شپش موی سر؛ انواع نشانه‌ ها و راه‌ های درمان شپش سر :

شپش سر حشره ریز انگلی است قهوه­‌ای یا خاکستری‌رنگ که از خون پوست سر انسان تغذیه می‌­کند. شپش ماده‌­ای چسبناک تولید می‌­کند که هر تخم شپش را محکم به ساقه مو متصل می­‌کند. این موجود اغلب روی پوست سر، پشت گوش و نزدیک خط گردن در پشت گردن لانه می‌­کند. شپش سر با چنگال­‌هایی شبیه قلاب که در انتهای هر شش پای آن­ها دیده می‌­شود، موها را می­‌گیرد. شپش مو سر به‌ندرت روی بدن، مژه یا ابرو پیدا می‌­شود.

شپش روی پوست سر، ممکن است قابل مشاهده باشد اما چون بسیار کوچک است، به سختی قابل تشخیص است. این عارضه، به خصوص در میان کودکان یک مشکل شایع و بسیار مسری است. کودکان پیش دبستانی و دبستانی (۳ تا ۱۱ سال) و خانواده­‌های آن­ها بیشتر به این ویروس آلوده می­‌شوند. دختران بیشتر از پسران و زنان بیشتر از مردان به شپش مبتلا می‌­شوند

گزش آن­ها باعث خارش و تحریک پوست سر می­‌شود و این خراشیدن منجر به عفونت می­‌گردد . 

شپش بالغ ماده می‌تواند هر روز شش تخم بگذارد، این تخم‌ها درست در قسمت ساقه مو گذاشته می‌شوند .

حدودا یک هفته طول می‌کشد تا تخم‌ها خارج شوند .

چرخه عمر شپش به چه صورت است؟

شپش درسه حالت زیر وجود دارد:

. نیت : که همان تخم شپش است که دو تا سه میلی متر طول دارد، زرد یا سفید رنگ است و در بسیاری از موارد می‌تواند با شوره سر اشتباه گرفته شود و دیدن آن‌ها کار به نسبت دشواری است.

. نمف  :نیت یا تخم شپش تبدیل به یک نوزاد شپش به نام نمف می‌شود، که هفت روز بعد از تخم ریزی به شپش بالغ تبدیل می‌شود و برای ادامه زندگی از خون انسان تغذیه می‌کند.

. شپش بالغ : اندازه یک دانه کنجد به رنگ خاکستری مایل به طوسی است که می‌تواند تا سی روز روی سر انسان زندگی کند و از خون تغذیه کند. اما اگر شپش بالغ از مو جدا شود، خواهد مرد.

انواع شپش کدامند و چه عوارضی دارند؟

شپش سر اگر درمان نشود، باعث ایجاد عفونت پوستی و مشکلات بسیاری می‌­شود. اگر پوست سر کودکان مبتلا به شپش سر، مدت طولانی دچار خارش شود، در نهایت، پوسته پوسته شده و روی پوست سر زخم ایجاد می‌­شود. این زخم­‌ها ممکن است عفونت کنند و شرایط بدی را ایجاد کنند.

شایع ترین انواع شپش عبارتند از:

.  شپش سر: یک نوع شپش اجباری است، بدین معنا که نمی‌تواند بدون میزبان انسان زنده بماند. این گونه از شپش‌ها تنها بر روی میزبان انسان زندگی می‌کند و راه انتقال از طریق حیواناتی مانند سگ و گربه‌ای که در خانه دارید، امکان پذیر نخواهد بود،اما عمدتا در نواحی پشت گردن، اطراف گوش‌ها و جاهایی که گرم تر هستن

. شپش بدن : شپش بدن کمی متفاوت تر از شپش سر است، آن هم به این دلیل که این نوع از شپش‌ها، تخم‌هایشان را بر روی لباس می‌گذارند و تنها زمانی که قصد تغذیه داشته باشند، بر روی بدن به حرکت در می‌آیند. شپش بدن تنها نوع شپش شناخته شده برای گسترش بیماری هاست و می‌تواند ناقل تعدادی از بیماری‌ها باشد.

از جمله :

. تیفوس ناشی از شپش :

 تیفوس یکی از بیماری­‌های دردناک و خطرناکی است که ناشی از گزش شپش سر است. شپش­‌ها می‌­توانند حامل عفونت باشند و آن را در سراسر بدن انسان انتشار دهند.

عفونت توسط شپش ( شپش بدن و شپش سر)آلوده از انسان به انسان منتقل می شود .

. تب راجعه :

 نوعی بیماری تب دار عودکننده است که با نیش پشه (کنه یا شپش) منتقل می‌شود.

. تب سنگر:

 این بیماری، که شپش آن را منتقل می‌‌کند، با تب ناگهانی‌ پنج شش روزه‌ای که بی هیچ اثر بعدی بهبودی می‌یافت .

علائم اصلی بیماری عبارت‌ بودند از سردرد، درد ساق پاها، بثورات پوستی، و التهاب خفیف چشم‌ها. ندرتاً عوارض شدیدی هم ایجاد می‌شد.

.عفونت‌­های باکتریایی پوستی مانند :

. ریزش موی سر

. تغییر رنگ پوست

. عفونی شدن پوست سر و ساقه مو

شپش ناحیه تناسلی :

شپش ناحیه تناسلی که کوچک ترین نوع شپش است، پاهای بزرگی دارد به گونه‌ای که زیر میکروسکوپ شبیه خرچنگ به نظر می‌رسد. این نوع شپش، در موهای ناحیه تناسلی میزبان زندگی می‌کند و در طول رابطه جنسی از فردی به فرد دیگر منتقل می‌شود و می‌تواند منجر به بروز خارش در ناحیه درگیر شود.

علائم شپش سر :

علائم شپش سر در زنان و مردان و نشانه‌های شایع آلودگی به شپش می­‌تواند شامل موارد زیر باشد:

. خارش :

  شایع‌ترین علامت آلودگی به شپش، خارش پوست سر، گردن و گوش است. این خارش یک واکنش آلرژیک به گزش شپش است. وقتی فردی برای اولین‌بار به شپش مبتلا می‌­شود، ممکن است چهار تا شش هفته پس از آلودگی، هنوز خارش نداشته باشد. تسکین و درمان خارش سر را با مشورت دکتر خارش انجام دهید.

. احساس این­که چیزی روی موها یا بدنتان حرکت می‌­کند :

  شپش‌­ها معمولاً روی بدن یا لابه‌لای موهای افراد حرکت می­‌کنند و به­‌این خاطر، گاهی احساس بی­قراری آن‌قدر در افراد زیاد می‌­شود که نمی‌­توانند راحت بخوابند.

• . مشاهده حشرات بالغ بر روی پوست سر : 

دیدن دانه‌هایی شبیه به شوره سر که به ریشه موها چسبیده‌اند و جدا کردن آن‌ها چندان آسان نیست

. زیادشدن شوره سر : 

 اگر به شپش سر مبتلا شده باشید، فکر می‌­کنید که روی موهای‌تان شوره سر دیده می­‌شود اما آن­ها در حقیقت، تخم­ شپش هستند که گاهی با شوره سر اشتباه گرفته می­‌شوند. شوره سر را به‌­راحتی می­‌توان با شانه زدن مو یا حتی فقط مالش تشخیص داد. به­‌علاوه، شوره سر به‌­راحتی از روی مو جدا می­‌شود اما تخم شپش سر محکم به ساقه مو وصل است و به‌­سختی و تنها با نوک ناخن جدا می­‌شود.

• برجستگی­‌های قرمزرنگ روی پوست سر، گردن و شانه: 
  

شپش‌­ها پوست سر، گردن و شانه‌­هایتان را می­‌گزند و جای گزش آن­ها تبدیل به برجستگی­‌هایی جوش مانند می‌­شود

زخم و خراشیدگی پوست و احساس سوزش در آن

علت ابتلا به شپش سر چیست؟

ابتلا به شپش سر از دو طریق صورت می­‌گیرد:

• انتقال شپش به روش مستقیم
• 
  

انتقال شپش بیشتر به­‌صورت مستقیم و رودررو رخ می­‌دهد چون شپش سر می­‌خزد، اما قادر به پرش یا پرواز نیست.

تماس با فردی که قبلاً آلوده بوده است در طول بازی، مدرسه یا فعالیت­‌های ورزشی و در مدرسه­، خانه­، مهمانی

پوشیدن لباس­‌های آلوده، مانند کلاه، روسری، کت، لباس ورزشی یا اکسسوری­‌های مو، استفاده از شانه،  برس یا حوله آلوده،

استفاده از هدفون آلوده درازکشیدن روی تخت، کاناپه،  بالش، فرش یا حیوانی که اخیراً با فرد مبتلا به شپش در تماس بوده است

انتقال شپش به روش غیرمستقیم

انتقال غیرمستقیم شپش، روشی غیرمعمول است و می‌­تواند از طریق لباس‌هایی که در کنار هم به چوب­‌رختی آویزان شده‌­اند، انجام شود. به‌عنوان‌مثال، کلاه یا روسری­‌هایی که به یک قلاب آویزان شده یا در یک کمد مشترک نگهداری می­‌شوند.

چطور از ابتلا به شپش سر پیشگیری کنیم؟

از آن­جا که درمان شپش، دشوار، وقت­‌گیر و بسیار زمان­بر است، بهتر است تلاش کنید از ابتلای خودتان یا کودکانتان به آن جلوگیری کنید. برای این­کار، چند راه زیر را به شما پیشنهاد می­‌کنیم:

. در مکان‌­های عمومی مثل محل کار، رستوران­‌ها، استخرها و … لباس­هایتان را به قلاب جداگانه­‌ای از چوب­رختی و جدا از لباس­‌های افراد دیگر، آویزان کنید

. وسایل شخصی مانند شانه، برس، گیره یا تل مو، کلاه و شال و روسری را با دیگران به اشتراک نگذارید.

. روی تخت، کاناپه یا بالشی که به نظافت آن مطمئن نیستند، دراز نکشید.

. موقع دوچرخه­‌سواری یا موتورسواری کلاه محافظ دیگران را به­ سرتان نگذارید.

. استفاده از وسایل شخصی در زمان مراجعه به آرایشگاه‌ها

 چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

مورد اول زمانی است که علائم ابتلا به شپش سر را داشتید اما شک داشتید که خودتان یا فرزندتان به شپش مبتلا هستید، در این مورد قبل از شروع درمان­های خانگی ابتدا با دکتر پوست  مشورت کنید.

•  مورد دوم، اگر خودتان شپش را تشخیص دادید و از درمان­های خانگی استفاده کردید اما هم­چنان مشکل خارش شدید داشتید، حتماً به دکتر مو مراجعه کنید. پزشکان برای از بین بردن شپش‌­های مقاوم، داروهای مخصوصی که از راه دهان مصرف می­‌شوند، تجویز می­‌کند .

از طرفی، خراشیدن زیاد پوست سر می­‌تواند منجر به عفونت باکتریاییی شود. اگر احساس کردید که غدد لنفاوی تان متورم شده و پوستتان قرمز و پوسته‌پوسته شده است، حتماً به پزشک مراجعه کنید. پزشکان می­‌توانند عفونت‌­های پوستی را با استفاده از آنتی‌بیوتیک‌ها درمان کنند.

روش های پیشگیری  از بروز مجدد شپش :

 . به اشتراک نگذاشتن وسایلی مانند برس، شانه و کلاه و شست و شوی آن‌ها قبل از استفاده مشترک.

. اطمینان از این که هر یک از اعضای خانواده، بالشت و ملحفه شخصی خود را داشته باشد.

. تمیز و ضد عفونی کردن کلیه وسایلی که فرد مبتلا به شپش از آن‌ها استفاده کرده است.

. تمام شانه‌ها و برس‌ها باید عوض شوند.

. لباس‌ها، ملحفه‌ها و روبالشتی‌ها باید قبل از استفاده مجدد، تمیز شسته شوند.

درمان شپش سر :

 دارو‌های بدون نسخه شپش موی سر:

ــ پرمترین (Permethrin): پرمترین یک نوع ماده ساخته شده از پریترین است. عوارض جانبی این دارو شامل قرمزی و خارش کف سر است.

ــ پریترین (Pyrethrin with additives) به همراه مواد افزودنی: مواد افزودنی به منظور بهبود سمی بودن ماده اصلی به آن اضافه می‌شوند. عوارض جانبی این دارو قرمزی و خارش کف سر است. اگر کودک به گل داودی و یا گیاه کهنه واش (ragweed) حساسیت داشته باشد، نباید از این دارو استفاده کرد.

 دارو‌های تجویزی شپش موی سر:

ــ بنزیل الکل (Benzyl alcohol): این  دارو برای شپش موی سر سمی نیست، ولی با محروم کردن آن‌ها از اکسیژن باعث مرگ آن‌ها خواهد شد. عوارض جانبی این دارو قرمزی و خارش کف سر است. زمانی که از این دارو برای ضدعفونی کردن تجهیزات پزشکی استفاده شد، دیده شد که تشنج و دیگر واکنش‌های شدید در نوزادان افزایش پیدا کرد. پس استفاده از بنزیل الکل برای درمان شپش سر کودکان زیر ۶ ماه توصیه نمی‌شود.

ــ مالاتیون (Malathion): این دارو برای استفاده در کودکان ۶ ماه یا بالاتر مناسب است. مالاتیون ابتدا بر روی مو خشک زده شده و بعد از هشت تا دوازده دقیقه آبکشی می‌شود. در ترکیبات این دارو الکل وجود دارد، بنابراین موی آغشته به آن نباید در معرض سشوار و یا شعله‌های آتش قرار بگیرد.

ــ لیندان (Lindane): این شامپو عوارض جانبی شدیدی همچون تشنج را به همراه دارد و تنها زمانی مصرف می‌شود که باقی روش‌های درمانی با شکست مواجه شده باشند. از این دارو در کودکان نباید استفاده شود. سازمان غذا و داروی آمریکا مصرف این دارو را برای افراد زیر ۵۰ کیلو، زنان باردار و شیرده، افرادی با سابقه تشنج و افراد مبتلا به عفونت HIV منع کرده است.

ــ اسپینوساد (Spinosad): اسپینوساد برای استفاده در کودکان ۶ ماه یا بالاتر مناسب است. این دارو ابتدا بر روی مو خشک زده شده و بعد از ده دقیقه آبکشی می‌شود. این دارو قادر به کشتن شپش‌ها و تخم‌های آن‌هاست و معمولاً نیازی هم به تکرار درمان وجود ندارد.

ــ ایور مکتین (Ivermectin): این دارو برای استفاده در کودکان ۶ ماه یا بالاتر مناسب است. این دارو ابتدا بر روی مو خشک زده شده و بعد از ده دقیقه آبکشی می‌شود.

درمان‌های خانگی شپش موی سر :

__ سرکه ، آب پیاز ،سیر ، روغن نارگیل