اصول کلی غذای نوزاد

● در نوزاد هدف کلی این است که به طور مرتب سه وعده غذایی همراه با میان وعده شیر مادر و یا شیر خشک در روز استفاده کند. بیشتر نوزادان روش خود را در تعداد وعده های غذایی دارند و زمانی که سیر هستند دست از غذا خوردن میکشند.

● سعی کنید تا حد ممکن از غذاهای خانگی استفاده کنید ولی غذاهای آماده نیز در زمانهایی مثل  مسافرت میتواند مورد استفاده قرار گیرد.

● در زمان آماده سازی غذا باید تمام نکات ایمنی از لحاظ تمیز بودن وسایل و مواد لازم برای پخت باید فراهم باشد.  در هنگام غذا دادن به کودک نیز ظرف و دست باید کاملا تمیز باشد.

● با اینکه بیشتر افراد کودکان تپل را دوست دارند ولی باید به این نکته توجه داشت که کودک نباید اضافه وزن زیاد از حد در سال اول زندگیش داشته باشد.کودکان با اضافه وزن  و یا کودکانی که خوب رشد نمیکنند باید زیر نظر پزشک متخصص قرار گیرند.

● مصرف مایعات برای نوزادان بسیار مهم است.از شروع غذای تکمیلی تا ۱۲ ماهگی بهترین نوشیدنی برای کودک شیر مادر و یا شیر خشک است.در ابتدای شروع غذا برای کودک شیر غذای اصلی کودک است ولی کم کم غذا جزء اصلی وعده غذایی کودک و رژیم او میشود. ترجیح داده میشود که مایعات مانند آب در لیوان به کودک داده شود تا شیشه شیر. هدف این است که ml600 شیر مادر و یا شیر خشک تا یکسالگی به کودک داده شود.

● کودکان زیر یک سال نباید شیر گاو را به عنوان نوشیدنی استفاده کنند. اگر کودک تشنه است میتوان به او آب جوشیده و سرد شده شیر را داد.

● آبهای معدنی نیز تا ۶ ماهگی باید جوشیده شده و بعد به کودک داده شود.

● از دادن هرگونه نوشیدنی با شکر و افزودنی های شیرین کننده و نوشیدنی های کافئین دار که باعث کاهش جذب مواد معدنی میشود اجتناب کنید. یکی از علت های خرابی دندان در کودکان تنها گذاشتن آنها با شیشه شیر و آبمیوه  است.

اگر میخواهید به کودک خود نوشیدنی دیگری بجز شیر بدهید میتوانید گاهی اوقات آبمیوه هایی که شیرینی ندارند را با آب جوشیده سرد شده رقیق کرده و در لیوان به او بدهید. 

اگر آبمیوه در شیشه داده شود ممکن است شکر و اسید موجود در آب میوه باعث خرابی دندانهای کودک شود.

● میزان زیاد مصرف آب میوه باعث ایجاد اسهال و چاقی در کودکان میشود.

● بیشتر متخصصان اطفال مادران را به ندادن آبمیوه تا ۶ ماهگی توصیه میکنند.

شیر مادر

شیر مادر بهترین و کاملترین غذا برای شیرخواران زیر ۶ ماه می‌باشد و در این دوران شیر مادر به تنهایی کلیه نیازهای تغذیه‌ای شیرخوار را تامین می‌کند. بعد از اتمام شش ماهگی کم کم، غذای کمکی باید شروع شود. البته بعد از ۶ ماه سریع نباید سراغ سوپ های سنگین و … رفت، بلکه هر چیزی آداب و اصولی دارد 

بهترین زمان برای شروع غذای کمکی کودک چه موقع است؟

غذای کمکی برای شیرخوار باید پس از اتمام ۶ ماهگی شروع شود، زیرا بعد از ۶ ماهگی نیازهای غذایی شیرخوار به تنهایی با شیر برآورده نمی‌شود و لازم است علاوه بر شیر مادر، تغذیه کودک با غذاهای نیمه جامد نیز شروع شود.

چرا نباید زودتر از ۶ ماهگی به نوزاد غذای کمکی داده شود؟

شروع تغذیه تکمیلی قبل از ۶ ماهگی به دلایل زیر اقدام نادرستی است:

● آماده نبودن دستگاه گوارش شیرخوار برای پذیرش غذاهای دیگر غیر از شیر، چون دستگاه گوارش کودک هنوز تکامل نیافته و با کوچکترین آلودگی به علت عدم رعایت بهداشت امکان ابتلا به عفونت‌ها از جمله اسهال افزایش می‌یابد و باعث کاهش یا توقف رشد شیرخوار می‌شود.

● سبب کاهش مدت زمان مکیدن سینه مادر می‌شود.

● ممکن است غذای کمکی در مقایسه با شیر مادر، انرژی و مواد مغذی کمتری به کودک برساند که موجب اختلال رشد کودک و در نهایت سوءتغذیه او می‌شود.

● همچنین زود شروع کردن تغذیه تکمیلی احتمال بروز حساسیت به بعضی از مواد غذایی را در کودک افزایش می‌دهد.

اگر غذای کمکی کودک دیرتر از ۶ ماهگی شروع شود چطور؟

اگر غذای کمکی دیر شروع شود کودک تمایل خود را به خوردن غذاهای دیگر و امتحان کردن مزه و طعم‌های جدید از دست می‌دهد. همچنین تکامل عمل جویدن به تعویق می‌افتد و کودک غذای دیگری جز شیر مادر و یا مایعات را نمی‌خورد که‌ این خود منجر به کم غذایی، اختلال رشد و سوء تغذیه می‌شود. 

دانستن یک سری از نکات در مورد شروع تغذیه کمکی نوزادان واجد اهمیت است، از جمله:

● تا یک سالگی، هیچگونه شکر یا نمک به غذای کودک اضافه نکنید.

● تا یک سالگی استفاده از کیوی، انواع توت (توت سفید، توت فرنگی و تمشک) خربزه، آلبالو و گیلاس به علت ایجاد حساسیت در شیرخوار توصیه نمی‌شود.

● بین شروع غذای جدید باید بین ۵ تا ۷ روز فاصله باشد تا در صورت بروز علائم، حساسیت غذای مقصر شناسایی شود.

● از مقدار کم شروع و به تدریج بر مقدار آن افزوده شود.

● ابتدا باید غذا رقیق تهیه شود به طوری که غلظت آن کمی‌بیشتر از شیر مادر باشد. سپس به تدریج بر غلظت آن افزوده شود. سفت کردن تدریجی غذا سبب یاد گرفتن عمل جویدن می‌شود.

● اگر در شروع غذای تکمیلی، شیرخوار به غذای خاصی بی‌میل بود، نباید در خوردن آن پافشاری کرد و می‌توان یک تا دو هفته آن غذا را حذف و سپس دوباره به او داد.

 بهتر است تغذیه کمکی کودک با چه غذایی شروع شود؟

● فرنی

شروع غذای کمکی معمولاً با فرنی است که می‌توان برای تهیه آن از شیر پاستوریزه استفاده کرد؛ البته دقت داشته باشید که:

فرنی را با ۱ تا ۳ قاشق غذاخوری به صورت یکبار در روز شروع کنید و طی یک هفته به تدریج افزایش دهید.

شیر پاستوریزه در سنین زیر یک سال به عنوان نوشیدنی برای کودک ممنوع است.

● حریره بادام

از هفته دوم می‌توانید از حریره بادام شیرین برای کودک استفاده کنید.

● سوپ

غذای بعدی که در هفته سوم باید شروع شود؛ سوپ است که باید شامل گوشت قرمز یا مرغ یا بوقلمون باشد و سبزیجات (هویج، سیب زمینی، جعفری و …) به صورت روزانه به سوپ اضافه شده و کاملاً میکس می‎‌شود.

● پوره سیب زمینی و پوره هویج

از هفته چهارم پوره سیب زمینی و پوره هویج را برای کودک شروع کنید.

● زرده تخم مرغ (کاملاً آب پز شده)

از ماه هشتم؛ زرده تخم مرغ ( کاملاً آب پز شده) را می‌توان به رژیم کودک اضافه کرد ، زرده تخم مرغ را با یک قاشق چای خوری شروع و طی یک هفته افزایش دهید تا به یک زرده کامل برسید. یک روز درمیان یک عدد زرده کامل را در رژیم غذایی کودک بگنجانید.

● غلات و حبوبات / کره و روغن زیتون

از ۹ ماهگی غلات و حبوبات را می‌‎توانید برای کودک شروع کنید؛ همینطور از ۹ ماهگی می‌توان کره یا روغن زیتون را برای افزایش انرژی زایی به غذای کودک اضافه کرد:

○ به طور معمول تغذیه حبوبات از ماش که هضم آسان‌تری دارد شروع می‌شود.

○ در مورد سایر حبوبات مثل لوبیا چیتی، لوبیا قرمز و … بهتر است قبلا آنها را خیسانده سپس پوستشان را جدا کرده و بعد از جوشاندن و دور ریختن آب آن و سپس پختن به سوپ اضافه گردد.

○ اگر از آرد حبوبات استفاده می‌شود یک قاشق  چای خوری یا مرباخوری سرصاف کافی است.

○ اضافه کردن کره یا روغن زیتون به اندازه یک قاشق مرباخوری برای شیرخوارانی که خوب وزن نمی‌گیرند کفایت می‌کند.

توجه توجه: در تمام مراحل توجه کنید که غذای کودک نباید شامل تکه‌های سفت و بزرگ باشد.

● غذای سفره

از ماه یازدهم کم کم می‌توانید غذای سفره را به کودک بدهید؛ ولی حتماً:

○ غذای کودک را جدا کرده و بدون نمک تهیه کنید.

○ غذای کودک را برای یک وعده تهیه کنید و اگر اضافه بود تا ۲۴ ساعت می‌‎توانید در یخچال نگهداری کنید.

تدابیر نوشیدن آب با غذا در کودکان زیر سه سال

مصرف آب و نوشیدنی همراه غذا، معمولاً روی هضم و گوارش اثر می‌ذاره و بنابراین توصیه نمیشه‌، اما بچه‌های کوچک زیر سه سال واقعاً حین غذا تشنه می‌شوند و در این خصوص نوشیدن آب همراه غذایشان بلامانع است اما با رعایت چند نکته:

○ مقدار کمی آب را جرعه جرعه و آرام، فقط برای رفع تشنگی به آن‌ها دهید؛ مثلاً نهایت آبی که می‌نوشند چند جرعه باشد نه یک لیوان بزرگ آب.

○ آب خیلی سرد و یخچالی یا با یخ نباشد، از آب سرد شیر استفاده کنید.

○ نوشیدنی شیرین مانند نوشابه نباشد؛ آب برای این منظور مناسب‌تر است.

مواد غذایی که در زیر یک سالگی ممنوع است

از دادن مواد غذایی زیر تا یک سالگی باید اجتناب کرد، چون گروهی ایجاد حساسیت می‌کنند، برخی باعث خفگی شیرخوار شده و تعدادی نیز مشکلات دیگری به وجود می‌آورند:

● مواد غذایی که ممکن است در شیرخوار زیر یک سال ایجاد حساسیت کنند مانند:

شیر گاو (جوشاندن شیر در تهیه فرنی، مقدار ماده آلرژی و حساسیت زای موجود در شیر را کم می‌کند)، سفیده تخم‌مرغ، پنیر، انواع توت، کیوی، آلبالو، گیلاس، خربزه و بادام زمینی.

●  مواد غذایی که در دوره شیرخوارگی مجاز نیست و ممکن است باعث خفگی شیرخوار شود مانند:

دانه کشمش، دانه انگور، ذرت، تکه‌های سوسیس، آجیل، تکه‌های سفت و خام سبزی‌ها مثل هویچ و … و تکه‌های گوشت.

●  مواد غذایی که ممکن است مشکلات دیگری ایجاد کنند مانند:

○  قهوه یا چای پررنگ که سبب بی‌قراری کودک می‌شود.

○  شکلات

○  میگو

○  فلفل و ادویه‌جات

○  ترشی‌ها

○  نمک

○  نوشابه‌های گازدار

○  آب میوه‌های صنعتی

○  از میوه‌ها، خربزه، کیوی، انواع توت (توت سفید، توت فرنگی، تمشک)، آلبالو، گیلاس

○  از حبوبات، لپه و نخود

○   همچنین از گروه سبزی‌ها، اسفناج و کلم

○  عسل

شروع غذای کمکی بعد از پایان شش ماهگی است

نتیجه‌ این که بهترین سن شروع غذای کمکی بعد از پایان ماه ششم زندگی است. البته‌ این به آن معنی نیست که باید دفعات شیردهی را کم کرد، بلکه باید مادر ترغیب شود هر زمان که کودک تمایل دارد شیر خود را به او بدهد و براساس سن کودک چند نوبت نیز غذای کمکی بعد از شیر مادر به او داده شود.

● تا یک سالگی غذای اصلی کودک شیر بوده و در هر وعده ابتدا شیر داده شود.

● تا یک سالگی به غذای کودک نمک اضافه نشود.

● جهت رشد بهتر کودک از کره جهت پخت استفاده شود.

● ابتدا شیر و سپس غذای کمکی داده شود.

● غذای کودک از مقدار کم (روزانه یک قاشق) شروع و به تدریج بیشتر شود.

ماه هفتم

● هفته اول فرنی

● هفته دوم حریره بادام

● هفته سوم سوپ بدون حبوبات شروع شود. سوپ له شده حاوی برنج، سیب زمینی، هویج بوده که به تدریج جعفری، گشنیز، گوشت قرمز و یا مرغ و کره اضافه می شود.

● آب جوشیده سرد شده بدهید.

ماه هشتم

● علاوه بر شیر مادر، چهار عده غذا بدهید.

● دراین ماه علاوه بر فرنی و سوپ، پوره سیب زمینی، کدو و هویج بدهید.

● آب میوه طبیعی از یک قاشق شروع شود.

● عدس و ماش به سوپ اضافه شود.

ماه نه و ده

● سایر حبوبات شروع شود. (قبل از پخت ۲۴ ساعت در آب خیسانده شود)

● سیب، گلابی، و موز له شده بدهید.

● کته نرم همراه مرغ و یا گوشت قرمز

● بیسکویت ساده و خرمای نرم بدون پوست بدهید.

ماه یازده و دوازده

● میوه

● ماهی

● بستنی پاستوریزه

● برای صبحانه فرنی، شیر برنج و تخم مرغ بدهید.

● برای میان وعده آب میوه و بیسکویت

● برای شام و نهار سوپ، کته، پوره و ماکارونی بدهید.