزی باشد که برای دید بهتر در نور کم نیاز دارید. در بعضی موارد، از بین بردن آب مروارید، می تواند منجر به بهبود بینایی شود. چشم پزشک به شما خواهد گفت که چه چیزی باعث کوری شب شما شده و توصیه لازم جهت بهبود بینایی به شما خواهد کرد.

● عینک بزنید

استفاده از عینک دارای پوشش ضدبازتاب نور باعث رسیدن نور بیشتری به چشم شده و دید شبانه را بهتر می کند. اگر کمی نزدیک بین هستید و نیازی به زدن عینک به طور دائم ندارید، لااقل بعد از غروب آفتاب از آن استفاده کنید. از نور زرد استفاده کنید. بعد از ۶۰ سالگی، بسیاری از مردم در نور زرد (چراغ معمولی) بهتر از نور چراغ های فلورسنت می بینند.

در جاده ها، دو کیلومتر قبل از رسیدن به تونل، عینک آفتابی بزنید تا چشمتان راحت تر به تاریکی داخل تونل عادت کند. به محض ورود به تونل، عینک را بردارید.

● چراغ کافی روشن کنید

اگر پزشک جدا شدن شبکیه را در چشم شما تشخیص داده است، به نور کافی، مخصوصاً هنگام مطالعه، نیاز دارید. در مراحل اولیه بیماری، قرار دادن یک لامپ هالوژن در پشت سر، از روی شانه نور مناسبی را فراهم می کند.

● خوب بخورید

شواهد نشان داده است که مواد مغذی کافی به کنترل گرفتاری هایی که باعث شب کوری می شوند کمک می کند. مهم ترین این مواد عبارتند از ویتامین های C,A و E، روی، و بتا کاروتن،که در بدن به ویتامین A تبدیل می شود.

اگر برنامهٔ غذائی شما شامل غلات سبوس نگرفته، میوه، و سبزیجات است، بدنتان مواد کافی دریافت می کند. در غیر این صورت خوردن روزانهٔ کپسول مولتی ویتامین شاید لازم است.

● شب رانندگی نکنید

 رانندگی بعد از غروب آفتاب، مخصوصاً وقتی نور چراغ اتومبیل های روبه رو چشم را می آزارد، کار دشواری است. در مسیرهائی رانندگی کنید که نور چراغ های مقابل در خارج از دید مستقیم شما قرار گیرند.

● هنگامی که علت کمبود ویتامین A است ، درمان شامل اضافه کردن بیشتر ویتامین A به رژیم غذایی است. منابع خوب ویتامین A عبارتند از:

▪ تخم مرغ

▪ غلات غنی شده

▪ شیر غنی شده

▪ سبزیجات و میوه های نارنجی و زرد

▪ روغن کبد ماهی کاد

▪ سبزیجات 

● جراحی چشم ممکن است در موارد شدیدتر ضروری باشد. 

▪ به عنوان مثال ، لیزیک نوعی جراحی است که برای بهبود بینایی ، شکل قرنیه را تغییر می دهد. 

▪ انواع دیگر جراحی ممکن است با هدف از بین بردن آب مروارید از چشم یا آزاد کردن فشار در چشم برای درمان گلوکوم انجام شود.

❉ در بعضی موارد ممکن است کوری شب قابل درمان نباشد. رتینیت پیگمنتوزا ( یک بیماری ژنتیکی نادر) در حاضر حال  هیچ درمانی مؤثر ندارد ، اگرچه برخی از دستگاههای چشم و خدمات درمانی ممکن است علائم و کیفیت زندگی را بهبود ببخشند.