• ریفلاکس اسید معده

ریفلاکس اسید معده یك بیماری فیزیولوژیكی و مزمن گوارشی است که اکثر افراد آن را تجربه می کنند. این اختلال اغلب با سوزش سر دل همراه است  و تحت عنوان بیماری ریفلاکس معده-مری  نیز شناخته می شود. در واقع ریفلاکس به بازگشت اسید معده  و یا محتویات معده شما به داخل لوله ‌ای که دهان و معده را به یکدیگر متصل می‌کند و مری  نام دارد در  هنگامی كه غذای مصرفی بخوبی هضم نشده است  و گفته می شود. در شرایطی كه برگشت این اسید بیش از حد باشد و تحت درمان قرار نگیرد می‌تواند در دراز مدت موجب آسیب جدی به مخاط مری شود  مانند سرطان مری و…

در این حالت اسید معده به سمت بالا یا به اصطلاح پشت جناغ سینه می‌رود و به مری و معده فشار وارد می‌كند. این فشار وارده معمولا به صورت سوزش پشت جناغ سینه بروز پیدا می‌كند؛ بنابراین افراد هنگام خوردن غذا سوزشی احساس می‌كنند كه در واقع همان بازگشت اسیدهایی است كه از معده به مری برمی‌گردند.

 این بیماری در تمام سنین مشاهده می‌شود؛ ولی با بالا رفتن سن، علائم این بیماری نیز بیشتر می‌شود. اگر علائم ریفلاکس اسید معده را بیش از دو بار در هفته دارید، ممکن است یک بیماری مهم به نام ریفلاکس معده-مری (GERD) داشته باشید.

معمولا افرادی به بیماری ریفلاكس مبتلا هستند، همزمان زخم معده یا بیماری اثنی‌عشر نیز دارند  و همچنین مبتلا به «سندرم روده تحریك‌پذیر» هستند. تشخیص و درمان بیماری‌های همزمان تاثیر زیادی در درمان بیماری ریفلاكس دارد.

ریفلاکس خاموش

اختلال دیگری مشابه ریفلاکس اسید معده وجود دارد که به آن ریفلاکس خاموش گفته می شود. در واقع در ریفلاکس خاموش فرد سوزش سر دل را نخواهد داشت.

به همین دلیل نیز اغلب شناخته نمی شود و به آن خاموش می گوییم! این اختلال می تواند آسیب های زیادی به حلق و حنجره بزند.

ریفلاکس معده در نوزادان  و کودکان

دلیل اصلی ریفلاكس در نوزادان، سیستم گوارش نارس و نابالغ آنهاست. معمولا تشخیص ریفلاكس در كودكان دشوارتر است؛ زیرا هم ممكن است علائمی شبیه علائم بزرگسالان در آنها بروز كند یا با علائم دیگری ظاهر شود. به طور كلی علائمی مانند استفراغ‌های مكرر، سرفه، مشكلات تنفسی، گریه‌های پشت‌سرهم، كاهش وزن، كاهش اشتها و تنفس بدبو از علائم ریفلاكس در كودكان و نوزادان است. خوشبختانه بیماری ریفلاكس در بیشتر نوزادان پس از یك سالگی برطرف می‌شود و نیاز به درمان‌های طولانی‌مدت نیست

برای نوزادان گاهی اوقات خوردن غذا و استفراغ طبیعی است. اما اگر كودك شما زیاد استفراغ می کند، ممکن است ریفلاکس اسید معده داشته باشد.

سایر علائم ریفلاکس معده در نوزادان شامل موارد زیر است:

● امتناع از خوردن

● مشکل در بلع نوزادان

● عق زدن یا حس خفگی

● سکسکه

● تحریک پذیری در حین یا بعد از تغذیه

● خم کردن پشت خود در طول یا بعد از تغذیه

● کاهش وزن یا رشد ضعیف

● سرفه های مکرر یا سینه پهلو (ذات الریه)

● مشکل خواب

● بسیاری از این علائم نیز در نوزادانی با مشکل بیرون راندن زبان یافت می شود.(بیماری ای که می تواند غذا خوردن را برای آنها سخت کند.)

علائم ریفلاکس معده شامل چیست؟

علائم و نشانه های رایج این بیماری عبارتند از:

● احساس سوزش در قفسه سینه یا سوزش سر دل که معمولاً بعد از غذا خوردن و در شب بدتر می شود.

● درد قفسه سینه

● مشکل در بلع

● برگشت غذا یا مایع ترش در پشت دهان

● احساس وجود یک توده در گلو

● سرفه مزمن

● لارنژیت

● مشکلات تنفسی مانند سرفه مزمن ، آسم جدید یا بدتر شدن آسم قدیمی

●  مختل شدن خواب

● تلخی دهان

● ترشحات بزاقی

● احساس گیر كردن غذا در گلو

● تهوع صبحگاهی

علل ریفلاکس اسید معده

وقتی غذایی را قورت می دهید، غذا در دهان از طریق مری (لوله ای استوانه ای شکل) به سمت معده می رود.انتهای مری (درست در ورودی معده) یک اسفنگتر وجود دارد که در حالت عادی بسته است.

اسفنکتر تحتانی مری  ، به انگلیسی  Lower Esophageal Sphincter)  )  یک باند دایره ای عضلانی در انتهای مری است. هنگامی که به درستی کار می کند، زمانی که شما غذایی را قورت می دهید باز می شود. پس از آن دوباره بسته می شود. ریفلاکس اسید معده زمانی اتفاق می افتد که این اسفنگتر شما به طور صحیح تنگ و بسته نمی شود. این اتفاق باعث می شود تا مواد داخل معده به مری وارد شود. معده برای ترکیب مواد با اسید و هضم آنها، یک سری حرکت هایی انجام می دهد. وقتی دریچه ی بالایی معده درست بسته نشده باشد، تحت اثر این حرکت ها اسید معده بالا می رود. هیچ بافتی مثل معده قدرت تحمل اسید را ندارد. در نتیجه باعث سوزش بخش هایی می شود که اسید معده به آنها رسیده است.

این بیماری می‌تواند به دلیل بیماری‌های ارثی، ژنتیكی یا محیطی نیز رخ دهدـ

● عوامل و عادت‌های نادرست ناشی از سبك زندگی  

○ پرخوری

○ سریع غذا خوردن

○ نجویدن كامل غذا

○ وجود باكتری در روده

○ خوردن غذا با استرس و اضطراب زیاد

○ خوردن غذاهای تند، چرب و شور

○ مصرف ادویه زیاد و سیب‌زمینی سرخ‌كرده

○ مصرف انواع سس‌های چرب و پرنمك بخصوص سس‌های قرمز

○ مصرف نان‌هایی كه خمیر آن بخوبی نمی‌پزد مانند نان باگت

○ پوشیدن لباس‌های تنگ

○ مصرف سیگار و الكل

○ مصرف غذاهای سنگین، زیرا باعث وارد آمدن فشار مضاعف به اسفنكتر تحتانی مری می‌شود.

○ دراز كشیدن بلافاصله پس از صرف غذا

○ بلندكردن اجسام سنگین یا خم‌شدن زیاد، زیرا به اسفنكتر فشار وارد می‌كند.

○ حاملگی به علت فشار رحم به معده می‌تواند باعث ریفلاكس یا تشدید آن شود.

○ چاقی بیش از حد

○ یبوست به دلیل افزایش فشار درون روده و معده

○ سفت بستن كمربند

عوامل خطر ریفلاکس معده شامل چیست؟

شرایطی که می تواند خطر ابتلاء به GERD را افزایش دهند ، عبارتند از :

● چاقی

● برامدگی بالای معده به داخل دیافراگم ( فتق هیاتال یا فتق دیافراگمی )

● بارداری

● اختلالات بافت همبند مانند اسکلرودرمی

● تاخیر در تخلیه معده

● سیگار کشیدن

● خوردن وعده های غذایی بزرگ یا غذا در اواخر شب

● خوردن غذاهای خاص و محرک مانند غذاهای چرب یا سرخ شده

● نوشیدن برخی نوشیدنی ها مانند الکل یا قهوه

● مصرف برخی از داروها مانند آسپرین

عوارض احتمالی ریفلاکس معده

در بیشتر افراد، ریفلاکس معده عوارض جدی ایجاد نمی کند. اما در موارد نادر، می تواند منجر به مشکلات جدی و حتی خطرناک برای سلامتی شود.

عوارض احتمالی ریفلاکس اسید معده عبارتند از:

● ازوفاژیت: التهاب مری

● تنگی مری

● سرطان حنجره

● مشکلات صوتی نظیر زخم تارهای صوتی

● لارنژیت یا التهاب حنجره

● سفت شدن مری

● مری بارت، شامل تغییرات دائمی در پوشش مری است.

● سرطان مری، که بخش کوچکی از افراد مبتلا به مری بارت را تحت تاثیر قرار می دهد.

● آسم، سرفه مزمن، یا سایر مشکلات تنفسی، که ممکن است در صورت نفوذ اسید معده به ریه ها ایجاد شود

● فرسایش مینای دندان، بیماری لثه یا سایر مشکلات دندانی

● برای کاهش احتمال عوارض ریفلاکس مهم است که اقدامات لازم را برای پیشگیری و درمان علائم ریفلاکس معده انجام دهید.

● جذب نشدن مواد غذایی مفید

● زخم مری نیز از عوارض دیگر این بیماری است كه به علت عبورنكردن غذا و مایعات ایجاد می‌شود.

بارداری و ریفلاکس معده

بارداری می تواند احتمال ابتلا به ریفلاکس اسید معده را افزایش دهد. اگر ریفلاکس معده قبل از بارداری داشته باشید، علائم شما ممکن است بدتر شود.

تغییرات هورمونی در دوران بارداری باعث می شود که ماهیچه های مری به طور مداوم شل شوند. جنین رو به رشد نیز می تواند فشار روی معده شما ایجاد کند. این موارد می تواند خطر ورود اسید معده به مری را افزایش دهد.

بسیاری از داروهایی که برای درمان ریفلاکس اسید استفاده می شوند، در طول حاملگی می توانند ایمن باشند. اما در بعضی موارد، ممکن است پزشک پیشنهاد کند که از مصرف برخی آنتی اسید های خاص یا سایر درمانها جلوگیری کنید.

آسم و ریفلاکس معده

درک دقیق رابطه بین آسم و ریفلاکس اسید معده ضروری است. ممکن است ریفلاکس معده علائم آسم را بدتر کند. اما آسم و بعضی از داروهای آسم ممکن است خطر ابتلا به ریفلاکس شما را افزایش دهد.

اگر شما مبتلا به آسم و ریفلاکس معده هستید، مهم است که هر دو بیماری را مدیریت کنید!

سندروم روده تحریک پذیر و ریفلاکس معده

سندرم روده تحریک پذیر (IBS) یک بیماری است که می تواند روده بزرگ شما را تحت تاثیر قرار دهد. علائم معمول عبارتند از:

○ درد شکم

○ نفخ

○ یبوست

○ اسهال

استرس

افرادی كه استرس و اضطراب بیشتری دارند، بیش از دیگران دچار ریفلاكس معده می‌شوند. این افراد معمولا تندتر غذا می‌خورند و از چای زیاد و غذاهای ناسالم مانند فست‌فود بیشتر استفاده می‌‌كنند. در ضمن بعضی از پزشكان براین عقیده‌اند كه افرادی كه زودتر از دیگران خشمگین یا ناراحت می‌شوند، می‌توانند زمینه بروز این بیماری را افزایش دهند.

سیگار و ریفلاكس

از مواردی كه باید این بیماران به آن توجه داشته باشند، مصرف سیگار است؛ زیرا سیگار كشیدن به دلیل شل‌كردن و تضعیف ماهیچه‌های مری و افزایش اسید معده می‌تواند ریفلاكس را تشدید كند.

خواب و ریفلاكس

حدود سه تا چهار ساعت پس از غذا خوردن بیدار بمانید و نباید بلافاصله پس از خوردن غذا بخوابید. بیشتر پزشكان توصیه می‌كنند هنگام خواب سر را 30 درجه بالا ببرید تا اسید به معده برنگردد یا دردی را هنگام خواب برای بیماران ایجاد نكند. برای این كار می‌توانید سر تختخواب خود را 15 تا 25 سانتی‌متر بالاتر بیاورید. همچنین راه‌حل ساده‌تر این است كه می‌توانید زیر سر و شانه چند تا بالشت بگذارید. به‌طور كلی زاویه سر و بالش را طوری تنظیم كنید كه بیشترین احساس راحتی را داشته باشید.

تشخیص ریفلاکس اسید معده

● معاینه فیزیکی

اگر پزشک مشکوک شود که شما ممکن است ریفلاکس معده داشته باشید، یک معاینه فیزیکی از شما انجام می دهند و از هر گونه علائمی که تجربه کرده اید سوال می پرسند.

پزشکان ممکن است از یک یا چند روش زیر برای تأیید تشخیص یا بررسی عوارض اسید معده استفاده کنند:

● بلع باریم

 بعد از نوشیدن یک محلول باریم، تصویربرداری اشعه ایکس برای بررسی بخش فوقانی دستگاه گوارش فوقانی استفاده می شود.

● آندوسکوپی فوقانی

در این روش پزشک یک لوله نازک و انعطاف پذیر مجهز به نور و دوربین را در گلوی بیمار قرار می‌دهد تا معده را بررسی کند . نتایج ریفلاکس معمولاً طبیعی است اما آندوسکوپی ممکن است التهاب مری (ازوفاژیت) یا سایر عوارض را تشخیص دهد.
پزشک همچنین از آندوسکوپی برای جمع آوری نمونه های از بافت یا بیوپسی برای آزمایش عوارضی مانند مری بارت استفاده می کند.

● مانومتری مری

این آزمایش ، انقباضات ماهیچه مری در هنگام بلع را اندازه گیری می کند . مانومتری مری همچنین هماهنگی و نیروی اعمال شده توسط ماهیچه‌های مری را نیز اندازه گیری می کند.

● مانیتورینگ PH مری

 در این روش یک مانیتور در مری قرار داده می‌شود تا مشخص شود چه زمان و چه مدت اسید معده به آنجا برگشت می یابد. این مانیتور به رایانه کوچک متصل می شود که به کمر بیمار بسته می شود. مانیتور ممکن است یک لوله نازک و انعطاف پذیر (کاتتر) باشد که از طریق بینی به مری منتقل می‌شود یا گیره ای که در حین آندوسکوپی در مری قرار می ‌گیرد و بعد از حدود ۲ روز به مدفوع منتقل می شود.

● تصویر برداری توسط اشعه ایکس از دستگاه گوارش فوقانی

در این روش بیمار پس از نوشیدن یک مایع گچی که پوشش داخلی دستگاه گوارش را می پوشاند تحت تصویربرداری با اشعه ایکس قرار می گیرد .
این پوشش به پزشک این امکان را می دهد تا یک تصویر از مری ، معده و روده فوقانی را مشاهده کند . همچنین ممکن است از بیمار بخواهند یک قرص باریم را ببلعد که می تواند به تشخیص تنگی مری که ممکن است با بلع غذا تداخل داشته باشد ، کمک کند

درمان ریفلاکس معده

● تغییرات شیوه زندگی

○ ترک سیگار

○ کاهش اضافه وزن

○ خوردن وعده های کوچکتر

○ آدامس جویدن بعد از غذا

○ اجتناب دراز کشیدن پس از غذا خوردن

○ اجتناب از غذاها و نوشیدنی هایی که معده ی شما را تحریک می کنند

○ اجتناب از پوشیدن لباس های تنگ

○ تکنیک های آرامش بخش

● رژیم غذایی و ریفلاکس معده

در برخی از افراد، انواع خاصی از غذاها و نوشیدنی ها علائم ریفلاکس معده را ایجاد می کنند. این غذاهای تحریک کننده عبارتند از:

محرک های غذایی می توانند در هر شخصی متفاوت باشند.

○  افراد مبتلا به بیماری ریفلاكس نباید تخم‌مرغ، غذای‌های چرب و سرخ‌كرده، پیتزا و غذاهای آماده، چای، قهوه، مركبات، ادویه‌‌ها، غذاهای سنگین و حجیم، نوشابه، گوجه‌فرنگی یا آب گوجه‌فرنگی مصرف كنند.

○  قهوه می‌تواند موجب سست‌شدن مری و برگشت اسید معده شود. از سویی دیگر، ممكن است كافئین، مخاط ریه را تحریك كند و در بین كسانی كه مبتلا به ریفلاكس معده هستند، باعث التهاب ریه شود.

○  افراد مبتلا باید از تمام نوشیدنی‌های گازدار اجتناب كنند؛ زیرا این نوشیدنی‌ها احتمال نفخ را افزایش می‌دهد و نفخ نیز روی اسفنكتر مری تأثیری منفی دارد.

○  بعضی از بیماران نیز به مصرف شیر حساسیت نشان می‌دهند؛ زیرا شیر حاوی چربی، پروتئین و كلسیم است؛ سه عنصری كه باعث تحریك و تولید اسید معده می‌‌شود.

○  بعضی از پزشكان براین اعتقادند كه مصرف ادویه‌ها و گیاهان معطر توانایی تحریك بیشتر مخاط مری را دارند و احساس سوزش معده را تشدید می‌كنند.

● درمان‌های دارویی

درمان‌های دارویی ساده و موثری هستند كه باید از آنها هم در كنار تغییر رژیم غذایی استفاده كرد. درمان این بیماری بیشتر از طریق داروی آمپرازول و خانواده دارویی آن صورت می‌گیرد و حدود 50 درصد بیماران نیاز به درمان طولانی‌مدت دارند و در 50 درصد موارد پس از قطع دارو، بیماری دوباره عود می‌كند و شدت می‌گیرد.

داروی آمپرازول حدود 90 درصد بیماران را درمان می‌كند و نیازی به درمان غیردارویی یا جراحی وجود ندارد؛ البته باید در كنار درمان دارویی، افراد كاهش وزن نیز داشته باشند و حجم مواد غذایی خود را كم كنند و سه تا چهار ساعت قبل از خواب غذای سنگینی نخورند. این داروها عوارض كمی دارند و اگر تا 15 سال هم مصرف شوند آسیبی به فرد نمی‌زنند.

● درمان جراحی‌

 تنها زمانی كه درمان دارویی موثر واقع نشود، جراحی توصیه می‌شود؛ البته 30 تا50 درصد جوانان مایل به جراحی‌كردن هستند و راه‌های درمان دارویی را بی‌فایده می‌دانند؛ اما باید به این بیماران یادآوری شود كه حتی پس از عمل جراحی نیز باید داروی آمپرازول را همچنان مصرف كنند.

معمولا بیشتر پزشكانی كه در این زمینه فعالیت می‌كنند، جراحی را توصیه نمی‌كنند؛ زیرا احتمال ایجاد عارضه پس از آن زیاد است.

البته تنها حدود50 درصد عمل‌های جراحی موفق هستند و می‌توانند بیماری را كنترل یا از بین ببرند؛ ولی باید توجه داشت كه عمل جراحی كیفیت زندگی را بسیار كاهش می‌دهد.

● داروهای گیاهی 

گیاهانی که معمولا برای ریفلاکس استفاده می شود عبارتند از:

○ بابونه

○ ریشه شیرین بیان

○ ریشه مارشمالو

○ نارون لغزنده