با افزایش سن، بدن ما دچار تغییرات فیزیکی زیادی خواهد شد. این تغییرات طبیعی که مربوط به سن است شامل کاهش تراکم استخوان، کاهش قدرت عضلانی، افزایش چربی بدن، هماهنگی ضعیف و سفت شدن مفاصل می‌شود. این آثار طبیعی پیری می‌تواند بر تحرک و تعادل افراد مسن تاثیر بگذارد و احتمال سقوط و شکستگی استخوان را در آن‌ها افزایش دهد.

دوره سالمندی چیست؟

 سالمندی عبارت است از ضعف ساختمان و ارگانیسم‌های بدن به دلیل دخالت عاملی با نام زمان که باعث تغییراتی در ساختمان و چگونگی عملکرد اعضای بدن می‌شود. این تغییرات شامل سفیدی مو، پیدایش چین‌ وچروک در پوست، ریزش مو، ضعف در توان بینایی، ضعف در شنوایی، کند شدن سرعت حرکت و… می‌شود. بیماری‌های دوره سالمندی افراد مسن مستعد ابتلا به بیماری‌های قلبی، فشار خون بالا، سکته مغزی، دیابت، آرتریت و بیماری‌های ریوی مانند بیماری مزمن انسدادی ریه هستند. تمام این موارد می‌تواند تاثیر زیادی بر زندگی روزمره سالمندان داشته باشد و استقلال آن‌ها در توانایی زندگی به صورت انفرادی بدون نیاز به دیگران است را کاهش دهد. مشکلاتی مانند آرتروز سالمندان از دیگر موارد متداول در این افراد است. عدم توانایی حرکتی می‌تواند جدا از تاثیرات فیزیکی، تاثیرات روحی و روانی بسیاری بر سالمند بگذارد

بهبود شرایط زندگی با فیزیوتراپی سالمندان

فیزیوتراپی راهی به سوی زیست بهتر با این حال سالمندان مجبور نیستند که ناتوانی‌های جسمانی خود را به عنوان بخشی اجتناب‌ناپذیر از زندگی خود بپذیرند. به این دلیل که برای رهایی از آن و بهبود شرایط، راه‌های بسیار مناسب و مفیدی وجود دارد. یکی از مهمترین روش‌ها، استفاده از فیزیوتراپی سالمندان است. در حالی که فیزیوتراپی نمی‌تواند پیری را متوقف کند، ولی به کاهش تاثیر آن بر بدن و زندگی سالمند کمک می‌کند.

فیزیوتراپیست‌ها برای شناسایی عوامل فیزیکی و سایر عوامل موثر در فعالیت و استقلال افراد آموزش دیده‌‌اند؛ به همین دلیل می‌توانند راه‌هایی برای غلبه بر مشکلات آن‌ها پیدا کنند.

متاسفانه استفاده از خدمات فیزیوتراپی از سوی بیشتر افراد، به خصوص سالمندان به زمانی موکول می‌شود که فرد دچار آسیب یا ناتوانی شدید شده باشد. در آن زمان استفاده از خدمات فیزیوتراپی برای بهبود، بسیار زمان‌بر، پرهزینه و در مواقعی آزاردهنده خواهد بود. برای مثال تقویت عضلات پا در سالمندان از کارهایی است که به بهبود شرایط زیست این افراد کمک می‌کند. زندگی فرد سالمندی که بتواند بدون مشکل راه برود، کارهای خود را انجام دهد یا ترددی با آرامش را در سطح شهر داشته باشد، تفاوت‌ بسیاری با فردی که چنین کارهایی را نتواند انجام دهد خواهد داشت. اما این کار باید پیش از هر اتفاق ناگواری در برنامه درمانی فرد سالمند قرار بگیرد.

توانبخشی و فیزیوتراپی سالمندان به افراد سالمند کمک می‌کند تا با تقویت عضلات و درمان ضعف بدن، بتوانند کارهای روزمره خود را انجام دهند و اعتماد به نفس بهتری داشته باشند .

عارضه‌های مربوط به سالمندان

معمولاً شامل مشکلات اسکلتی عضلانی، بیماری‌های ذهنی، بی اختیاری، مشکلات حسی، مشکلات تعادل، درد مزمن و کمبود خواب هستند. درمان‌های فیزیوتراپی در رفع و مدیریت این بیماری‌ها موفق بوده‌اند.

◆ درد مفاصل

مفاصل استخوان‌های بدن را به یکدیگر متصل کرده و علاوه بر تحمل وزن اجازه‌ی حرکت نیز به استخوان‌ها می‌دهند. معمولاً درد مفاصل در اثر ضربه، التهاب لایه‌ی پوشاننده‌ی مفاصل، همارتروز، آرتروز، بیماری‌های مقاربتی و نقرس ایجاد می‌شود. اگر درد مفصل درمان نشود می‌تواند حرکت مفصل را محدود کرده و منجر به ضعف و ناپایداری برای انجام فعالیت‌های عادی شود.

فیزیوتراپی سالمندان بهترین درمان برای کاهش درد مفاصل و تقویت پایداری آن‌هاست.

◆ ضعف عمومی

ضعف عمومی بدن یکی از شایع‌ترین مشکلات مربوط به سالمندی است. یکی از دلایل بروز این مشکلات، تغییرات دژنراتیو ناشی از افزایش سن بوده که منجر به کاهش تون عضلات، سفتی مفاصل و غیره می‌شوند. این مشکل با ایجاد عارضه‌های مزمن دیگر مثل بیماری‌های عصبی، بیماری‌های غدد درون ریز و بیماری‌های اسکلتی عضلانی تشدید نیز خواهد شد.

ازجمله دلایل بروز ضعف عمومی در بدن می‌توان به آنفولانزا، بیماری‌های تیروئید، کم خونی، افسردگی، کمبود خواب، دیابت درمان نشده، نارسایی احتقانی قلب و عوارض جانبی برخی از داروها اشاره کرد. فیزیوتراپی سالمندان می‌تواند به بازیابی قدرت و پایداری بدن کمک کرده و کیفیت زندگی بیمار را افزایش دهد.

◆ ناپایداری وضعیتی بدن

ناپایداری وضعیتی بدن به عدم توانایی برای صاف ایستادن گفته می‌شود. به عبارت دیگر، عدم تعادل و از دست رفتن رفلکس‌های لازم برای صاف ایستادن باعث بروز این عارضه خواهند شد. فیزیوتراپی سالمندان مثل تمرینات تعادل می‌توانند ناپایداری وضعیتی را کاهش داده و به بیمار در حفظ وضعیت مناسب بدن کمک کنند.

◆ مشکلات تعادلی

مشکلات تعادلی سالمندان به از دست رفتن عملکرد طبیعی عضلات و استخوان‌ها گفته می‌شود. این مشکلات عموماً در اثر آرتروز و افت فشار ارتواستاتیک ایجاد می‌شوند. ازجمله دیگر عوامل ایجاد کننده‌ی مشکلات تعادلی می‌توان به بی حسی پاها، مشکلات چشم، مشکلات گردش خون و مصرف داروهای متعدد اشاره کرد. روش‌های فیزیوتراپی سالمندان ازجمله تمرینات تعادلی می‌توانند عملکرد عضلات و استخوان‌ها را بهبود بخشند.

فایده فیزیوتراپی سالمندان

بسیاری از مردم هنوز فکر می‌کنند که فیزیوتراپی فقط برای ورزشکارانی است که آسیب دیده‌اند در صورتی که  مزایای فیزیوتراپی برای سالمندان اثبات شده است.

در واقع فیزیوتراپی به همان اندازه که بر بهبود و ترمیم تمرکز کرده است، بر جلوگیری از آسیب‌ها و افزایش تحرک هم تمرکز دارد. افراد مسن ممکن است از طیف وسیعی از مشکلات مانند آرتریت، کمر درد، درد مفاصل، سفتی عضلات، آسیب رباط‌ها، التهاب و عدم تحرک رنج ببرند. صدها مورد مربوط به پیری وجود دارد که می‌توان آن‌ها را به عنوان بخشی از یک برنامه درمانی جامع با فیزیوتراپی پیشگیری، درمان یا مدیریت کرد

◆ درمان انواع درد و دردهای مزمن سالمندان

درد گردن، کمر و مفاصل اغلب نتیجه گرفتگی یا ضعف ماهیچه‌ها، محدود شدن جریان خون و عدم تحرک است. این‌ مشکلات مواردی هستند که در زمان سالمندی برای هر شخصی می‌تواند به وجود بیاید. فیزیوتراپی سالمندان می‌تواند جریان خون، انعطاف پذیری، قدرت و تحرک اعضای بدن فرد سالمند را افزایش دهد. البته این کار با انجام حرکات خاص ورزشی و مناسب برای هر فرد صورت می‌گیرد.

◆ ورزش ایمن

ورزش برای افراد در هر سنی مهم است. اما در عین اهمیت می‌تواند خطری برای افراد مسن به ویژه مبتلایان به بیماری قلبی، پوکی استخوان یا سایر مشکلات شایع سلامتی ایجاد کند. فیزیوتراپی راهی عالی برای سالمندان است که زیر نظر دقیق متخصصان سلامتی ورزش کنند و خطر آسیب‌های ناشی از ورزش را کاهش دهند.

◆  قدرت و ثبات ایجاد کنید

لغزش و افتادن در هر سنی خطرناک است. اما متاسفانه این اتفاق برای افراد مسن شایع و خطرناک‌تر است. علت چنین اتفاقاتی برای سالمندان بیشتر به دلیل ضعف در عضلات پا، عدم توانایی در حفظ تعادل یا شعاع اندک حرکتی اندام آن‌ها است. فیزیوتراپی به افراد مسن کمک می‌کند تا قدرت و ثبات مورد نیاز برای زندگی را به دست آورند

◆ مزایای اجتماعی

 یکی از مشکلات بزرگ سالمندان، مسائل روحی و نبود ارتباط با دیگران است. فیزیوتراپی سالمندان می‌تواند راهی برای رهایی از این مشکل می باشد. به این دلیل که فیزیوتراپی یک تجربه اجتماعی است و باعث ایجاد ارتباط بیشتر و آشنایی با افراد جدید در زندگی فرد سالمند می‌شود.

◆گزینه درمان غیرتهاجمی و غیردارویی

 فیزیوتراپی یک گزینه درمانی عالی غیرتهاجمی و غیردارویی است. ایجاد قدرت و انعطاف‌پذیری به درمان طیف وسیعی از مسائل و همچنین جلوگیری از آسیب کمک می‌کند؛ در نتیجه از درمان‌های تهاجمی مورد نیاز سالمندان پیشگیری می‌شود

◆ قبل و بعد از عمل جراحی

 گاهی اوقات جراحی اجتناب ناپذیر است. فیزیوتراپی به بهبودی افراد بعد از جراحی کمک بسیاری می‌کند و همچنین می‌تواند قبل از عمل برای فرد سالمند قدرت ایجاد کند. فیزیوتراپی پس از جراحی به بیماران کمک می‌کند تا قدرت و تحرک خود را بازیابی کنند.

◆ مزایای سلامت روان

حفظ سلامت روانی به اندازه سلامت جسمانی اهمیت دارد. ورزش با ترشح اندورفین می‌تواند اضطراب و افسردگی را کاهش دهد. حتی در مواردی که برای فرد خروج از محل زندگی مقدور نباشد، انجام حرکات ورزشی در خانه راه‌گشا خواهد بود.

◆ استقلال و عدم وابستگی

فیزیوتراپی موثر سالمند را از ویلچر و نیازمند بودن به  افراد دور می‌کند. فیزیوتراپیست با توجه به شناخت کاملش از اندام‌های انسان و پس از بررسی سالمند مراجعه کننده و بررسی توانایی و عدم توانایی‌های جسمانی او، تمرین‌هایی برای بهبود شرایط شخص ارائه می‌دهد.

 گروهی از این تمرین‌ها باید زیر نظر شخص فیزیوتراپیست و گروهی دیگر نیز باید به صورت انفرادی و در منزل انجام شوند. ترکیب این تمرین‌ها و انجام مستمر آن‌ها باعث رفع مشکلات جسمی خواهد شد. همچنین در این مسیر بسیاری از بیماری‌های مرتبط بهبود پیدا می‌کند. اما نتیجه نهایی فیزیوتراپی سالمندان، جدا از بهبود جسمی، بازیابی توانایی سالمند است که موجب استقلال او می‌شود.

اهداف فیزیوتراپی سالمندان

اهداف فیزیوتراپی سالمندان شامل موارد زیر است:

◆ کاهش درد

به منظور کاهش دردهای عضلانی یا مفاصل از مدالیته‌های درمانی مانند TENS ،US ،IR ،ICE Hot pack و Compression و یا از ماساژ دستی استفاده می‌شود.

◆  جلوگیری از خشکی مفصلی

بی‌حرکتی در مفاصل منجر به کاهش دامنه حرکتی و یا تغییر شکل آنها می‌شود. برای جلوگیری از کاهش دامنه حرکتی، تمام مفاصل با تمرینات ورزشی در دامنه کامل حرکت داده می‌شوند و عضلات و تاندون‌های کوتاه شده کشیده می‌شوند.

اگر فرد خودش توانایی انجام حرکات را به صورت ارادی نداشته باشد، فیزیوتراپیست با انجام موبیلیزیشن و تحرک دادن مفاصل به رفع خشکی مفصلی و بهبود حرکات کمک می‌کند.

◆ افزایش قدرت عضلات و یا جلوگیری از آتروفی

اگر عضله فعالیتی نداشته باشد دچار ضعف می‌شود. فیزیوتراپیست با طراحی تمرینات مناسب از ضعف عضلات جلوگیری می‌کند. در صورتی که عضلات ضعیف باشند و یا در صورت ابتلا به بیماری‌هایی که منجر به آتروفی عضلات می‌شوند، استفاده از تحریکات الکتریکی مانند FES و فارادیک هم می‌تواند مفید باشد. همچنین ارائه برنامه ورزشی داخل آب (هیدروتراپی) برای سالمند به جهت بهبود جسمی و روحی سالمند بسیار مفید است.

◆  تصحیح gait  (اصلاح راه رفتن نادرست)

تمرینات ایستاده و تقویت عضلاتی که در راه رفتن نقش دارند باعث بهبود تعادل و راه رفتن فرد می‌شود.

◆  بهبود بالانس

برای بهبود بالانس از تمرینات تعادلی استفاده می‌شود. همچنین تقویت عضلات ناحیه کمر و لگن و عضلات اندام تحتانی به بهبود تعادل سالمند کمک می‌کند.