اختلال وسواس چیست؟( OCD )  

وسواس یکی از اختلالات پیچیده به شمار می رود که منشا آن اضطراب است.. وسواس را می توان یك ایده، فكر، تصور، احساس یا حركت مكرر یا مضردانست که فرد به غیر منطقی بودن آن واقف است اما قادر به توقف آن نیست و بیمار متوجه غیرعادى و نابهنجار بودن رفتار خود است. روان شناسان وسواس را نوعى بیمارى شدید مى ‏دانند كه تعادل روانى و رفتارى را از بیمار سلب می کند و او را در سازگارى با محیط دچار اشكال مى ‏سازد .

وسواس می‌تواند در شکل‌های مختلفی بروز پیدا کند چک‌کردن‌های مداوم، شست‌وشوی مکررو ... همه و همه می‌توانند خود را در قالب یک اختلال، یعنی وسواس، نشان دهند ،اما این بدان معنا نیست که اگر شما گاهی شک می‌کنید که کاری را انجام داده‌اید یا نه، حتماً وسواس دارید.در واقع افسردگی  عاملی مهم در بروز وسواس فکری است .

وجود اختلال وسواس زندگی بسیاری از افراد را تحت تاثیر قرار می دهد. در حالی که ممکن است خود شخص متوجه نباشد که دچار این اختلال شده است. افراد وسواسی نیازمند این هستند که اطمینان حاصل کنند تا وقایع اطرافشان همانگونه که در ذهن آنهاست ، ثبت شده باشد .اشخاصی که با اختلال وسواس ، درگیر هستند نیز از داشتن این اختلال خوشحال نیستند اما بطور غیر قابل کنترل همواره در حال انجام دادن کارهایشان به طور وسواس گونه هستند.

بیمار مبتلا به اختلال وسواسی – جبری ممکن است فقط وسواس فکری، فقط وسواس عملی و یا هر دوی آنها را با هم داشته باشد.

انواع مختلف وسواس :

وسواس انواع مختلفی دارد اما اکثرا در چهار دسته  جای میگیرد :

وسواس چک کردن :

چک کردن دايم و چندین باره اتفاقات مختلف مانند قفل ها ، گاز ‌، کلید ها ، چراغ ها و غیره. همچنین این اشخاص ممکن است دائما چک کنند که بیمار نباشند و آزمایشات مختلف را انجام دهند.

وسواس تمیز بودن :

اشخاصی که این نوع از وسواس را دارند همیشه ترس اینکه مبادا جایی کثیف باشد و یا بطور کامل تمیز شسته نشده باشد ، را دارند. همچنین این افراد از نظر روانی همیشه نگرانند که مبادا دیگران وی را شخص کثیفی بدانند.

وسواس تقارن :

احساس نیاز برای اینکه تمام وسایل اتاق و خانه شان در ترتیب خاصی باشد و همه وسایل با هم تقارن داشته باشند.

وسواس فکری و عملی :

یعنی فشار فکری (اجبار) که فرد را به انجام و یا تکرار یک عمل وا می دارد با وجود اینکه می داند این عمل غیر منطقی است اما قادر به توقف آن نیست. در نتیجه فرد در مسایل و امورات زندگی خود نمی تواند هیچ تمرکزی داشته باشد.

بنابراین وسواس فکری یعنی یک فشار حسی و یا یک حس اجباری که باعث می شود فرد وسواسی افکاری را بدون نتیجه ادامه بدهد و معمولا” بسختی قادر به توقف آن هستند، و شاید هم هیچ وقت نتوانند آن را متوقف کنند در نتیجه بیشتر تسلیم آن گردند.

نمونه هایی از وسواس فکری :

. اندیشه درباره بدن :
در این نوع بخشى زیادی از مشغولیت ذهنى بیمار متوجه بدن اوست. او مرتبا به پزشك مراجعه مى ‏كند و در صدد به‏ دست آوردن دارویى جدید براى سلامت ‏بدن است.

. رفتار حال یا گذشته :
مشغولیت فکری در رابطه با اینکه مثلا چرا در گذشته آن کار را كرده؟ آیا حق داشته است یا نه؟ و یا اینکه کاری که می خواهد انجام دهد درست است یا نه؟ یا تصمیمات او درست یا علط است؟

. افکار افراطى :
افکار مداوم در مورد اتفاقات ناگوار، نگرانی در مورد مرگ نزدیکان و عزیزان، در ذهن خود مرتبا صلوات فرستادن به این دلیل که مبادا کم باشد و یا درست صلوات نفرستاده باشم، ضرب یا تفریق مکرر اعداد در ذهن اما بدون قانع شدن، و غیره.

وسواس عملی به شكل هاى گوناگون خود را بروز مى‏ دهد :

 مثل شمردن پله اصرار بر این كه اشتباهى در این امر صورت نگیرد.

 . شستشوى مكرر :

  این بیمارى نزد زنان رایجتر است.

دلایل ابتلا به وسواس

هنوز هیچ دلیل قطعی و صد در صدی برای ابتلا به وسواس وجود ندارد اما می دانیم که استرس و اضطراب ، افسردگی هم به دلیل وقایع تلخ و ناگوار زندگی، عدم اعتماد به نفس و کمرویی و همچنین طرز تفکر و توقعات فرد از محیط نشانه های وسواس را تشدید می کنند. معمولا اختلال وسواس در زنان ، بیشتر از مردان بروز می کند و علائم خود را در سنین کودکی ، نوجوانی و جوانی نشان می دهد. مواردی که امکان ابتلا به این اختلال را بیشتر می کنند شامل دلایل زیر می باشند:

. والدین ، خواهر ها و برادر ها و یا فرزند دارای اختلال وسواس

. تفاوت فیزیولوژیکی در ساختار مغز شخص

. استرس ، اضطراب ، افسردگی و یا تیک های عصبی

. تجربه اتفاق تلخ در گذشته ی شخص

. تجربه تجاوز به فرد در کودکی

روش های درمان وسواس :

وسواس و افکار مزاحم قابل درمان است. بطور خاص و قطعی نمی توان گفت که درمان وسواس روش مشخصی دارد ، نوع درمانی که انتخاب می شود تنها بستگی به شخص و شیوه زندگی وی ، نوع وسواس وی و علت ابتلا به وسواس، شخصیت فرد وسواسی، شدت وسواس بیمار، میزان انگیزه بیمار برای درمان و همچنین چگونگی بکار گیری فنون درمان توسط درمانگر و غیره میتواند در درمان انواع وسواس اثر گذار باشد.

از جمله روشهای درمانی که در درمان وسواس و افکار مزاحم بکار گرفته میشود دارو درمانی، مشاوره  و روان درمانی است.

داروهایی که سطوح سروتونین را افزایش می‌دهند، مانند مهارکننده‌های انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs).

سروتونین  یک انتقال دهنده عصبی است که سیگنال ها را بین نورون ها در سراسر بدن حمل می کند. به تنظیم خلق و خو، حافظه و سایر عملکردهای بدن کمک می کند. روده ها، نه مغز، بیشتر سروتونین بدن را تولید می کنند.

در واقع دارو این فرصت را به فرد می دهد تا انتقال دهنده های عصبی اش به درستی کار کند و بتواند بر اختلالات روحی و روانی غلبه کرده و پس از حل آنها، با قطع کردن دارو مشکلی ایجاد نشود.

آیا اختلال در دوران کودکی شروع می شود؟

گفته می شود اختلال وسواس فکری اجباری در دوران کودکی شروع می شود اگر وسواس و اجبار قبل از بلوغ رخ دهد. جالب توجه است، اگرچه بیشتر پسران را مبتلا می‌کند، اما این روند پس از بلوغ معکوس می‌شود. به همین ترتیب، پسران مبتلا به    OCD (اختلال وسواس فکری)  در دوران کودکی در معرض خطر بیشتری برای شرایط مرتبط، از جمله اختلالات تیک هستند.کودکان مبتلا به اختلال وسواس فکری اجباری اغلب نسبت به بزرگسالان بینش کمتری نسبت به وسواس های خود دارند و توانایی درک غیرمنطقی بودن افکار خود را ندارند.

وسواس ها و اجبارهای کودک اغلب با بزرگسالان متفاوت است :

کودکان مبتلا به اختلال وسواس فکری اجباری اغلب وسواس های خاصی در رابطه با مرگ والدین خود دارند.

وسواس های کودکان به ندرت بر موضوعات جنسی تأکید دارند، اگرچه توجه به این نکته مهم است که نوجوانان ممکن است در واقع میزان بیشتری از وسواس های متمرکز بر جنسی را تجربه کنند.

 تشریفات یا اجبارهای کودکان ممکن است بیشتر شامل اعضای خانواده یا متمرکز بر آنها باشد.

 کودکان مبتلا به اختلال وسواس فکری اجباری ممکن است بیشتر از بزرگسالان مبتلا به این اختلال احتکار کنند.

اجبارهای رایج در بین کودکان مبتلا به اختلال وسواس فکری اجباری عبارتند از:

. بارها و بارها شمردن چیزها

. آداب و رسوم مفصلی که باید هر بار دقیقاً به همین صورت انجام شود (یعنی مراسم قبل از خواب)

. شستن زیاد دست ها، دوش گرفتن یا مسواک زدن

. تکرار بیش از حد صداها، کلمات یا اعداد برای خود

. مرتب کردن یا تنظیم مجدد چیزها به روشی خاص یا متقارن

. بررسی مکرر (مانند بررسی مجدد قفل بودن درب، خاموش بودن اجاق گاز، یا انجام درست تکالیف)

. به طور مکرر به دنبال اطمینان از دوستان و خانواده

اختلال وسواس فکری اجباری می‌تواند با سایر اختلالات که شامل روال‌های سفت و سخت و یا رفتارها یا مناسک تکراری می‌شوند همراه باشد و همچنین با آن اشتباه گرفته شود، مانند:

. اختلالات اضطرابی

. اختلالات طیف اوتیسم

. اختلالات تیک/سندرم تورت

. اختلال کمبود توجه/بیش فعالی

راهکارهای غلبه بر وسواس

مغز هم مانند سایر اندام‌های بدن ممکن است گاهی با اختلال عملکرد مواجه شود. بنابراین نباید انتظار داشته باشید که با خوددرمانی بتوانید به نتیجۀ مطلوب برسید.اولین مرحله مشاوره است. اگر وسواس هنوز در فرد ریشه‌دار نشده باشد،  مراحل روان‌درمانی صورت می‌گیرد. این روش انواع مختلفی دارد که متناسب با هر شخص انجام می‌شود. ابتدا افکار آزاردهندۀ خود را شناسایی کنید. در مرحلۀ بعد ببینید چند بار تکرار می‌شوند و چه میزان از وقت و انرژی شما را هدر می‌دهند.

اگر افکار یا رفتار وسواس‌گونه دارید، در درجۀ اول این راهکارهای ساده را پیش بگیرید:

. حواستان را از موضوع اصلی پرت کنید :

یک فکر مدام در ذهن شماست و اجازه نمی‌دهد آرام باشید؟ بروید کمی بدوید، فیلم تماشا کنید، با دوست خود تماس بگیرید و کمی حرف بزنید. به عبارت دیگر، کاری را که از آن لذت می‌برید انجام دهید.

. کارهای نصفه و نیمه را تمام کنید :

یکی از دلایل اضطراب، گرچه در حالت پنهان، ناتمام‌ماندن یا شروع‌نکردن کارهایی است که مدام به آن‌ها فکر می‌کنیم. پس کارهای نیمه‌تمام خود را انجام دهید. مثلاً کتابی که مدت‌هاست باز مانده، وظایف کاری که چند روز است به تعویق افتاده، تماس تلفنی که از آن طفره می‌روید، برنامه‌ریزی که باید برای هفتۀ آینده انجام می‌دادید و… .

. هدف تعیین کنید :

بی‌هدف‌بودن می‌تواند شما را دلسرد کند و باعث هجوم افکار مزاحم به ذهن شما شود. پس در درجۀ اول برای خود اهداف کوچک و بزرگ‌ تعیین کنید. لازم نیست شاخ غول را بشکنید. اهداف کلی بچینید و آن‌ها را به هدف‌های کوچک‌تر خرد کنید. این کار باعث تمرکز ذهنی و دوری از افکار مزاحم می‌شود. درواقع با این کار در یک مسیر درست پیش می‌روید.

. ورزش کنید :

روزانه بخش زیادی از انرژی ما از دست می‌رود. بخش زیادی هم صرف فکر‌کردن به امور بی‌اهمیت می‌شود. نتیجۀ آن هم کسالت و خستگی مداوم است. روزانه کمی پیاده‌روی کنید. از مدیتیشن کمک بگیرید. اگر اهل هیجان هستید، ورزش‌های هیجانی را دنبال کنید. انرژی خود را با ورزش‌کردن مدیریت کنید و اجازۀ ورود افکار مزاحم را ندهید.

. روابط اجتماعی خود را حفظ کنید :

ارتباط با افراد مختلف باعث حس نشاط در شما می‌شود. روابط خود را حفظ و با افراد دیگر معاشرت کنید. اگر ایرادی در رفتار شماست، با خانوادۀ خود درمورد آن صحبت کنید و از آن‌ها نظرخواهی کنید.